
Rang harorati (spektrofotometrik yoki kolorimetrik harorat; Тс bilan belgilanadi va kelvinlarda) — nurlanish intensivligining yorug‘lik manbaida to‘lqin uzunligiga optik diapazonda qanday bog‘liqligini tavsiflovchi kattalikdir. Plank formulasiga ko‘ra, rang harorati shunday haroratki, mutlaq qora jism shu haroratda ko‘rib chiqilayotgan nurlanish bilan bir xil rang tusidagi nurlanish chiqaradi. U manba nurlanishida muayyan rangdagi nurlanishning nisbiy hissasini va manbaning ko‘rinadigan rangini ifodalaydi. Kolorimetriya va astrofizikada (yulduzlar spektrlarida energiya taqsimotini o‘rganishda) qo‘llanadi. Rang harorati kelvinlarda va mayredlarda o‘lchanadi.
Korrelyatsiyalangan rang harorati Ткц deb «qora jismning nurlanishiga oid rangdorlik koordinatalari belgilangan chetlanish doirasida ko‘rib chiqilayotgan nurlanishning rangdorlik koordinatalariga yaqin bo‘ladigan harorat tushuniladi; taqqoslash Xalqaro yoritish komissiyasining rang grafigida amalga oshiriladi (XYK)».
Ayrim yorug‘lik manbalarining rang harorati

Keng tarqalgan yorug‘lik manbalarining rang harorati shkalasi
- 800 К — qizigan jismlarning ko‘zga ko‘rina boshlaydigan to‘q qizil nurlanishi;
- 1500—2000 К — sham alangasining yorug‘ligi;
- 2000 К — yuqori bosimli natriy lampasi;
- 2200 К — cho‘g‘lanma lampa 40 Vt;
- 2680 К — 60 Vt quvvatli cho‘g‘lanma lampa;
- 2800 К — 100 Vt quvvatli cho‘g‘lanma lampa (vakuumli lampa);
- 2800—2854 К — volfram spiralli, gaz bilan to‘ldirilgan cho‘g‘lanma lampalar;
- 3000 К — 200 Vt quvvatli cho‘g‘lanma lampa, galogen lampa, lyuminessent lampa (iliq oq yorug‘lik);
- 3200—3250 К — kino suratga olishda ishlatiladigan odatiy lampalar;
- 3400 К — Quyosh ufq yaqinida;
- 3500 К — oq yorug‘lik beruvchi lyuminessent lampa;
- 3800 К — do‘konlarda go‘sht mahsulotlarini yoritish uchun ishlatiladigan lampalar (ular spektrida qizil rang ulushi yuqori bo‘ladi);
- 4000 К — sovuq oq yorug‘lik beruvchi lyuminessent lampa;
- 4300—4500 К — ertalabki va tush paytidagi Quyosh; [manba 3925 kundan beri ko‘rsatilmagan]
- 4500—5000 К — ksenonli yoy lampasi, elektr yoyi;
- 5000 К — tush paytidagi Quyosh;
- 5500 К — tush paytidagi bulutlar;
- 5500—5600 К — fotografik chaqnash lampasi;
- 5600—7000 К — kunduzgi yorug‘lik beruvchi lyuminessent lampa;
- 6200 К — kunduzgi yorug‘likka yaqin;
- 6500—7500 К — bulutli havo;
- 7500 К — kunduzgi yorug‘likning katta qismi musaffo moviy osmondan tarqalgan nurdan iborat;
- 7500—8500 К — shom payti; [manba 3925 kundan beri ko‘rsatilmagan]
- 9500 К — Quyosh chiqishidan oldin shimol tomondagi ko‘k, bulutsiz osmon;
- 10 000 К — rif akvariumlarida ishlatiladigan «cheksiz haroratli» yorug‘lik manbai (ko‘k rangning aktinik tusi);
- 15 000 К — qishdagi musaffo moviy osmon;
- 20 000 К — qutb kengliklaridagi ko‘k osmon.
Lyuminessent lampalar
Ko‘p qatlamli lyuminoforga ega zamonaviy lyuminessent lampalarning maksimal yorug‘lik samaradorligidagi odatiy rang harorati oraliqlari:
- 2700—3200 К,
- 4000—4200 К,
- 6200—6500 К,
- 7400—7700 К.
Qo‘llanilishi
Yorug‘lik manbaining rang harorati:
- yorug‘lik manbai nurlanishining spektral tarkibini tavsiflaydi,
- yorug‘likni qaytaruvchi jismlar hamda yorug‘lik manbalari rangining xolis idrok etilishiga asos bo‘ladi.
Shu sababli yorug‘lik manbai rang harorati buyumlarning ko‘zga ko‘rinadigan rangini belgilaydi, ya’ni bu rang buyumlar kuzatilayotgan yorug‘likda shakllanadi (rangni idrok etish psixologiyasi).

