Platon asarlari korpusining shakllanishidagi birinchi muhim bosqich deb miloddan avvalgi III asrda antik davrning atoqli filologi Vizantiyalik Aristofan tuzgan to‘plamni hisoblash mumkin. O‘sha paytdayoq Platon nomi ostida hajmi va sifati turlicha asarlar tarqalgan edi. Aristofan ulardan ayrimlarini rad etgan, boshqalarini esa shubhali yoki fazilatlariga qaramay Platonga mansubligi ishonchli tasdiqlanmagan asar sifatida to‘plamga kiritgan. Nashrning asosini bugungi kunda ham Platon korpusining asosiy qiyofasini belgilovchi asarlar tashkil etgan.

Ehtimol, Vizantiyalik Aristofan Platon korpusi asarlarini tizimlashtirishni boshlab bergan, chunki uning nashrida ular trilogiyalarga ajratilgan. Masalan, bir trilogiyaga «Davlat», «Timey» va «Kritiy», boshqasiga «Qonunlar», «Minos» va «Qonunlardan keyin», uchinchisiga «Kriton», «Fedon» va «Maktublar» kiritilgan. Bu hajmi, tuzilishi va badiiy saviyasi jihatidan bir-biridan juda farq qiluvchi asarlar mavzuga ko‘ra tasniflanganini ko‘rsatadi. Mavzudosh asari bo‘lmagan asarlar trilogiyalarga kiritilmay, tartibsiz joylashtirilgan.

Platon korpusi tarixidagi keyingi muhim bosqich pifagorchi Iskandariyalik Trasill (milodiy I asr) — imperator Tiberiyning saroy munajjimi sifatidagi faoliyati bilan bog‘liq.

Bu nashr to‘qqiz tetralogiyaga ajratilgan: 34 dialog, Suqrotning himoya nutqi va 13 maktubdan iborat. Aynan shu nashr falsafa tarixchilari uchun asosiy manba bo‘lib kelgan va hozir ham shunday.

Bu nashrda dialoglar quyidagi tartibda berilgan:

I. «Evtifron», «Suqrotning himoya nutqi», «Kriton», «Fedon».

II. «Kratil», «Teetet», «Sofist», «Davlat arbobi».

III. «Parmenid», «Fileb», «Bazm», «Fedr».

IV. «Alkiviad I», «Alkiviad II», «Gipparx», «Raqiblar».

V. «Feag», «Xarmid», «Laxet», «Lisid».

VI. «Evtidem», «Protagor», «Gorgiy», «Menon».

VII. «Katta Gippiy», «Kichik Gippiy», «Ion», «Meneksen».

VIII. «Klitofont», «Davlat», «Timey», «Kritiy».

IX. «Minos», «Qonunlar», «Qonunlardan keyin», «Maktublar».

Platonga nisbat berilgan bir necha kichik asarning haqiqiyligi qadim zamonlardayoq shubha uyg‘otgan. Odatda ular quyidagilardir:

• Ta'riflar
• Adolat haqida
• Fazilat haqida
• Demodok
• Sizif
• Eriksiy
• Aksiox
• Alkiona

Turli antik mualliflar (masalan, Diogen Laertskiy III 62) Platonning bizgacha yetib kelmagan dialoglari nomlarini tilga olgan. Afiney (XI 506) «Kimon» dialogini eslatadi.

Trasill korpusiga kirmagan, Platonga nisbat beriladigan maktublar ham bor. Bundan tashqari, Platonga 32 epigramma nisbat beriladi.

Qadimgi Rimda platonizmning eng mashhur targ‘ibotchilaridan biri Sitseron bo‘lib, u «Protagor» va «Timey»ni tarjima qilgan (tarjimalarning faqat parchalari saqlangan), shuningdek, «Davlat»ning moslashtirilgan talqiniga o‘xshash asar (De republica VI) yozgan.

G‘arbiy Yevropada Platonning birinchi to‘liq nashri Marsilio Fichinoning lotincha tarjimasi (1483—1484-yillar) bo‘lib, u G‘arb olamiga ilk bor Platon ijodini yaxlit holda tanitgan. Platon asarlarining yunoncha matni esa faqat o‘ttiz yil o‘tib, Venetsiyada Ald Manutsiy tomonidan nashr etilgan.

1578-yilda XVI asrning atoqli fransuz filologi va ellinshunosi, gumanist Anri Etyenn tomonidan Platon korpusining yunoncha matni Jan de Serran (Serranus)ning lotincha tarjimasi bilan birga nashr etilgan. Sahifalashning Etyenn nashridagi usuli (a, b, c, d, e indekslari bilan ajratilgan ikki ustun) Platon asarlarining yunoncha yoki tarjima shaklidagi har qanday zamonaviy nashri sahifalari chetida saqlanib kelmoqda.

A. F. Losevning fikricha, Platon ijodini to‘rt davrga ajratish mumkin. «Ion», «Katta Gippiy», «Meneksen», shuningdek, «Qonunlardan keyin» asarlarining muallifligi bahslidir.

Platon jahon falsafasida idealistik yo‘nalish asoschilaridan biri hisoblanadi. Faylasufning ko‘plab asarlarida faqat makon va zamonga bog‘liq bo‘lmay mavjudligini saqlab turadigan mutlaq mohiyatlarnigina haqiqiy borliq deb atash mumkinligi ta'kidlanadi. Platon asarlarida bunday mutlaq mohiyatlar g‘oyalar yoki eydoslar deb ataladi. Platonning «Timey» dialogida asosiy hikoyachi ontologik muammoni hal qilish bilish nazariyasining masalalarini qanday hal etishimizga to‘liq bog‘liq degan xulosaga keladi. Agar biz chinakam bilish faqat abadiy va o‘zgarmas borliqqa tegishli, o‘zgaruvchan va vaqtinchalik narsalar haqida esa haqiqiy bilim emas, faqat fikr-mulohaza bo‘lishi mumkin degan qarashga qo‘shilsak, g‘oyalarning mustaqil mavjudligini tan olishimiz kerak bo‘ladi.

