
Sayyohlarning O‘zbekistonga qiziqishi faol dam olish hamda sport turizmining qoyaga tirmashish hamda tog‘ chang‘isi sporti kabi turlarini ham, mamlakatning boy arxeologik va diniy tarixini o‘rganishga qaratilgan sayohatlarni ham qamrab oladi.
O‘zbekistonga har yili keladigan sayyohlar soni ortib bormoqda: 2005-yilda O‘zbekistonga 240 ming sayyoh dunyoning 117 mamlakatidan kelgan bo‘lsa, 2017-yilda O‘zbekistonga 2,5 milliondan ortiq sayyoh kelgan. 2018-yilda sayyohlar soni 5,3 millionni tashkil etgan, shundan 5 millioni MDH mamlakatlaridan, 325 mingi esa uzoq xorijdan kelgan.
Har yili kuzda O‘zbekistonda Xalqaro turizm yarmarkasi o‘tkaziladi.
2006 va 2007-yillarda O‘zbekiston Respublikasiga turizm maqsadida kirib kelganlar jami keluvchilarning 9 % ini tashkil etgan. 2007-yilda mamlakatga turizm maqsadida 27264 kishi 2006-yildagiga nisbatan ko‘proq (66 % ko‘proq) kelgan. Barcha kirib kelganlarning 80 % i MDH mamlakatlari fuqarolari (726669 kishi), 20 % i esa boshqa xorijiy davlatlar fuqarolari bo‘lgan. Turizm maqsadida kelganlarni mamlakatlar bo‘yicha ajratganda nisbat boshqacha: sayyohlarning 72 % ini xorijiy davlatlar, 28 % ini MDH mamlakatlari fuqarolari tashkil etgan.
7-maydan 7-avgustgacha bo‘lgan davrda, 2008-yilda o‘tkazilgan internetdagi statistik so‘rov natijalariga ko‘ra, respondentlarning aksariyati — 39 % i — mamlakatga tarixiy va me’moriy diqqatga sazovor joylarni ko‘rish uchun keladi. Yana bir guruh — 24 % i — O‘zbekistonga mahalliy madaniyat, an’analar va turmush tarzi bilan tanishish uchun tashrif buyuradi. Demak, sayyohlarning aksariyati tarixiy maskanlar, yodgorliklar, muzeylar va san’at galereyalari, qadimiy binolar va inshootlarni (masalan, qadimiy qal’alar, masjidlar, madrasalar, kutubxonalar, sobiq qamoqxonalar va quduqlarni), shuningdek, bog‘lar, milliy festivallar va boshqa madaniy tadbirlarni ko‘rishni istaydi.
Jahon turizm tashkiloti (JTT) vakolatxonasi Samarqand shahrida 2004-yilda ochilgan. Ushbu vakolatxona xalqaro tashkilotlar hamda shu tarixiy yo‘l bo‘ylab joylashgan mamlakatlar milliy turizm tashkilotlarining sa’y-harakatlarini muvofiqlashtirishga xizmat qiladi. Bu yo‘l — Buyuk ipak yo‘li.
Xususan, AQSH Davlat departamenti ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekiston odatiy ehtiyot choralariga rioya qilish tavsiya etiladigan, turizm uchun xavfsiz mamlakatlar guruhiga kiradi.
2015-yil boshida 1036 ta mahalliy korxona turizm faoliyati bilan shug‘ullanish uchun litsenziyaga ega bo‘lgan. Ulardan 559 tasi turoperator, 477 tasi esa mehmonxona xo‘jaligi bo‘lgan.
O‘zbekiston iqlimining afzalliklari
O‘zbekiston iqlim sharoitlari bilan boshqa Markaziy Osiyo mamlakatlaridan ajralib turadi. Agar O‘zbekiston poytaxti Toshkentni boshlang‘ich nuqta deb olsak, undan 808 km shimoli-sharqda, Qozog‘istonning Olmaota shahrida (sobiq poytaxtida) o‘rtacha yillik harorat 5—8 daraja past. Shu bilan birga, Toshkentdan 1294 km janubi-g‘arbda joylashgan Turkmanistonning Ashxobod shahrida (poytaxtida) o‘rtacha yillik harorat 8—10 daraja yuqori.