Jismning rangi ham uning o‘z spektral xususiyatlariga, ham yoritish sharoitiga bog‘liq bo‘lgani uchun tabiiy va sun’iy yoritish, avvalo, rang harorati bo‘yicha SP 52.13330.2011 (SNiP 23-05-95 ning amaldagi tahriri) asosida me’yorlashtiriladi.
Fotografiya, kinematografiya va televideniyeda rang harorati
Rangli fotoplyonka yorug‘lik manbaining muayyan, qat’iy belgilangan rang haroratlari uchun ishlab chiqariladi. Negativ va slayd plyonkalari kunduzgi yorug‘likda (5600 К) yoki cho‘g‘lanma lampalar yorug‘ligida (3200 К) suratga olish uchun rang jihatidan muvozanatlashtirib ishlab chiqarilgan; ikkinchisi «kechki» plyonka deb atalgan. Bu standart yorug‘lik manbalarida konversion yorug‘lik filtrlari va ranglarni tuzatishsiz ranglari muvozanatlashgan tasvir olish imkonini bergan.

Niqoblangan rangli negativ plyonkalar paydo bo‘lgach, pozitiv tasvirni chop etish jarayonida ranglarni tuzatish muqarrar bo‘lgani sababli ular 4500 К oraliq rang haroratiga moslab ishlab chiqarila boshlandi. Natijada negativ plyonka har qanday yoritish sharoitida suratga olishga yaroqli bo‘lib, ozgina tuzatish talab qiladigan tasvir olish imkonini berdi. Reversiv plyonkaga suratga olinganda tayyor tasvirni tuzatib bo‘lmaydi. Shu sababli slaydlar va televizion yangiliklar uchun mo‘ljallangan plyonkalar doimo haqiqiy yorug‘lik manbalariga moslab muvozanatlashtirilgan. Poligrafiya uchun slaydlarni professional suratga olishda yorug‘likning rang haroratini o‘lchovchi maxsus asboblar (rang o‘lchagichlar) va konversion yorug‘lik filtrlari qo‘llangan. Professional kino suratga olishda ham xuddi shu texnologiyalar, hatto negativ kinoplyonkaga suratga olinganda ham qo‘llangan.
Raqamli fotoapparatlarda va videokameralarda suratga olish syujetiga qarab rang haroratini avtomatik aniqlash yoki oldindan belgilangan sozlamalar qo‘llanadi. Raqamli fotografiya va televideniyeda bu sozlama «oq rang balansi» deb ataladi. Ayrim hollarda raqamli surat yoki video yozuvga keyingi ishlov berish paytida rang haroratini o‘zgartirish mumkin, ammo aksariyat hollarda bu ranglarni uzatish sifatining pasayishiga olib keladi. Oq rang balansini sifatni yo‘qotmasdan o‘zgartirish siqilmagan foto va video tasvirlarni Raw formatida yozib olishda mumkin. Bunday yozuvdan keng foydalaniladi, xususan, raqamli kinematografiyada.
Poligrafiyada yorug‘lik manbalari
Ishlab chiqarishning barcha bosqichlarida rangli tasvir imkon qadar aniq chiqishi uchun ko‘pincha yoritishning standart 6500 К rang haroratini (D65 manbai) saqlash tavsiya etiladi: buyurtmani qabul qilish, asl nusxalarni baholash, skanerlash, retush qilish, ekranda rang sinovini o‘tkazish, raqamli rang sinovi, ranglarga ajratish, analog rang sinovi, sinov nusxalarini bosish, asosiy tirajni chop etish va tayyor poligrafiya mahsulotini yakuniy topshirishgacha bo‘lgan barcha jarayonlarda.
D65 manbai 6500 К rang haroratiga ega bo‘lib, o‘z spektrida standart bilan belgilangan ultrabinafsha tarkibiy qismni o‘z ichiga oladi. Inson ko‘zi ultrabinafsha nurlarni sezmasa-da, ko‘plab jismlar (jumladan, bo‘yoqlar) ularning ta’sirida nur tarata oladi. Masalan, ultrabinafsha tarkibiy qismsiz qog‘oz unchalik oq ko‘rinmaydi (unga optik oqartirgichlar qo‘shiladi), reklama esa unchalik yorqin bo‘lmaydi (unda ko‘pincha lyuminessent bo‘yoqlardan foydalaniladi). Optik oqartirgichlar tufayli zamonaviy qog‘ozning oqlik darajasi 100 % dan ham oshishi mumkin.
Rang og‘ishi
Rang haroratidan tashqari, rang og‘ishi (ingl. tint) ko‘rsatkichi ham mavjud bo‘lib, u rangning yashil yoki binafsharang tomon og‘ish darajasini bildiradi. Bu ko‘rsatkich rang harorati bilan birgalikda har qanday monoxromatik yorug‘likni tavsiflash imkonini beradi. Rang og‘ishi tushunchasi ko‘pincha fotografiyada suratga olish uchun zarur konversion yorug‘lik filtrining aniq ko‘rsatkichlarini belgilashda qo‘llanadi. Turli yorug‘lik manbalari nafaqat rang harorati, balki rang og‘ishi bilan ham farqlanadi (masalan, kunduzgi yorug‘lik lampalarida rang binafsharang yoki yashil tomonga og‘ishi mumkin). Rang o‘lchagichlarning aksariyati rang haroratidan tashqari, rang og‘ishi qiymatini ham maxsus birliklarda — miredlarda (ingl. mired) bevosita ko‘rsata oladi; bu qiymat konversion filtrlarning darajalanishiga mos keladi.