«Timey» dialogida Platon hikoyachining tilidan o‘zgarmas borliqni bilishning haqiqiy obyekti deb tan olishdan kelib chiqadigan quyidagi xulosalarni bildiradi. Mavjudlikning uch turini tan olish kerak: abadiy g‘oyalar, o‘zgaruvchan aniq narsalar va narsalar mavjud bo‘ladigan makon:

Tadqiqotchilar Platon g‘oyalarga qanday maqom bergani haqida turlicha, ba'zan bir-biriga zid fikrlar bildiradi. Aniqki, Platon g‘oya deganda narsaning shunchaki tushunchasini emas, balki uning mavjud bo‘lish sababi va maqsadini tushunadi. «Parmenid» dialogida Platon «g‘oyalar olami» bilan «narsalar olami»ni keskin qarama-qarshi qo‘yishni tanqid qiladi. Dialogda tarixda yashagan faylasuf Parmenid obrazidagi qahramon g‘oyalar narsalardan alohida mavjud degan da'voning bema'niligini isbotlashga kirishadi. Platonning narsalar va g‘oyalar dualizmini tanqid qilishi keyinchalik Arastuning.

asarlarida ham ko‘p jihatdan takrorlanadi. «Parmenid»ning yakuni g‘oyaning mavjudligi masalasi umuman birlikning mavjudligi masalasi ekanini ko‘rsatadi. Agar yagona narsa mavjud bo‘lsa, u so‘zning qat'iy ma'nosida yagona bo‘lib qola olmaydi. Platon tadqiqotchisi Tatyana Vadimovna Vasilyeva bu muammo haqida shunday deydi: «Yagona narsa faqat mavjud bo‘lmagan paytdagina yagona, faqat yagona, mutlaqo yagona bo‘lib qolishi mumkin. U mavjud bo‘la boshlashi bilan faqat yagona bo‘lishdan to‘xtab, ko‘plikka aylanadi. Bu yerda ziddiyat bor, ammo bu borliqning o‘zidagi ziddiyatdir. Ushbu xulosa g‘oyalarning alohida mavjudligini rad etadimi? Monistik tizimda rad etadi, dualistik tizimda esa yo‘q».

«Davlat» dialogida ezgulik g‘oyasi bilishning eng oliy obyekti sifatida talqin qilinadi. «Ezgulik» (τὸ ἀγαθόν) so‘zi nafaqat axloqiy jihatdan ijobiy baholanadigan narsani, balki ontologik mukammallikni ham anglatadi, masalan, aniq narsaning yaxshi yasalganligi, foydaliligi va yuqori sifatini. Ezgulikni lazzat deb ta'riflab bo‘lmaydi, chunki yomon lazzatlar ham bo‘lishini tan olishga to‘g‘ri keladi. Faqat bizga foyda keltiradigan narsani ham ezgulik deb bo‘lmaydi, chunki ayni shu narsa boshqalarga zarar yetkazishi mumkin. Platon nazarda tutgan ezgulik — «o‘z-o‘zicha ezgulik» (αὐτὸ ἀγαθόν).

). Platon ezgulik g‘oyasini Quyoshga qiyoslaydi. Ko‘rinadigan dunyoda Quyosh jismlarning ko‘zga ko‘rinishi va insonning ularni ko‘ra olishi uchun zarur shartdir. Xuddi shuningdek, sof bilish sohasida ezgulik g‘oyasi ham g‘oyalarning anglanishi, ham insonning ularni anglash qobiliyati uchun zarur shart bo‘ladi. «Davlat» dialogida Suqrot bu fikrni quyidagicha umumlashtiradi: «anglanadigan narsalarga haqiqat bag‘ishlaydigan va insonga bilish qobiliyatini beradigan narsani ezgulik g‘oyasi — bilim va anglanadigan haqiqatning sababi deb hisobla».

Platon falsafasida dualizm belgilari mavjud. Platon ko‘pincha ruh bilan tanani ikki xil mohiyat sifatida qarama-qarshi qo‘yadi. Tana parchalanadi va o‘ladi, ruh esa abadiydir. «Davlat» dialogidagi ta'limotga ko‘ra, yo‘q qilish mumkin bo‘lgan tanadan farqli o‘laroq, ruhning abadiy mavjudligiga hech narsa to‘sqinlik qilolmaydi. Agar illat va nopoklik ruhga zarar yetkazishini tan olsak ham, ular ruhni o‘ldirmaydi, balki buzadi va nopok holga keltiradi. Hech qanday yovuzlik tufayli halok bo‘lmaydigan narsani o‘lmas deb hisoblash mumkin: «agar biror narsa o‘ziga xos yoki tashqaridan kelgan yovuzliklarning birortasidan ham halok bo‘lmasa, u albatta abadiy mavjuddir; abadiy mavjud bo‘lsa, u o‘lmasdir».

«Fedr» dialogida Platon ruh aravasining mashhur obrazini keltiradi. U quyidagi manzarani tasvirlaydi: «Ruhni qanotli ikki ot va aravakashning birlashgan kuchiga o‘xshataylik. Xudolarda otlar ham, aravakashlar ham olijanob va olijanob nasldan, boshqalarda esa ularning nasli aralash. Avvalo, bizning boshqaruvchimiz qo‘sh otni idora qiladi; uning otlaridan biri go‘zal, olijanob va shunday otlardan tug‘ilgan, ikkinchisi esa unga mutlaqo teskari, ajdodlari ham boshqacha. Shuning uchun bizni boshqarish og‘ir va mashaqqatli ishdir». Bu yerda aravakash aqlni, yaxshi ot ruhning irodaviy qismini, yomon ot esa ruhning ehtirosli yoki hissiy qismini ifodalaydi. «Davlat» dialogida Platon inson ruhiyatining bu uch tarkibiy qismini batafsilroq tahlil qiladi. U ruhning aqlli qismini podachiga, irodaviy yoki g‘azabli qismini podachiga suruvni boshqarishda yordam beradigan itlarga, aqlsiz ehtirosli qismini esa fazilati podachi va itlarga bo‘ysunishdan iborat bo‘lgan suruvga o‘xshatadi. Shu tariqa Platon ruhning uch asosini ajratadi:

