Yorug‘lik oqimi — fizik kattalik bo‘lib, u «yorug‘lik» quvvati miqdorini tegishli nurlanish oqimida ifodalaydi. Bu yerda yorug‘lik quvvati deganda yorug‘lik energiyasi — nurlanish orqali muayyan yuzadan vaqt birligida uzatiladigan energiya tushuniladi. Boshqacha aytganda, «yorug‘lik oqimi — nurlanish oqimiga o‘rtacha inson ko‘zining nisbiy spektral sezgirligini inobatga olgan holda mutanosib ravishda baholanadigan kattalikdir». O‘z navbatida, «nurlanish oqimi» biror yuzadan nurlanish orqali vaqt birligida uzatiladigan quvvat sifatida ta’riflanadi.

Aniqroq ta’rifga ko‘ra, yorug‘lik oqimi — nurlanish oqimining yorug‘likni tanlab qabul qiluvchi qabul qilgichga ta’sirini baholaydigan fotometrik kattalik. Bunday qabul qilgichning spektral sezgirligi nurlanishning nisbiy spektral yorug‘lik samaradorligi funksiyasi bilan belgilanadi.

• Belgilanishi: ${\displaystyle {\mathrm{\Phi }}_v}$
• O‘lchov birligi Xalqaro birliklar tizimida (SI): lyumen (ruscha belgilanishi: лм; xalqaro belgilanishi: lm).

Agar monoxromatik nurlanishning to‘lqin uzunligi ${\displaystyle \lambda }$, nurlanish oqimining qiymati ${\displaystyle {\mathrm{\Phi }}_e(\lambda )}$ bo‘lsa, ta’rifga ko‘ra, bunday nurlanishning yorug‘lik oqimi ${\displaystyle {\mathrm{\Phi }}_v(\lambda )}$ quyidagi tenglik bilan ifodalanadi:

${\displaystyle {\mathrm{\Phi }}_v(\lambda )=K_m\cdot V(\lambda )\cdot {\mathrm{\Phi }}_e(\lambda ).}$

bu yerda ${\displaystyle V(\lambda )}$ — monoxromatik nurlanishning nisbiy spektral yorug‘lik samaradorligi — maksimumi birlik qiymatiga tenglashtirilgan o‘rtacha inson ko‘zining kunduzgi ko‘rish sharoitidagi spektral sezgirligini ifodalaydi; ${\displaystyle K_m}$ — qiymati foydalaniladigan birliklar tizimiga bog‘liq koeffitsiyent. SI tizimida bu koeffitsiyent 683 lm/W ga teng.

Spektri diskret (chiziqsimon) bo‘lgan nurlanishning yorug‘lik oqimi spektrni tashkil etuvchi barcha chiziqlarning hissalarini yig‘ish orqali aniqlanadi:

${\displaystyle {\mathrm{\Phi }}_v(\lambda )=K_m\sum _{i=1}^{N}V({\lambda }_i)\cdot {\mathrm{\Phi }}_e({\lambda }_i),}$

bu yerda ${\displaystyle {\lambda }_i}$ — «i» raqamli spektral chiziqning to‘lqin uzunligi, N — chiziqlarning umumiy soni.

Uzluksiz (yaxlit) spektrli nomonoxromatik nurlanishning tor spektral oraliqqa ${\displaystyle d(\lambda )}$ to‘g‘ri keladigan kichik qismini nurlanish oqimi ${\displaystyle d{\mathrm{\Phi }}_e(\lambda )}$ va yorug‘lik oqimi ${\displaystyle d{\mathrm{\Phi }}_v(\lambda )}$ bo‘lgan monoxromatik nurlanish deb qarash mumkin. Shunda ular orasida quyidagi bog‘lanish o‘rinli bo‘ladi:

${\displaystyle d{\mathrm{\Phi }}_v(\lambda )=K_m\cdot V(\lambda )\cdot d{\mathrm{\Phi }}_e(\lambda ).}$

Bu tenglikni ko‘rinadigan yorug‘lik to‘lqin uzunliklari oralig‘i bo‘yicha (ya’ni 380 dan 780 nm gacha) integrallab, ko‘rib chiqilayotgan nurlanishning umumiy yorug‘lik oqimi uchun quyidagi ifodani olamiz:

${\displaystyle {\mathrm{\Phi }}_v=K_m\cdot \underset{380nm}{\overset{780nm}{\int }}V(\lambda )\cdot d{\mathrm{\Phi }}_e(\lambda ).}$