Mo‘tadil iqlim va sug‘orish uchun suvning mavjudligi O‘zbekiston yerlarini unumdor qiladi. Yumshoq qish sharoiti tog‘ chang‘isi ishqibozlarini Toshkent yaqinidagi Chimyon tog‘lariga jalb etadi.
Sport turizmi
O‘zbekiston tog‘lari alpinizm, tog‘ sayyohligi va qoyaga tirmashish kabi faol dam olish turlarini yoqtiruvchilar uchun jozibador. Mamlakatdagi eng mashhur tog‘li hudud — Chimyon tog‘lari bo‘lib, bu yerda eng yirik cho‘qqi — Katta Chimyon. Uning balandligi 3309 m. Ushbu hudud ko‘plab alpinizm yo‘laklari, piyoda sayohat va qoyaga tirmashish yo‘nalishlari, ot minish marshrutlari, tog‘ chang‘isi trassalari va boshqa yo‘nalishlarning boshlanish nuqtasidir.
Daryoda raftlarda suzish uchun mashhur yo‘nalish — Chotqol daryosi bo‘lib, u Chorvoq suv omboriga quyiladi va unda murakkablik darajasi turlicha bo‘lgan ostonalar mavjud.
G‘orshunoslar uchun Boysun tog‘lari tizmasidagi chuqur g‘orlar: Boybuloq (chuqurlik farqi 1415 m), Festivalnaya-Ledopadnaya (−580 m), Uralskaya (−565 m); Kiyevskaya g‘ori (−990 m) Qirqtov platosida; Zaydman g‘ori (−506 m) Chotqol tizmasida va boshqalar joylashgan.
O‘zbekiston tog‘larida qishki dam olish
Avvalo, O‘zbekiston tog‘lari «iliq» ekanini ta’kidlash kerak. Bu tog‘ chang‘isi ishqibozlari uchun muhim jihat: bu yerda qiyalik chang‘ini yaxshi ushlab turadi va uning metall qirralarini charxlash shart bo‘lmaydi. O‘zbekiston tog‘larida keskin kontinental iqlim hukm suradi. Tunda qattiq sovuq bo‘lsa ham, ertalab tog‘ yonbag‘ridagi qor yumshaydi. Umuman olganda, bu yerda haroratning −20 darajadan pastga tushishi kam uchraydi.
Sovet davridan beri O‘zbekiston tog‘laridagi qishki dam olish Chimyon va Beldersoy hududlarida tashkil etib kelinadi. Bu yerda bir nechta zamonaviy mehmonxona tipidagi pansionatlar va mehmonxonalar bor. Bundan tashqari, xususiy kottejlar tanlovi ham keng.
2019-yilda xalqaro darajadagi yangi tog‘ chang‘isi kurorti — Amirsoy ochildi. U ikkita osma ko‘targich bilan jihozlangan, uchinchisining qurilishi davom etmoqda. Turli murakkablikdagi 11 ta trassa mavjud.
Me’moriy va tarixiy diqqatga sazovor joylar
- Toshkent: Hazrati Imom va Shayxontohur majmualari, madrasalar — Abdulqosim Shayx, Baroqxon va Ko‘kaldosh;
- Samarqand: Registon maydoni, Bibixonim masjidi, Go‘ri Amir maqbarasi, Shohi Zinda majmuasi va Ulug‘bek rasadxonasi;
- Buxoro: Poi Kalon majmuasi, Ark qal’asi, Somoniylar maqbarasi, Labi Hovuz;
- Xiva shahri va uning saqlanib qolgan ichki shahri — Ichanqal’a, ko‘plab masjidlar, madrasalar, minoralar, devorlar va darvozalar — bularning barchasi dunyoda e’tirof etilgan diqqatga sazovor joylardir.
Ko‘pincha Toshkentda diqqatga sazovor joylar yo‘q, deb xato o‘ylashadi. Aslida bu yerda ham tarixiy yodgorliklar, jumladan, Shayx Zayniddin maqbarasi va Shayx Xovandi Tohur maqbarasi.