1. Aqliy asos — bilish va to‘la ongli faoliyatga yo‘naltirilgan.
2. G‘ayratli (g‘azabli) asos — tartibga intiladigan va qiyinchiliklarni yengadigan qism. Platonning ta'kidlashicha, g‘ayrat va g‘azab oddiy nafs istaklaridan farq qiladi va ko‘pincha ularga qarshi ham chiqadi: «inson o‘z tafakkuriga zid ravishda nafs istaklari ta'siriga tushganda, o‘zini koyiydi va ichiga joylashib olgan zo‘ravonlarga g‘azab qiladi. Bunday odamning g‘azabi go‘yo faqat ikki tomon o‘rtasida kechayotgan ushbu kurashda uning aqliga ittifoqchi bo‘ladi». Platon g‘azabli asos, ayniqsa, odam «o‘ziga nisbatan adolatsizlik qilingan deb o‘ylaganida» yaqqol namoyon bo‘lishini qayd etadi: «u qaynab-toshadi, g‘azablanadi va o‘ziga adolatli tuyulgan narsaning himoyachisiga aylanadi; g‘alaba qozonish uchun ochlik, sovuq va shunga o‘xshash barcha azoblarga chidashga tayyor bo‘ladi; o‘z maqsadiga erishish yoki halok bo‘lishdan iborat olijanob intilishlaridan qaytmaydi, faqat o‘z aqlining dalillari uni tiyib qo‘yishi mumkin».
3. Ehtirosli asos — insonning son-sanoqsiz nafs istaklarida namoyon bo‘ladi. Platonning «Davlat» dialogida shunday deyiladi: «insonning sevib qolishi, ochlik va tashnalikni his etishi va boshqa istaklar ta'siriga berilishiga sabab bo‘ladigan qismni biz aqlsiz, istaklarga beriluvchan, har qanday qoniqish va lazzatning yaqin do‘sti deb ataymiz».

Platon ko‘plab asarlarida ruhning o‘lmasligi nazariyasini batafsil ko‘rib chiqadi. «Fedon» dialogida u ushbu nazariya foydasiga to‘rtta dalil keltiradi.

Ruhning o‘lmasligining dastlabki isboti «davriy» deb ataladi, chunki u har qanday qarama-qarshiliklarning bir-birini taqozo etishiga asoslanadi. Qarama-qarshiliklar bir-birining mavjudligini talab qiladi: kattalik kichiklik bo‘lgandagina, uyqu uyg‘oqlik mavjud bo‘lgandagina bo‘lishi mumkin. Shu tariqa o‘lim ham o‘lmaslikni nazarda tutadi. Suqrot ushbu dialogda shunday deydi: «Agar tirik narsalarning hammasi o‘lib, o‘lganidan keyin o‘lik holicha qolsa va qayta tirilmasa, oxir-oqibat hamma narsa o‘lib, hayot yo‘qolib ketishi mutlaqo ravshan emasmi?» Tiriklik o‘liklikdan kelib chiqishi va faqat tirik narsa o‘lishi mumkinligi ruhlarning qayta gavdalanishi foydasiga dalil bo‘lishi mumkin. O‘lganlarning ruhi tana tabiatidan farqli ravishda yemirilmaydigan holatda qolishi kerak; bu esa ruhiy va jismoniy dualizmni nazarda tutadi.

Ikkinchi dalil bilishni eslash sifatida tushuntiruvchi ta'limotga asoslanadi. Inson ongida «o‘z-o‘zicha go‘zallik» yoki «o‘z-o‘zicha adolat» kabi umumiy tushunchalar mavjud. Bu tushunchalar abadiy mavjud bo‘lgan mutlaq mohiyatlarga ishora qiladi. Agar ruh ularni bilsa, inson ruhi odam tug‘ilishidan oldin ham mavjud bo‘lgan. Ruhning o‘zi o‘lmas va abadiy bo‘lmaganda, u o‘lmas va abadiy mohiyatlar haqida bilimga ega bo‘lolmas edi. Birinchi dalil bilan birga bu ruhning inson vafotidan keyin ham mavjud bo‘lib qolishini asoslaydi: «Ruhimiz ilgari ham mavjud bo‘lgan ekan, u hayotga kirib, tug‘ilayotganda muqarrar ravishda faqat o‘limdan, o‘lik holatdan paydo bo‘ladi. Demak, u o‘limdan keyin ham albatta mavjud bo‘lishi kerak, chunki u yana tug‘ilishi lozim».

«Fedon»dagi uchinchi dalil ruh va tananing turli tabiatga ega ekanini isbotlash bilan bog‘liq. Dialogda mavjudlikning ikki turi qayd etiladi. Birinchisiga ko‘rinadigan va parchalanadigan hamma narsa, ikkinchisiga esa shaklsiz, ya'ni sezgi bilan idrok qilib bo‘lmaydigan va parchalanmaydigan narsalar kiradi. Tananing ko‘rinishi va doimo o‘zgarib turishi aniq. Demak, tana tabiatan murakkab bo‘lib, unda sodda va parchalanmas hech narsa yo‘q. Shu sababli tana o‘limlidir. Ruh esa ko‘rinmaydi va abadiy, o‘zgarmas narsalarni bilishga intiladi.

Mulohazani davom ettirib, Platon shunday deydi: «Ruh bilan tana birlashganda, tabiat tanaga bo‘ysunishni va qul bo‘lishni, ruhga esa hukmronlik va xo‘jayinlikni buyuradi. Buni hisobga olib ayt-chi, senga ulardan qaysi biri ilohiylikka, qaysi biri o‘limlilikka yaqinroq ko‘rinadi? Senga ilohiy narsa hukmronlik va rahbarlik uchun, o‘limli narsa esa bo‘ysunish va qullik uchun yaratilgandek tuyulmaydimi? — Ha, shunday, deb javob beradi suhbatdoshi. — Unda ruh nimaga o‘xshaydi? — Ravshanki, Suqrot, ruh ilohiyga, tana esa o‘limliga o‘xshaydi». Shunday ekan, o‘limli tana, masalan, mumiyolash orqali uzoq vaqt chirimay saqlanishi mumkin bo‘lsa, ilohiylikka daxldor ruhni o‘lmas deb tan olish uchun bundan ham kuchliroq asos bor.

Platon dialogida ruhning o‘lmasligi haqidagi ta'limotga qarshi bildirilgan bir qator dalillarni ham keltiradi. Agar ruh Suqrot tasvirlaganidek bo‘lsa, u ko‘zaning shakli yoki lira torlarining sozligiga o‘xshab qoladi. Ko‘za sindirilsa yoki lira buzilsa, ko‘zaning shakli ham, lira tovushlarining uyg‘unligi ham yo‘qoladi. Ikkinchi tomondan, ruh tanadan mustahkamroq bo‘lsa, tanasiz yashay olsa yoki turli tanalarga ko‘cha olsa, nega bir kuni ruh ham eskirib, oxir-oqibat yo‘q bo‘lib ketadi, deb taxmin qilmaslik kerak?