Agar nurlanish oqimining spektral zichligi ${\displaystyle {\mathrm{\Phi }}_{e,\lambda }}$ — nurlanish energiyasining spektr bo‘yicha taqsimlanishini ifodalovchi va quyidagicha aniqlanuvchi kattalikdan foydalanilsa: ${\displaystyle \frac{d{\mathrm{\Phi }}_e(\lambda )}{d\lambda }}$, yorug‘lik oqimi formulasi quyidagi ko‘rinishga keladi:

${\displaystyle {\mathrm{\Phi }}_v=K_m\cdot \underset{380nm}{\overset{780nm}{\int }}V(\lambda )\cdot {\mathrm{\Phi }}_{e,\lambda }\cdot d\lambda .}$

Yorug‘lik manbasining yorug‘lik oqimi maxsus asboblar — sferik fotometrlar yoki fotometrik goniometrlar yordamida o‘lchanadi. Barcha yo‘nalishlarda chiqarilayotgan oqimni o‘lchash qiyin, chunki bunda umumiy fazoviy burchak qiymati 4π.

Buning uchun sferik fotometrdan foydalanish mumkin. Bu — ichki yuzasining yorug‘likni qaytarish koeffitsiyenti 1 ga yaqin bo‘lgan qoplama bilan qoplangan sferadan iborat asbob. Tekshirilayotgan yorug‘lik manbai sferaning markaziga joylashtiriladi. Sfera devoriga o‘rnatilgan fotoelement ko‘zning spektral sezgirlik egri chizig‘iga teng nur o‘tkazish egri chizig‘iga ega filtr bilan qoplanadi. Fotoelementning yoritilganligiga mutanosib signal o‘lchanadi; bu yoritilganlik esa mazkur qurilmada, o‘z navbatida, manbaning yorug‘lik oqimiga mutanosibdir (fotoelement faqat sochilgan yorug‘likni o‘lchaydi, chunki maxsus ekran uni manbadan keluvchi bevosita nurlanishdan to‘sib turadi). Olingan signalni etalon yorug‘lik manbai signaliga taqqoslash orqali manbaning mutlaq yorug‘lik oqimini o‘lchash mumkin.

Yana bir usul — fotometrik goniometrlardan foydalanish. Bunda tekshirilayotgan manba xayoliy sferik sirtda hosil qiladigan yoritilganlik o‘lchanadi. Buning uchun lyuksmetr goniometr yordamida sferaning barcha nuqtalariga ketma-ket keltiriladi. O‘lchangan yoritilganlik qiymatlarini (ular lyuksda o‘lchanadi: 1 lyuks = 1 lyumen/m²) sfera yuzasining maydoni (m²) bo‘yicha integrallash orqali yorug‘lik manbasining mutlaq yorug‘lik oqimi (lyumenda) aniqlanadi. Mutlaq qiymatlarni olish uchun lyuksmetr mutlaq birliklar bo‘yicha kalibrlangan bo‘lishi shart.

Nurlanishning fotometrik ekvivalenti K_m ning qiymati yorug‘lik kuchining SI birligi — kandelaning ta’rifi bilan aniq belgilanadi. Kandela SI tizimidagi yettita asosiy birlikdan biridir. Uning ta’rifiga ko‘ra, bir kandela — «muayyan yo‘nalishda monoxromatik nurlanish chiqaradigan, chastotasi 540⋅10¹² Hz, nurlanish kuchi esa shu yo‘nalishda 1/683 W/sr ga teng bo‘lgan manbaning shu yo‘nalishdagi yorug‘lik kuchi». 540⋅10¹² Hz chastotali nurlanishning havodagi to‘lqin uzunligi 555 nm ga teng. Aynan shu uzunlikda inson ko‘zining kunduzgi ko‘rish sharoitidagi spektral sezgirligi eng yuqori bo‘ladi. Shuning uchun K_m quyidagi tenglikdan aniqlanadi:

1 кд = K_m·V_λ(555)·1/683 Вт/ср, bundan K_m = 683 (кд·ср)/Вт = 683 лм/Вт.

Agar tungi ko‘rish nazarda tutilsa, nurlanishning fotometrik ekvivalenti qiymati o‘zgaradi.

Inson ko‘zi yorqinlik 100 kd/m² dan ortiq bo‘lganda yorug‘likka moslashgan hisoblanadi. Tungi ko‘rish yorqinlik 10⁻³ kd/m² dan past bo‘lganda yuzaga keladi. Ushbu ikki chegara orasida inson ko‘zi g‘ira-shira yorug‘likdagi ko‘rish rejimida ishlaydi.

• Yorug‘lik oqimi // Zamonaviy ensiklopediya (rus tilida). — 2000.