Materiya (fizika) haqida

Materiya (fizika) haqida

Materiya (lotincha māteria «modda») — atama, u massaga ega bo‘lgan va fazoda joy egallaydigan barcha narsani bildiradi.

Fizikaning turli sohalarida materiya tushunchasi

Materiya tushunchasi fanning turli sohalari rivojlanishi bilan kengayib bordi. Ilgari materiya deganda klassik xossalarga (massa, harorat, bo‘linuvchanlik va hokazo) ega bo‘lgan hamda Nyutoncha mutlaq fazo va vaqt haqidagi tasavvurlarga ko‘ra ulardan mustaqil mavjud deb qaralgan obyektlar tushunilgan. Optika, keyinchalik esa maxsus va umumiy nisbiylik nazariyalari rivojlanishi natijasida bu tushuncha materiyaning gravitatsiya va elektromagnit to‘lqinlar bilan bog‘liqligi haqidagi qarashlar bilan boyidi. Zamonaviy kvant fizikasi, astrofizika va yuqori energiyalar fizikasi materiya haqidagi hozirgi tasavvurlarni shakllantirdi va uning yangi turlarini faol izlamoqda.

Materiyaning asosiy turlari

Modda

Klassik modda bir necha agregat holatdan birida bo‘lishi mumkin: gazsimon, suyuq, qattiq kristall, qattiq amorf yoki suyuq kristall ko‘rinishida. Bundan tashqari, moddaning kuchli ionlashgan holati ham mavjud (ko‘pincha gazsimon, keng ma’noda esa istalgan agregat holatdagi modda); bu holat plazma deb ataladi. Moddaning yana ikki holati ham ma’lum: Boze — Eynshteyn kondensati va kvark-glyuon plazmasi.

Maydon

Maydon moddadan farqli ravishda ichki bo‘shliqlarga ega emas va mutlaq zichlikka ega.

Fizik tabiati noaniq moddiy obyektlar

Bu tushunchalar bir qator astrofizik va kosmologik hodisalarni tushuntirish maqsadida fanga kiritilgan.

Maxsus va umumiy nisbiylik nazariyasida materiya

Maxsus nisbiylik nazariyasiga ko‘ra, materiya va nurlanish fazoda taqsimlangan energiyaning o‘ziga xos shakllaridir; shu tariqa, og‘irlikka ega bo‘lgan massa o‘zining alohida mavqeini yo‘qotadi va energiyaning bir shakli sifatida namoyon bo‘ladi.

— Albert Eynshteyn, 1920-yil.

O‘rnashgan terminologiyaga ko‘ra, umumiy nisbiylik nazariyasida gravitatsion maydondan tashqari barcha maydonlar moddiy maydonlar deb ataladi.

Havolalar