Birinchi e'tirozga quyidagicha javob beriladi: ruh tananing shunchaki «sozlangan holati» yoki ichki uyg‘unligi emas, balki tananing o‘zidan oldin ham mavjud bo‘lgan narsadir. Aleksey Fyodorovich Losev ruhning o‘lmasligi foydasiga keltirilgan fikrlarni shunday xulosa qiladi: «ruh lira yaratadigan uyg‘unlik kabi uyg‘unlik yoki tartib emas; yuqorida aytilganidek, u tanadan oldin borliq (ουσία) deb ataluvchi mohiyat (δ εστίν) tarzida mavjud bo‘ladi; shu bois tananing tartibi yoki sozligi bo‘lishidan oldin ruhning o‘zi mavjuddir va ruh bo‘lish barcha ruhlarga birday xosdir. Lirani sozlash uchun avval qanday ohang kerakligini bilish lozim bo‘lganidek, ruh ham tananing uyg‘unligiga va uning alohida jihatlariga bog‘liq bo‘lmasligi, aksincha, liraning o‘zini sozlashi yoki sozdan chiqarishi kerak».

Ikkinchi e'tirozga javob ruhning o‘lmasligining mustaqil, to‘rtinchi isbotini tashkil qiladi. Unda qarama-qarshiliklar haqida murakkabroq ta'limot beriladi. Qarama-qarshiliklar bir-birini istisno etadi. Masalan, son juft bo‘lsa, toq bo‘lolmaydi; biror narsa adolatli bo‘lsa, u ayni paytda adolatsiz bo‘lolmaydi.

Ruhga ta'rif berilsa, u tananing mavjud bo‘lishining haqiqiy sababidir. Platon bunday sababni eydos yoki g‘oya deb ataydi. Suqrotning tana tuzilishidan uning ayni paytda o‘limga hukm qilinib, qamoqda ekanini keltirib chiqarib bo‘lmaganidek, boshqa hollarda ham jismoniylikning o‘zini inson mavjudligining sababi deb hisoblab bo‘lmaydi.

Shu sababli ruh «hayot g‘oyasi» sifatida hayotga qarama-qarshi bo‘lgan o‘limga daxldor bo‘lolmaydi. Bu ruhning o‘lmasligini isbotlaydi. Platonning «Fedon» asarida bunga Suqrot va Kebet o‘rtasidagi quyidagi suhbat misol bo‘ladi: «— Tana tirik bo‘lishi uchun unda nima paydo bo‘lishi kerak? — Ruh, — dedi Kebet. — Har doim shundaymi? — Boshqacha bo‘lishi mumkinmi? — deb so‘radi u. — Demak, ruh nimani egallamasin, unga doimo hayot olib kiradi? — Ha, to‘g‘ri. — Hayotga qarama-qarshi narsa bormi yoki yo‘qmi? — Bor. — U nima? — O‘lim. — Ammo biz kelishib oldikki, ruh o‘zi doimo olib kiradigan narsaning qarama-qarshisini hech qachon qabul qilmaydi, shundaymi? — Shubhasiz! — deb javob berdi Kebet. — Xo‘sh, nima kelib chiqadi? Hozirgina juftlik g‘oyasini qabul qilmaydigan narsani nima deb atadik? — Toq. — Adolatni qabul qilmaydigan va hech qachon mahoratni qabul qilmaydigan narsalarni-chi? — Birini mahoratsiz, boshqasini adolatsiz. — Juda yaxshi. O‘limni qabul qilmaydigan narsani nima deymiz? — O‘lmas. — Ruh o‘limni qabul qilmaydi-ku? — Yo‘q. — Demak, ruh o‘lmasmi? — O‘lmas, — dedi Kebet».

«Fedr» dialogida o‘lmas ruhning mavjudligini tasvirlaydigan mifologik timsol keltiriladi. Dastlab ruh vaqtinchalik va o‘zgaruvchan narsalarga daxlsiz «sof borliq» sohasida yashaydi, sof shakllar, g‘oyalar yoki eydoslarni kuzatadi. Inson ruhlari ba'zan hatto osmondan ham yuqoridagi g‘ayrioddiy borliq yoki «Ezgulik g‘oyasi» maydoniga nazar tashlashi mumkin, ammo bu juda qiyin va hamma ruhga ham nasib qilmaydi. Inson ruhlari nomukammalligi sababli ko‘pincha sof shakllar olamidan qulab tushadi va biror tanaga kirib, Yerda yashashga majbur bo‘ladi.

Platon ruhning o‘lmasligi haqidagi ta'limotiga axloqiy va diniy jihatlarni ham kiritadi. Xususan, ruhning yerdagi amallari uchun o‘limdan keyin jazolanishi yoki mukofotlanishi mumkinligini tilga oladi. «Davlat» dialogida u pamfiliyalik Erdan eshitilgani aytiladigan, ruhlarning o‘limdan keyingi taqdiri haqidagi mifologik rivoyatni keltiradi: «bir kuni u urushda o‘ldirilgan; o‘n kundan keyin chiriy boshlagan o‘liklarni yig‘ib olishganda, uning jasadi hali butunligini ko‘rishgan va uyiga olib kelishgan. O‘n ikkinchi kuni dafn marosimi boshlanib, u gulxan ustida yotgan paytda to‘satdan tirilib ketgan va tirilgach, u dunyoda nimalarni ko‘rganini so‘zlab bergan».

Davlatning kelib chiqishi haqidagi fikr ishonarli: mehnat taqsimoti odamlar o‘rtasidagi ayirboshlashni keltirib chiqaradi, birga yashash esa ayirboshlashni qulaylashtiradi. Platon utopiyasining asosida aynan mehnat taqsimoti g‘oyasi yotadi.

G‘oyalar olamida esa hammasi boshqacha. Mehnat taqsimoti har bir kasb uchun alohida fazilatlar zarurligini yuzaga keltiradi. Dastlab bular dehqon, quruvchi va to‘quvchining fazilatlaridir (Platon nazarida ovqat, uy va kiyimga bo‘lgan asosiy ehtiyojlardan kelib chiqadi). Keyinchalik polis davlati kengaygani sari boshqa davlatlar bilan ziddiyatlar yuzaga kelib, professional jangchilar guruhi shakllanadi. Shunday qilib, ikkita tabaqa bor: ishlab chiqaruvchilar va jangchilar. Uchinchi tabaqa — hukmdor-faylasuflar esa davlat tuzumlarining almashinuviga yo‘l qo‘ymaslik uchun eng yaxshi qonunlarni yaratadi; bu Suqrotning «bilimdonlarning boshqaruvi» g‘oyasiga o‘xshaydi. Demak, Platonning siyosiy ideali — davlat barqarorligidir. Davlat barqaror bo‘lishi uchun jamiyat ham barqaror bo‘lishi, har kim o‘z ishini bajarishi kerak — bu adolatdir. Tabaqalarning tengsizligi ham tabiiy deb qaraladi, chunki alohida shaxsning baxti polis baxti oldida hech narsani anglatmaydi.