Xorazm viloyati va Qoraqalpog‘istonda turizm
Yurtimizning Xorazm viloyati va Qoraqalpog‘iston hududida tabiiy, tarixiy, me’moriy va arxeologik diqqatga sazovor joylar juda ko‘p. Faqat Xorazm viloyatining o‘zida 300 ga yaqin, Qoraqalpog‘istonda esa 200 ga yaqin tarixiy yodgorlik mavjud. Ularning ayrimlari miloddan avvalgi IV-II asrlarga, zardushtiylik davriga mansub.
So‘nggi yillarda mintaqaning turistik salohiyati yangi xizmat ko‘rsatish obyektlari va diqqatga sazovor maskanlar bilan sezilarli boyidi.
So‘nggi vaqtlarda kemalar qabristoniga ko‘plab ekologik sayohatlar tashkil etilmoqda. U Mo‘ynoq shahrida, avvalgi dengiz qirg‘og‘i yaqinida joylashgan. Bu dengiz — Orol dengizi.
Modernizatsiyadan so‘ng Urganch aeroporti xalqaro maqomga ega bo‘ldi. Endilikda u ICAOning birinchi toifasiga mos keladi.
Cho‘llarning yovvoyi tabiati va boshqa diqqatga sazovor joylari


Cho‘l hayvonot dunyosini olaylik: Qizilqum cho‘lida ko‘plab noyob hayvon turlari uchraydi. Qizilqum qo‘riqxonasi esa Amudaryo to‘qaylarida joylashgan, ayrim noyob hayvon turlari yashaydigan qiziqarli tabiiy hududdir. Buxorodan 40 km janubda joylashgan «Jayron» ekomarkazi ham qiziqish uyg‘otadi. Bu yerda mutaxassislar yo‘qolib borayotgan va noyob hayvon turlarini tiklash bilan shug‘ullanadi.
Ayniqsa, Aydarko‘l qirg‘oqlarida bir nechta o‘tov lagerlari tashkil etilgan. Aydarko‘l va ushbu tizimdagi boshqa ko‘llar havaskor baliq ovlash uchun an’anaviy qulay maskanlardir. Bundan tashqari, sayyohlar tuya minishi va ko‘chmanchilar hayoti haqida tasavvur beradigan boshqa romantik mashg‘ulotlarda qatnashishi mumkin.
Qizilqum chekkasidagi yana bir qiziqarli joy — Sarmishsoy darasi. Bu tog‘ daryosi oqib o‘tadigan dara Qoratov tog‘ tizmasining janubiy yonbag‘rida, shahar markazidan 30—40 km shimoli-sharqda joylashgan. Bu shahar — Navoiy (sobiq Karmana). Sarmishsoy taxminan 20 km² maydonda jamlangan qadimgi inson faoliyati izlari bilan mashhur. Bu yerdagi diqqatga sazovor yodgorliklar qatoriga tosh konlari, shaxtalar, qadimiy manzilgohlar, mozorqo‘rg‘onlar, dahmalar va qoyatosh suratlari (jami 4000 ga yaqin tasvir) kiradi. Qadim zamonlardan buyon mahalliy aholi marosimlarini o‘tkazib kelgan bu hudud muqaddas hisoblangan.
Mamlakatning transport orqali borish imkoniyatlari

O‘zbekiston bo‘ylab sayohatlarning aksariyati mamlakat poytaxtiga kelishdan boshlanadi. Bu poytaxt — Toshkent.
Shaharda zamonaviy «Islom Karimov nomidagi Toshkent xalqaro aeroporti» joylashgan bo‘lib, bu yerda O‘zbekistonning «O‘zbekiston havo yo‘llari» davlat aviakompaniyasi bazasi mavjud. Aeroport «Aeroflot», «Utair», S7 Airlines, Lufthansa, Rossiya, Asiana Airlines, Arkia Israel Airlines, Turkish Airlines, Korean Air, Air Astana» va boshqa aviakompaniyalar samolyotlarini qabul qiladi.
Shaharda, shuningdek, mahalliy yo‘nalishlar aeroporti, ikkita temiryo‘l vokzali va ko‘plab avtovokzallar mavjud.
O‘zbekistonning yana bir qancha aeroportlari xalqaro maqomga ega (Andijon, Buxoro, Navoiy, Samarqand, Urganch, Farg‘ona, Namangan, Termiz, Qarshi, Nukus).
