Bakterial zararlanish (bakterial invaziya) — patogen bakteriyalarning bir kishidan boshqasiga yuqishi yoki tashqi muhit bilan aloqa natijasida bakteriyalar bilan zararlanish jarayonidir.

Hayot faoliyati xavfsizligi nuqtayi nazaridan, bakterial zararlanish aholining muayyan hududda zararlanishini anglatadi. Bunday zararlanish markazini aniqlash uchun «bakterial zararlanish o‘chog‘i»

Bakterial zararlanish o‘choqlari ham uch guruhga bo‘linadi.

• O‘ta yuqumli;
• Kam yuqumli;
• Yuqumsiz.

Barcha organizmlar zararlanish keltirib chiqarish qobiliyatiga ko‘ra 3 guruhga bo‘linadi.

• Geopatogenlar;
• Patogenlar;
• Shartli patogenlar.

Har bir aholi punktining har bir tumanida sanitariya-epidemiologiya xizmati (SES) mavjud bo‘lib, u oziq-ovqat muassasalari faoliyatini nazorat qiladi. Favqulodda vaziyatlarda SES zimmasiga quyidagi vazifalar yuklatiladi:

• Sanitariya-epidemiologik razvedkani tashkil etish.
  • qo‘zg‘atuvchi turini aniqlash,
  • oziq-ovqat mahsulotlari va suv sifatini baholash,
  • bakterial zararlanish o‘chog‘i chegaralarini belgilash
• Epidemiyaga qarshi rejimni tashkil etish (karantin, observatsiya).
• Quyidagi tadbirlarning sifatli o‘tkazilishini nazorat qilish: dezinfeksiya, dezinseksiya, deratizatsiya.
• Aholi orasida shoshilinch profilaktika choralarini o‘tkazish.
• Yuqumli kasallikka chalinganlarni aniqlash, shifoxonaga yotqizish va davolashni tashkil etish.
• Oziq-ovqat mahsulotlari va suvni nazorat qilish.
• Bakterial zararlanish o‘chog‘i chegarasida sanitariya-o‘tkazish rejimini ta’minlash.

O‘ta yuqumli zararlanish holatida (o‘lat, vabo, kuydirgi) — zararlangan hududda karantin e’lon qilinadi.

Bakterial zararlanish o‘chog‘ining xususiyatiga qarab muayyan sanitariya-gigiyena va epidemiyaga qarshi tadbirlar majmuasi amalga oshiriladi.

Bakterial zararlanishga qarshi kurashning asosiy choralaridan biri profilaktika tadbirlari orqali uning oldini olishdir.

Epidemiyaga qarshi tadbirlarni rejalashtirishda quyidagilar baholanadi:

• Hududlarning sanitariya-gigiyenik, epidemiologik va zooparazitar xususiyatlari.
• Aholi orasida so‘nggi 10-15 yil ichidagi yuqumli kasallanish va epidemik avj olish holatlari haqidagi ma’lumotlar.
• Yuqumli kasalliklarning epidemik o‘choqlari mavjudligi.
• Aholining immunologik tarkibi.
• Davolash muassasalaridagi yuqumli kasalliklar uchun ajratilgan joylar (o‘rinlar) soni haqidagi ma’lumotlar.

Kam yuqumli yoki o‘ta yuqumli zararlanish qayd etilganidan qat’i nazar, birlamchi profilaktika o‘tkaziladi. Keng ta’sir doirasiga ega antibakterial preparatlar qo‘llanadi. Aksariyat mikroorganizmlarga ta’sir etuvchi antibiotiklar tanlanadi.

Rossiya Federatsiyasi hududida shoshilinch profilaktika uchun quyidagi antibiotiklar qo‘llanadi:

• Doksitsiklin
• Rifampitsin
• Tetratsiklin

Bundan zamonaviyroq va kuchliroq antibiotiklar mavjud bo‘lsa-da, ularning ta’sirini organizm og‘ir o‘tkazadi. Amaliyotda tetratsiklin deyarli qo‘llanmaydi. (Odatda u sil va boshqa og‘ir kasalliklarga qarshi ishlatiladi.)

• Bemorlarni va kasallikka chalinganlikda gumon qilingan shaxslarni aniqlash.
• Shoshilinch profilaktikani o‘tkazish.
• Odamlarga sanitariya ishlovini berish.
• Dezinfeksiya, dezinseksiya, deratizatsiya va veterinariya nazoratini amalga oshirish.

Karantin o‘chog‘ida gospital tashkil etiladi. Bu holatda barcha xizmat ko‘rsatuvchi xodimlar ushbu gospital hududida bo‘lishi va uni tark etmasligi kerak.

Ushbu ro‘yxatda inson uchun eng muhim patogen bakteriyalarning urug‘lari va turlari keltirilgan:

• A. I. Gertsen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti. Favqulodda vaziyatlarda odamlarning hayot faoliyatini ta’minlash. 1-son: Favqulodda vaziyatlar va ularning zarar yetkazuvchi omillari. — Sankt-Peterburg: Obrazovaniye, 1992.