Keyinchalik Platon «Qonunlar»da boshqa utopiya va boshqa davlat tuzumini — aristokratik respublika yoki aristokratik monarxiyani tasvirlaydi.

• Mulkiy mezonga qarab 4 tabaqa;
• 5040 fuqaro va nihoyatda murakkab boshqaruv tizimi.
• Barcha tabaqalarga shaxsiy mulk, pul va oila qurishga ruxsat etiladi..
• Davlatning nazorat roli ancha kuchayadi, barcha ijtimoiy munosabatlar qat'iy tartibga solinadi.

Platon aristokratik boshqaruvdagi davlat tuzilishining ikki turini ajratadi:

1. hammaning ustidan hukmdorlar turadi;
2. hamma qonunlarga bo‘ysunadi.

Qonunlarni odil sudlov tizimi himoya qiladi. Haqiqiy odil sudlov bo‘lmasa, davlat davlatligicha qolmaydi.

Aristokratik davlat monarxiyaga aylanishi mumkin, agar hukmdorlar orasidan bittasi ajralib chiqsa (podshoh hokimiyati).

Agar bir nechta hukmdor bo‘lsa, davlat respublika (aristokratik boshqaruv) bo‘ladi.

«Qonunlar» asarining bevosita qonunchilikka oid g‘oyasi muhimroq: fuqaroning shaxsiy baxti qadriyat hisoblanmagani bois, polis baxti uchun alohida insonga jismoniy ta'sir choralarini qo‘llash mumkin. Shu tariqa, sanksiya Platon davridan boshlab amaldagi qonunning ajralmas belgisi hisoblanadi.

• Averintsev, Sergey Sergeyevich
• Ananyin, Stepan Andreyevich
• Apt, Solomon Konstantinovich
• Boldirev, Aleksandr Vasilyevich
• Borovskiy, Yakov Markovich
• Vasilyeva, Tatyana Vadimovna
• Dovatur, Aristid Ivanovich
• Yegunov, Andrey Nikolayevich
• Jebelyov, Sergey Aleksandrovich
• Karpov, Vasiliy Nikolayevich
• Klevanov, Aleksandr Semyonovich
• Losev, Aleksey Fyodorovich
• Markish, Simon Peretsovich
• Osherov, Sergey Aleksandrovich
• Paxomov, Matvey Sergeyevich (XVIII asr)
• Protopopova, Irina Aleksandrovna
• Redkin, Pyotr Grigoryevich
• Samsonov, Nikolay Vasilyevich
• Sidorovskiy, Ioann Ioannovich (XVIII asr)
• Solovyov, Vladimir Sergeyevich
• Solovyov, Mixail Sergeyevich
• Tomasov, Nikolay Nikolayevich
• Sesil Yakovlevna Sheynman-Topshteyn
• Seryojnikov, Viktor Konstantinovich

• Shleyermaxer, Fridrix Daniel Ernst

• Yunonparast maktab tarjimonlari (VI—VIII asrlar), Grigor Magistros (XI asr).

• «Loeb Classical Library» turkumida asarlar 12 jildda chop etilgan (№ 36, 165, 166, 167, 237, 276, 123, 164, 234, 187, 192, 201)
• «Collection Budé» turkumida asarlar nashr etilgan — 14 jild va 26 kitobda (14-jild: E. des Placesning «Lexique de la langue philosophique et religieuse de Platon» asari. 578 bet)

Rus tilidagi tarjimalar: asarlar to‘plamlari (alohida dialoglarning tarjimalari ular haqidagi maqolalarda ko‘rsatilgan):

