Qon plazmasi (yunoncha πλάσμα «shakllangan, hosil bo‘lgan narsa» degan ma’noni anglatadi) — qonning shaklli elementlari (ya’ni qon hujayralari) bo‘lmagan suyuq qismidir. Qonda plazma ulushi 52—61 % ni tashkil etadi. Tashqi ko‘rinishidan u bir jinsli, biroz xira (ba’zan deyarli tiniq) sarg‘ish suyuqlik bo‘lib, qonning shaklli elementlari cho‘ktirilgach, idishning yuqori qismida to‘planadi. Gistologik jihatdan plazma qonning suyuq to‘qimasidagi hujayralararo modda hisoblanadi.
Sentrifuga-separatorlar qondan plazmani ajratib oladi. Qon plazmasi suv va unda erigan moddalar — oqsillar (plazma massasining 7—8 % ini tashkil etadi) hamda boshqa organik va mineral birikmalardan iborat. Plazmaning asosiy oqsillari: albuminlar — 55—65 %, α1-globulinlar — 2—4 %, α2-globulinlar — 6—12 %, β-globulinlar — 8—12 %, γ-globulinlar — 2—4 % va fibrinogen — 0,2—0,4 %. Qon plazmasida, shuningdek, oziq moddalar (jumladan, glyukoza va lipidlar), gormonlar, vitaminlar, fermentlar hamda moddalar almashinuvining oraliq va yakuniy mahsulotlari, shuningdek, anorganik moddalar.
O‘rtacha 1 litr inson plazmasi tarkibida 900—950 g suv, 65—85 g oqsil va 20 g kichik molekulali birikmalar mavjud. Plazmaning zichligi 1,025 dan 1,029 g/ml gacha, pH — 7,36—7,42.
Qon plazmasidan foydalanish
Qon plazmasidan 20 dan ortiq tibbiy preparat ishlab chiqarishda foydalaniladi. Jumladan, albumin va immunoglobulinlar.
Trombotsitlar miqdori yuqori bo‘lgan plazma (trombotsitlarga boy plazma) tibbiyotda to‘qimalarning bitishi va qayta tiklanishini rag‘batlantiruvchi vosita sifatida tobora keng qo‘llanmoqda. Uning asosida ko‘p maqsadli «PRP-terapiya» tibbiy usuli ishlab chiqilgan bo‘lib, u stomatologiyada, kosmetologiyada, ortopediyada va boshqa sohalarda qo‘llaniladi.
Qon plazmasi donorligi
Plazma donorligi qon donorligining bir turi hisoblanadi. Plazma maxsus apparat yordamida sentrifugalash orqali qondan ajratib olinadi, shundan so‘ng qon hujayralari donorga qaytariladi. Ushbu jarayonning nomi — plazmaferez.
Rossiyada qon plazmasi donorligi
2023 yilda Rossiya hukumati dori vositalari ishlab chiqarish uchun qon plazmasini tayyorlash hajmini oshirish konsepsiyasini tasdiqladi. Hujjatda qon plazmasini tayyorlash hajmini 1,2 mln litr/yil darajasiga 2025—2027 yillarda, 1,8 mln litr/yil darajasiga esa 2028—2030 yillarda yetkazish rejalashtirilgan.