Valyuta va ayirboshlash
Pul birligi — o‘zbek so‘mi.
Xorijiy valyutalar kurslari tijorat banklari tomonidan mustaqil belgilanadi va kun davomida o‘zgarishi mumkin.
O‘zbekistonda muomaladagi eng yirik banknota — 200000 so‘mlik kupyura.
Viza
Vizasiz tartib O‘zbekistonda 1-yanvar 2020-yildan boshlab 86 ta mamlakat fuqarolari uchun joriy etilgan:
15-iyul 2018-yildan boshlab O‘zbekistonda 101 ta davlat fuqarolari uchun mamlakatning xalqaro aeroportlari orqali tranzit o‘tayotganda nazorat-o‘tkazish punktlari orqali vizasiz kirish, vaqtincha bo‘lish va O‘zbekistondan chiqish tartibi joriy etilgan. Bunda mamlakatda bo‘lish muddati besh sutkadan oshmasligi kerak. Yo‘lovchida uchinchi mamlakatga aviachipta bo‘lishi, tashuvchi esa yo‘lovchilar haqidagi dastlabki ma’lumotlarni o‘z vaqtida O‘zbekiston Davlat xavfsizlik xizmatining Chegara qo‘shinlari bo‘linmalariga taqdim etishi shart.
Ular qatoriga quyidagi mamlakatlar fuqarolari kiradi (keyinchalik vizasiz tartibga o‘tgan davlatlar ro‘yxatdan chiqarilgan):
16 yoshga to‘lmagan xorijiy fuqarolarga, agar ular xorijga chiqish pasporti yoki biometrik yo‘l hujjatiga ega bo‘lsa hamda qonuniy vakillari hamrohligida kelsa, hamrohlik qiluvchi shaxs pasportidagi kirish vizasi amal qilish muddati davomida, biroq O‘zbekistonga kirgan kundan boshlab 90 kundan oshmagan muddatga vizasiz kirish, vaqtincha bo‘lish va mamlakatdan chiqishga ruxsat beriladi.
Yakka tartibdagi xorijiy fuqarolarga yagona turistik viza 30 kunga beriladi. Yakka tartibdagi xorijiy sayyohlar uchun kirish vizasini rasmiylashtirish narxi — $40. Guruhli turistik viza uchun eng kam guruh soni — 5 kishi.
15-avgust 2018-yildan O‘zbekistonda turizm maqsadida bo‘lish uchun elektron kirish vizalarini rasmiylashtirish va berish tizimi joriy etilgan.
Vaqtinchalik ro‘yxatdan o‘tish
O‘zbekiston Respublikasida xorijiy fuqarolar va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslarning bo‘lish qoidalariga muvofiq, xorijiy fuqarolarni ro‘yxatdan o‘tkazish majburiydir. Vaqtinchalik ro‘yxatga olish belgilangan manzilga yetib kelgandan keyin uch sutka ichida, bayram va dam olish (yakshanba) kunlarini hisobga olmagan holda amalga oshiriladi. Uch sutkalik muddat kelgan kundan keyingi kun soat 01:00 dan boshlab hisoblanadi.
Quyidagi shaxslar vaqtinchalik ro‘yxatdan o‘tishdan ozod etiladi:
- O‘zbekistonning har bir alohida aholi punktida uch sutkadan ortiq qolmaydigan xorijiy sayohatchilar. Bir aholi punktida uzluksiz ro‘yxatdan o‘tish talabi mavjud emas
- O‘zbekiston Respublikasiga bayram yoki dam olish kunlari yoxud odatdagi kunlarda uch sutkagacha muddatga kelib, shu muddat ichida mamlakatdan chiqib ketadigan xorijiy fuqarolar
- O‘zbekiston Respublikasiga pasportlari Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan berilgan shaxslar
- 16 yoshga to‘lmagan xorijiy fuqarolar
- xorijiy harbiy samolyotlar (kemalar) ekipaji a’zolari
Mehmonxonalardan tashqari, quyidagilar ham joylashtirish vositalariga kiradi:
- tunash uchun moslashtirilgan yerusti transport vositalari
- chodirli lagerlar
- alohida joylashtirish vositalari (o‘tovlar, hostellar va boshqalar)
- davolash muassasalari
- mehmon uylari, xususiy uylar va xonadonlar
Mehmonxonada yashaydigan sayyohlarni ro‘yxatga olish avtomatik amalga oshiriladi va yashash narxiga kiritilgan. Ro‘yxatga olinganda maxsus talon beriladi yoki pasportga muhr bosiladi.