• Donishmand Platon asarlari, birinchi qism, yunonchadan rus tiliga aslzoda qizlar jamiyati qoshidagi I. Sidorovskiy va M. Paxomov tomonidan tarjima qilingan. 1—3-qismlar. — Sankt-Peterburg, 1780—1785. (jami 25 dialog)
  • 1-qism. Lisid, Evtidem, Musofir, Evtifron, Suqrotning himoya nutqi, Kriton, Fedon, Birinchi Alkiviad, Ikkinchi Alkiviad, Laxet, Protagor, Menon, Fileb, Ion, Gorgiy, Raqiblar. — 14+708 bet.
  • 2-qism, 1-yarmi. Teetet, Bazm, Fedr, Katta Gippiy, Kichik Gippiy, Xarmid, Davlat arbobi. — 414 bet.
  • 2-qism, 2-yarmi. Platonning «Fuqarolik» yoki «Adolat haqida» asari, 10 kitob. — 1783. — 415—902-betlar.
  • 3-qism. Qonunlar yoki Qonunchilik haqida, 13 kitob. — 1785. — 394 bet.
• Platon asarlari, professor [V. N.] Karpov tomonidan yunon tilidan tarjima qilingan va sharhlangan. 2-nashr, tuzatilgan va to‘ldirilgan. — Sankt-Peterburg—Moskva, 1863—1879.
  • 1-qism. Protagor. Evtidem. Laxet. Xarmid. Gippiy. Evtifron. Suqrotning himoya nutqi. — Sankt-Peterburg, 1863. — 30+448 bet.
  • 2-qism. Kriton. Fedon. Menon. Gorgiy. Birinchi Alkiviad. Ikkinchi Alkiviad. — Sankt-Peterburg, 1863. — 486 bet.
  • 3-qism. Siyosat yoki Davlat. — Sankt-Peterburg, 1863. — 532 bet.
  • 4-qism. Fedr. Bazm. Lisid. Katta Gippiy. Meneksen. Ion. Feag. Raqiblar. Gipparx. Klitofont. — Sankt-Peterburg, 1863. — 470 bet.
  • 5-qism. Fileb. Kratil. Teetet. Sofist. — Moskva, 1879. — 574 bet.
  • 6-qism. Davlat arbobi. Parmenid. Timey. Kritiy. Minos. Eriksiy. — Moskva, 1879. — 578 bet. (jami 34 asar. «Qonunlar», «Qonunlardan keyin», «Maktublar» kiritilmagan)
• Platon asarlarining to‘liq to‘plami, 15 jildda / S. A. Jebelyov, L. P. Karsavin, E. L. Radlov tahriri ostida. (Peterburg falsafa jamiyati ishlari). — Peterburg—Leningrad: Academia, 1922—1929. (yakunlanmagan; 1-, 4-, 5-, 9-, 13-, 14-jildlar chiqqan)
  • 1-jild. Evtifron. Suqrotning himoya nutqi. Kriton. Fedon. / S. Jebelyov tarjimasi. — Peterburg, 1923. — 216 bet.
  • 4-jild. Parmenid. / N. Tomasov tarjimasi. Fileb. / N. V. Samsonov tarjimasi. — Leningrad, 1929. — 192 bet.
  • 5-jild. Bazm. Fedr. / S. A. Jebelyov tarjimasi. — Peterburg, 1922. — 174 bet.
  • 9-jild. Katta Gippiy. / A. V. Boldirev tarjimasi. Kichik Gippiy. Ion. / Ya. M. Borovskiy tarjimasi. Meneksen. / A. V. Boldirev tarjimasi. Klitofont. / A. I. Boltunova tarjimasi. — Leningrad, 1924. — 144 bet.
  • 13-jild. Qonunlar. 1—6-kitoblar. / A. N. Yegunov tarjimasi. — Peterburg, 1923. — 221 bet.
  • 14-jild. Qonunlar. 7—12-kitoblar va «Qonunlar»ga so‘ngso‘z. / A. N. Yegunov tarjimasi. — Peterburg, 1923. — 272 bet.
• Platon. Teetet. / V. Seryojnikov tarjimasi. Moskva—Leningrad, 1936.
• Platon. Asarlar to‘plami, 3 jild (4 kitob) («Falsafiy meros» turkumi). — Moskva: Misl, 1968—1973. 35000 nusxa.
  • 1-jild. 1968. 624 bet.
  • 2-jild. 1970. 611 bet.
  • 3-jild, 1-qism. 1971. 687 bet.
  • 3-jild, 2-qism. 1972. 678 bet.
• Platon. Dialoglar. («Falsafiy meros» turkumi. 98-jild). — Moskva: Misl, 1986. — 605 bet. 100000 nusxa. (uch jildlikka kiritilmagan asarlar)
• Platon. Fedr. / A. N. Yegunov tarjimasi, Yu. A. Shichalinning kirish maqolasi va izohlari (yunoncha matn va ruscha tarjima). — Moskva, 1989.
• Platon. Asarlar to‘plami. 4 jildda / A. F. Losev, V. F. Asmus, A. A. Taxo-Godi umumiy tahriri ostida. («Falsafiy meros» turkumi). — Moskva: Misl. 1990—1994. (hozircha rus tilidagi eng to‘liq va eng yaxshi nashr)
  • 1-jild. 1990. 864 bet.
    • Suqrotning himoya nutqi. Kriton. / M. S. Solovyov tarjimasi.
    • Feag. Alkiviad II. Meneksen. Evtidem. Kichik Gippiy. Alkiviad I. Laxet. Evtifron. Lisid. Xarmid. / S. Ya. Sheynman-Topshteyn tarjimasi.
    • Ion. / Ya. M. Borovskiy tarjimasi.
    • Katta Gippiy. / A. V. Boldirev tarjimasi.
    • Protagor. / Vl. S. Solovyov tarjimasi.
    • Gorgiy. / S. P. Markish tarjimasi.
    • Menon. / S. A. Osherov tarjimasi.
    • Kratil. / T. V. Vasilyeva tarjimasi.
  • 2-jild. 1993. 528 bet.
    • Fedon. / S. P. Markish tarjimasi.
    • Bazm. / S. K. Apt tarjimasi.
    • Fedr. / A. N. Yegunov tarjimasi.
    • Teetet. / T. V. Vasilyeva tarjimasi.
    • Sofist. / S. A. Ananyin tarjimasi.
    • Parmenid. / N. N. Tomasov tarjimasi.
  • 3-jild. 1994. 656 bet.
    • Fileb. / N. V. Samsonov tarjimasi.
    • Davlat. / A. N. Yegunov tarjimasi.
    • Timey. Kritiy. / S. S. Averintsev tarjimasi.
  • 4-jild. 1994. 832 bet.
    • Davlat arbobi. / S. Ya. Sheynman-Topshteyn tarjimasi.
    • Qonunlar. Qonunlardan keyin. / A. N. Yegunov tarjimasi.
    • Maktublar. / S. P. Kondratyev tarjimasi.
    • Platon maktabi asarlari. / S. Ya. Sheynman-Topshteyn tarjimasi.
    • Platon falsafasi darsliklari. / Yu. A. Shichalin, T. Yu. Boroday, A. A. Pichxadze tarjimasi.
    • Epigrammalar. / L. Blumenau, M. Gasparov, I. Grunina, P. Krasnov, O. Rumer, S. Sobolevskiy, Yu. Shults tarjimasi.

Ma'lumotnoma asarlari:

• Katta sovet ensiklopediyasi
• Boroday T. Yu. Platon. // Antik falsafa: ensiklopedik lug‘at. — Moskva: Progress-Traditsiya. 2008. — 565—574-betlar. (bibliografiyasi bilan)
• Boroday T. Yu. Platon // Yangi falsafa ensiklopediyasi / Rossiya Fanlar akademiyasi Falsafa instituti; Milliy ijtimoiy-ilmiy jamg‘arma; ilmiy-tahrir kengashi raisi V. S. Styopin, rais o‘rinbosarlari: A. A. Guseynov, G. Yu. Semigin, ilmiy kotib A. P. Ogurtsov. — 2-nashr, tuzatilgan va to‘ldirilgan. — Moskva: Misl, 2010. — ISBN 978-5-244-01115-9.
• Solovyov V. S. Platon // Brokgauz va Yefron ensiklopedik lug‘ati : 86  jildda (82  jild va 4  qo‘shimcha). — Sankt-Peterburg, 1890—1907.

