Quyosh doimiysi — Quyosh nurlanishining umumiy quvvati bo‘lib, u Quyosh nurlari oqimiga perpendikulyar joylashgan birlik yuzadan o‘tuvchi nurlanish uchun aniqlanadi. O‘lchash masofasi bir astronomik birlik bo‘lib, Quyosh nurlanishi Yer atmosferasidan tashqarida o‘lchanadi.
Quyosh doimiysining eng aniq bahosi 1360,8 ± 0,5 Vt/m2 deb hisoblanadi (2008-yil ma’lumotlariga ko‘ra, o‘shanda Quyosh faolligi eng past darajada bo‘lgan). 1990-yillarda esa quyidagi qiymat olingan: 1365,4 ± 1,3 Vt/m2.
Quyosh doimiysini asboblar yordamida o‘lchash

Quyosh doimiysini asboblar yordamida bevosita o‘lchash atmosferadan tashqaridagi astronomiya rivojlana boshlagan davrda, ya’ni 1960-yillarning o‘rtalaridan boshlangan. Bungacha Yer yuzasidan olib borilgan kuzatuvlarda Quyosh nurlanishining atmosfera tomonidan yutilishini hisobga oladigan tuzatishlar kiritish talab etilgan.
Quyosh doimiysining o‘zgarishlari
Quyosh doimiysi mutlaqo o‘zgarmas kattalik emas. Uning qiymatiga Quyosh faolligining o‘zgarishlari ta’sir qiladi. Bu ta’sir, asosan, Quyosh dog‘larining soni va umumiy yuzasi o‘zgarganida nurlanish oqimining o‘zgarishi bilan bog‘liq. Nurlanish oqimidagi eng katta o‘zgarishlar rentgen va radiodiapazonlarda kuzatiladi. Quyosh doimiysining bevosita o‘lchovlari nisbatan qisqa davrni qamrab olgani sababli, uning o‘zgarishi uchun yuqori chegara quyidagicha baholanadi: Quyosh faolligining 11 yillik sikli (Shvabe sikli) davrida ~10−3, optik diapazondagi o‘zgaruvchanlikning Quyosh dog‘lari hissasiga to‘g‘ri keladigan ulushi esa ~10−4. Quyosh doimiysining uzoqroq davom etadigan Quyosh sikllari (Xeyl, Glaysberg sikllari va boshqalar) davridagi o‘zgarishlarini baholash uchun bevosita o‘lchov ma’lumotlari mavjud emas.
Yerda o‘lchangan Quyosh nurlanishi quvvatining qiymatlari Yer orbitasining elliptikligi sababli yil davomida sezilarli darajada o‘zgaradi. Yillik o‘zgarish 6,9 % ni tashkil etadi: yanvar boshidagi 1,412 kVt/m² dan iyul boshidagi 1,321 kVt/m² gacha.
Quyosh rivojlanishining zamonaviy modellariga ko‘ra, uzoq muddatda uning yorqinligi taxminan 1 % ga ortib boradi; bunday o‘sish har 110 million yilda yuz beradi.
Yer iqlimiga ta’siri va bilvosita o‘lchash usullari
Quyosh doimiysining uzoq davrli o‘zgarishlari iqlimshunoslik va geofizika uchun katta ahamiyatga ega. Iqlim modellari hali mukammal bo‘lmasa-da, hisob-kitoblarga ko‘ra, Quyosh doimiysining 1 % ga o‘zgarishi Yer haroratini ham o‘zgartiradi. Bu o‘zgarish miqdori — 1—2 K.
Quyoshning yorug‘lik doimiysi
Yoritilganlik — atmosferadan tashqarida, Yerdan Quyoshgacha bo‘lgan o‘rtacha masofada va nurlanish oqimiga perpendikulyar joylashgan yuzaning ko‘rinadigan spektr diapazonidagi yoritilganlik darajasi — Quyoshning yorug‘lik doimiysi deb ataladi. V. V. Sharonovning XX asr o‘rtalaridagi bahosiga ko‘ra, uning qiymati 135000 lyuks. Ingliz tilidagi adabiyotlarda «Quyoshning yorug‘lik doimiysi» tushunchasi «solar illuminance constant» atamasi bilan ifodalanadi.
Havolalar
- Krommelink D. Quyosh doimiysi (26-aprel, 2002-yil).
- Quyosh doimiysi: 1978-yildan hozirgacha bo‘lgan Quyosh nurlanishining umumiy intensivligi (TSI) bo‘yicha birlashtirilgan vaqt qatorini yaratish. Davos fizika-meteorologiya observatoriyasi / Jahon radiatsiya markazi.