Mehmonxonalar
Mamlakatda ko‘plab yangi, hashamatli mehmonxonalar, jumladan, umumrespublika mehmonxona tarmoqlari va B&B turidagi turar joylar qurilgan. Ularning aksariyati xususiydir.
O‘zbekiston Respublikasida jami 1046 ta joylashtirish obyekti (mehmonxonalar, pansionatlar, mehmon uylari, keluvchilar uchun yotoqxonalar va boshqalar) mavjud. Mehmonxonalarning 28 % i bir yulduzdan besh yulduzgacha bo‘lgan toifaga (yulduzlilik darajasiga) ega; bunday mehmonxonalarning asosiy qismi Toshkentda (58 %) joylashgan. Bir va ikki yulduzli mehmonxonalar faqat viloyatlarda, besh yulduzli mehmonxonalar esa faqat Toshkentda joylashgan. Xususiy mehmonxonalarning yarmidan ko‘pi Toshkent shahriga (54 %) to‘g‘ri keladi. O‘zbekiston Respublikasidagi xonalar fondi 22,7 mingdan ortiq xona yoki 47 ming o‘rinni tashkil qiladi.
Markaziy Osiyo (O‘zbekiston) bo‘ylab umumittifoq sayyohlik yo‘nalishlari
SSSRda ishlab chiqilgan umumittifoq sayyohlik yo‘nalishlari orasida hozirgacha mashhurligini saqlab qolganlari quyidagilar:
- № 211 — «Markaziy Osiyo respublikalari va Qozog‘iston poytaxtlari bo‘ylab» (Ashxobod — Dushanbe — Toshkent — Frunze — Olmaota)
- № 212 — «Markaziy Osiyo respublikalari poytaxtlari bo‘ylab» (Frunze — Toshkent — Samarqand — Dushanbe — Ashxobod) (№ 214 yo‘nalishiga teskari)
- № 214 — «Markaziy Osiyo respublikalari poytaxtlari bo‘ylab» (Ashxobod — Dushanbe — Samarqand — Toshkent — Frunze) (№ 212 yo‘nalishiga teskari)
- № 235 — «Turkmaniston va O‘zbekiston bo‘ylab» (Ashxobod — Buxoro — Samarqand — Toshkent)
- № 244 — «Ertak sari sayohat» (Ashxobod — Toshhovuz — Urganch — Buxoro — Samarqand)
- № 245 — «Ertak sari sayohat» (Ashxobod — Toshhovuz — Urganch — Buxoro — Samarqand)
- № 315 — «Frunze — Toshkent — Ashxobod»
- № 408 — «Turkmaniston va O‘zbekiston bo‘ylab» (Ashxobod — Buxoro — Samarqand — Toshkent)
- № 423 — «Tojikiston va O‘zbekiston bo‘ylab» (№ 428 yo‘nalishiga teskari)
- № 424 — «O‘zbekistonning qadimiy shaharlari bo‘ylab» (Toshkent — Samarqand — Buxoro — Urganch) (№ 426 yo‘nalishiga teskari)
- № 426 — «O‘zbekistonning qadimiy shaharlari bo‘ylab» (Urganch — Buxoro — Samarqand — Toshkent) (№ 424 yo‘nalishiga teskari)
- № 428 — «O‘zbekiston va Tojikiston bo‘ylab» (№ 423 yo‘nalishiga teskari)
- № 437 — «Qozog‘istondan Markaziy Osiyoga» (Olmaota — Frunze — Jambul — Chimkent — Toshkent) (№ 438 yo‘nalishiga teskari)
- № 439 — «Farg‘ona vodiysiga»
Havolalar
«O‘zbekiston» sayohat qo‘llanmasi Vikisayohatda