Umumlashtiruvchi asarlar:

• Asmus V. F. Platon. («O‘tmish mutafakkirlari» turkumi). — Moskva: Misl. 1969. 247 bet. 25000 nusxa.
  • 2-nashr. 1975. 223 bet. 50000 nusxa.
• Grot N. Ya. Platon falsafasiga oid ocherk. — Moskva, 1896.
• Kolchinskiy I. G., Korsun A. A., Rodriges M. G. Astronomlar: biografik ma'lumotnoma. — 2-nashr, qayta ishlangan va to‘ldirilgan. — Kiyev: Naukova dumka, 1986. — 512 bet.
• Losev A. F. Antik estetika tarixi.
  • [2-jild] Sofistlar. Suqrot. Platon. — Moskva, 1969.
  • [3-jild] Yetuk klassika. — Moskva, 1975.
• Losev A. F., Taxo-Godi A. A. Platon. Tarjimayi hol. («Insonlar. Davr. G‘oyalar» turkumi). — Moskva: Bolalar adabiyoti, 1977. — 223 bet. 75000 nusxa.
  • = Moskva: Molodaya gvardiya, 1993. 2000.
• Vasilyeva T. V. Platonga eltuvchi yo‘l. Donishmandlikka muhabbatmi yoki muhabbat donishmandligimi. — Moskva: «Logos» nashriyoti, «Progress-Traditsiya» nashriyoti, 1999. — 206 bet. — ISBN 5-8163-0001-6.

Maxsus tadqiqotlar:

• Boroday T. Yu. Falsafiy tushunchaning tug‘ilishi. Platon dialoglarida Xudo va materiya. — Moskva: S. A. Savin nashri, 2008. — 284 bet. ISBN 978-5-902121-17-6
• Vasilyeva T. V. Afina falsafa maktabi. Platon va Arastuning falsafiy tili. («Jahon madaniyati tarixidan» turkumi). — Moskva: Nauka, 1985. — 161 bet.
• Gevorkyan A. T. Platonning kinoyalari. — Yerevan: Ayastan, 1987. — 193 bet. 1000 nusxa.
• Gevorkyan A. T. Platon siri: ma'ruzalar matni. — Yerevan: Chartaraget, 2008. — 159 bet.
• Goncharov I. A. Antik platonizmda haqiqatning amaliy asoslari. — Siktivkar, 1998.
• Zennxauzer V. Platon va matematika. — Sankt-Peterburg: RXGA nashriyoti, 2016. — 614 bet. : rasmlar bilan. — (Antik tadqiqotlar). — ISBN 978-5-88812-786-5.
• Kazaryan S. O. Antik modellashtirish va Platon. — Yerevan: Ayastan, 1987. — 269 bet.
• Karabushchenko P. L. Platon elitologiyasi: (Tanlanganlik falsafasining antik jihatlari). — Moskva; Astraxan: MOSU nashriyoti, 1998. — 214 bet.
• Linitskiy P. I. Platonning ilohiyot haqidagi ta'limoti. — Kiyev, 1876. — 334 bet.
• Mogilevskiy B. M. Platon va sitsiliyalik mustabidlar: donishmand va hokimiyat. — Moskva: URSS, 2005. — 157 bet.
• Nersesyants V. S. Platon. («Siyosiy va huquqiy tafakkur tarixidan» turkumi). — Moskva: Yuridicheskaya literatura, 1984. — 104 bet.
• Novitskiy K. P. (Petrovin K.) Platon. («Utopik kommunizm asoschilari» turkumi). — Moskva: Krasnaya Nov, 1923. — 284 bet.
• Panaiotidi E. G. Platonning musiqiy-pedagogik qarashlari. — Moskva: RFA Falsafa instituti, 1999. — 130 bet.
• Panchenko D. V. Platon va Atlantida. («Jahon madaniyati tarixidan» turkumi). — Leningrad: Nauka, 1990. — 187 bet. 35000 nusxa.
• Panfilov V. A. Platonning matematika falsafasi. — Dnepropetrovsk: DDU, 1997. — 112 bet.
• Rakcheyeva N. E. Davlat. Platon. — Moskva: MAKS Press, 2001. — 202 bet.
• Ryabets F. Ya. Platonning «Menon» dialogi. Uning «Protagor» bilan munosabati va haqiqiyligi. — Odessa, 1879. — 223 bet.
• Rubinshteyn M. M. Platon — ustoz. — Irkutsk, 1920. — 122 bet.
• Samoylov S. F., Prosvetov S. Yu. Platon ijodida falsafiy janrlar: nazariy modellashtirish tajribasi. — Krasnodar, 2006. — 126 bet.
• Skvortsov N. Platon: sensualizm va aqliy empirizmga qarshi kurashda bilim haqida. «Teetet» dialogining izoh va tushuntirishlar bilan tahlili. — Moskva, 1871. — 235 bet.
• Fomin V. P. Platonning ma'naviy merosida antik davrning sirli ta'limoti. — Moskva: Argus, 1994. — 285 bet.
• Chkuaseli I. G. Platonning pedagogik qarashlari. — Tbilisi, 1968.
• Sheynman-Topshteyn S. Ya. Platon va vedalar falsafasi. — Moskva, 1978. — 199 bet.
• Platon va uning davri. — Moskva: Nauka, 1979. — 318 bet.
• Ogurtsov A. P. Platon — matematik. — Moskva: Golos, 2011. — 375 bet. — ISBN 978-5-91932-005-0.
• Platon va Arastuning pedagogik qarashlari. / S. V. Melikova va S. A. Jebelyov tarjimasi. Kirish maqolasi — F. F. Zelinskiy. Petrograd: «Slovo» aksiyadorlik jamiyati bosmaxonasi, 1916.

Platon va avlodlari:

• Abdullayev E. V. Platon g‘oyalari Ellada va Sug‘diyona oralig‘ida: O‘rta Sharqdagi ilk platonizm tarixidan ocherklar. — Sankt-Peterburg: Aleteyya, 2007. — 316 bet. — ISBN 978-5-903354-13-9
• Dyomin R. N. Platon va mantika XX asrning 70-yillari ikkinchi yarmi va 80-yillari boshidagi sovet andergraund madaniyatida // Platon tafakkuri olami: Platon va zamonaviylik. Ma'ruzalar tezislari. Sankt-Peterburg, 2016. 68-69-betlar.
• Koshkaryan M. S. Platon, Shekspir: so‘z va adolatning ontologik asoslanishi. — Moskva: Gumanitar adabiyot nashriyoti, 2003. — 299 bet.
• Mixalenko Yu. P. Platon va liberalizm hamda totalitarizmning zamonaviy qarama-qarshiligi: R. Krossmen, K. Popper, B. Rassell va boshqalar antik siyosiy donishmandlik buyuklari qurshovida. — Moskva: Dialog-MGU, 1998. — 152 bet.
• Mayatskiy M. A. Platon haqidagi bahs: Shtefan George doirasi va nemis universiteti. Moskva: Oliy iqtisodiyot maktabi nashriyot uyi. — 344 bet. — ISBN 978-5-7598-0908-1.
• Miroshnichenko E. I. Rossiyadagi ilk platonizm tarixidan ocherklar. Sankt-Peterburg: Aleteyya, 2013. — 172 bet. — ISBN 978-5-91419-826-5.
• Mixalenko Yu. P. Platonning siyosiy ideali haqiqiy tarix kontekstida. — Moskva: RFA Falsafa instituti, 2003. — 205 bet. — ISBN 5-201-02144-1.
• Mochalova I. N.Ilk Akademiya falsafasi. Sankt-Peterburg, 2007. — 144 bet. — ISBN 978-5-8290-0712-6.
• Rossman V. I. Platon rus g‘oyasining ko‘zgusi sifatida // Falsafa masalalari. — 2005. — № 4.
• Semashko L. M. Platon dialektikasi va uning Gegel tomonidan talqin qilinishi // Falsafa fanlari. — 1971. — № 4.
• Tixolaz A. G. XIX asrning ikkinchi yarmi — XX asr boshidagi rus diniy falsafasida Platon va platonizm. — Kiyev: ViRA «Insayt», 2003. — 367 bet. — ISBN 966-95755-7-5.
• Triandafilidis D. V. Platon va Vladimir Solovyovning umumiy birlik falsafasi // XVII—XX asrlarda Rossiyada yunon madaniyati. — Moskva, 1999. — 87—95-betlar.
• Chelishev P. V. Platon ideal va soxta faylasuflar haqida // Amaliy va fundamental tadqiqotlar xalqaro jurnali. 2016. № 3-2. 341—346-betlar.

• Albert K.^[inglizcha] Platonda falsafa tushunchasi haqida: monografiya. / Nemischadan tarjima, so‘zboshi va izohlar — M. E. Bulanenko. Vladivostok: Uzoq Sharq federal universiteti nashriyoti, 2012. — 120 bet. — ISBN 978-5-7444-4268-6-6.
• Brisson L. Platon. Falsafani ixtiro qilgan yozuvchi. — Moskva: Rosebud Publishing, 2019. — 288 bet. — ISBN 978-5-905712-25-8.
• Gadamer G. G. Platonning dialektik etikasi. «Fileb»ning fenomenologik talqini. — Sankt-Peterburg, 2000. — 256 bet. — ISBN 5-93597-006-6.
• Dillon D. Platon vorislari. Qadimgi Akademiya tarixi tadqiqoti / Inglizchadan E. V. Afonasin tarjimasi. Sankt-Peterburg, 2005 ISBN 5-288-03724-8
• Dillon D. O‘rta platonchilar. Miloddan avvalgi 80-yil — milodiy 220-yil / Inglizchadan E. V. Afonasin tarjimasi. Sankt-Peterburg, 2002 ISBN 5-89329-536-6
• Yeger V. Paydeyya. Nemischadan M. N. Botvinnik tarjimasi. — Moskva : Grek-lotin kabineti, 1997.
• Slezak T. A. Platonni qanday o‘qish kerak / Nemischadan tarjima, so‘zboshi va izohlar — M. E. Bulanenko. — Sankt-Peterburg, 2008. — 314 bet. — ISBN 978-5-288-04780-0.
• Festyujyer A.-J. Platon bo‘yicha mushohada va mushohadali hayot. / Fransuzchadan tarjima («Borliq haqida so‘z» turkumi. 57-jild). — Sankt-Peterburg: Nauka, 2009. — 497 bet.
• Ebert T. Suqrot pifagorchi sifatida va Platonning «Fedon» dialogidagi anamnezis. / Nemischadan A. A. Rossius tarjimasi. — Sankt-Peterburg: Sankt-Peterburg davlat universiteti nashriyoti, 2005. — 158 bet.
• Cherniss H. Aristotle’s Criticism of Plato and the Academy, I (Baltimor, 1944; qayta nashr: Nyu-York, 1964)
• Chelyshev P. The Image of the Ideal Person or Plato on the Nature, Place and the Tragic Fate of Philosophers in the Republic // AGATHOS: an International Review of the Humanities and Social Sciences. 10-jild, 1-son (18): 7-15.
• Cherniss H. The Riddle of the Early Academy. — Berkli—Los-Anjeles, 1945.
• Hermann K. F. Geschichte und System der Platonischen Philosophie. — Geydelberg, 1839.
• John Holbo^[inglizcha], Belle Waring. Reason and Persuasion: Three Dialogues By Plato: Euthyphro, Meno, Republic Book I (inglizcha). — 4-nashr. — CreateSpace Independent Publishing Platform, 2016. — 384 bet. — ISBN 1522907521.

• Guthrie, W. K. C. A History of Greek Philosophy (Plato — The Man & His Dialogues — Earlier Period). — Cambridge University Press, 1986. ISBN 0-521-31101-2.
• Guthrie, W. K. C. A History of Greek Philosophy (Later Plato & the Academy). — Cambridge University Press, 1986. ISBN 0-521-31102-0.
• Piechowiak M. Plato’s Conception of Justice and the Question of Human Dignity. Berlin 2019. ISBN 978-3-631-65970-0.
• Rodziewicz A. IDEA I FORMA. ΙΔΕΑ ΚΑΙ ΕΙΔΟΣ. O fundamentach filozofii Platona i presokratyków. — Vrotslav, 2012.
• Taylor, A. E. Plato: The Man and his Work (Dover Publishing, 2001).
• Tigerstedt E. N. Interpreting Plato. — Stokgolm, 1977.
• Francis Macdonald Cornford
• R. Hackforth
• Sachs, Eva. Die fünf platonischen Körper, zur Geschichte der Mathematik und der Elementenlehre Platons und der Pythagoreer. — Berlin: Wiedmannsche Buchhandlung, 1917. — 242 bet.
• Plato: Complete Works / Cooper ; Hutchinson. — Hackett Publishing, 1997.
• Brickhouse, Thomas; Smith, Nicholas D. Platon . Internet falsafa ensiklopediyasi.
• Whitehead, Alfred North. Process and Reality. — Nyu-York : The Free Press, 1978.
• Kraut, Richard. Platon . Stenford falsafa ensiklopediyasi. Stenford universiteti (11-sentabr, 2013-yil). Murojaat qilingan sana: 3-aprel, 2014-yil.