Lena daryosi

Lena
yakutcha O‘luone
Река в районе Ленских столбов
Daryoning Lena ustunlari
Umumiy tavsifi
Uzunligi 4400 km
Havzasi 2 490 000 km²
Suv sarfi 16 800 m3/s (quyilish joyi, Kyusur gidrologik kuzatuv posti)
Suv oqimi
Boshlanish joyi  
 • Joylashuvi Baykalskiy xrebet
 • Balandligi 1470 m
 • Koordinatalari 53°55′57″ sh. k. 108°05′05″ shq. u.HGЯO
Quyilish joyi Laptevlar dengizi
 • Joylashuvi Bulun ulusi
 • Balandligi 0 m
 • Koordinatalari 72°24′43″ sh. k. 126°41′05″ shq. u.HGЯO
Geografik joylashuvi
Suv tizimi Laptevlar dengizi

Mamlakat
Hududlar Irkutsk viloyati, Yakutiya
Kod — Davlat suv reyestrida 18030900112117500000010 va 18030300212117200000003
Raqam — Davlat geografik nomlar katalogida 0125367
Лена (Сибирский федеральный округ)
Голубая точка — исток
boshlanish joyi
Синяя точка
quyilish joyi
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

Léna (yakutcha Ulaxan O‘rus — «katta daryo», yakutcha O‘luone, O‘luone; buryatcha Zulxe; evenkcha Yelyuene) — Rossiyaning Sharqiy Sibir hududidagi daryo. U Laptevlar dengiziga (Shimoliy Muz okeani) quyiladi va Arktikadagi eng yirik deltani hosil qiladi. Deltasi bilan birga uzunligi — 4400 km. Ayrim manbalarda esa uzunligi 4260 km yoki 4294 km deb beriladi; bunda Bikovskaya tarmog‘i (106 km), ya’ni Lena deltasining bir qismi hisobga olinmaydi. Havza maydoni — 2,49 mln km². Ko‘p yillik o‘rtacha oqim hajmi 530,225 km3/yil. Osiyodagi uzunligi bo‘yicha to‘rtinchi daryo.

Daryo Irkutsk viloyati va Yakutiya hududlaridan oqib o‘tadi, ayrim irmoqlari esa Zabaykalye, Krasnoyarsk, Xabarovsk o‘lkalari, Buryatiya va Amur viloyati hududlariga to‘g‘ri keladi. Lena — havzasi to‘liq Rossiya hududida joylashgan daryolar ichida eng yirigidir.

Muzlaydi — muzdan ochilishiga teskari tartibda, quyi oqimidan yuqori oqimi tomon.

Etimologiyasi

1619—1628-yillarda sayyoh-tadqiqotchi Panteley Pyanda ushbu daryo nomini birinchi marta Yelyuene shaklida qayd etgan. Rus tilida esa u Lena shaklida mustahkamlangan. Daryo nomi evenk tilidan kelib chiqqan deb hisoblanadi: bu tilda «Yelyu-Yene» («Yelyuene», «Line») nomi «yene» — «katta daryo» so‘zidan hosil bo‘lgan.

Geografiyasi

Lena havzasi

Oqim xususiyatiga ko‘ra uch qism farqlanadi:

Yuqori oqimi (Vitim quyilish joyidan yuqorida)

Lenaning boshlanish joyi Solntsepad dovonidan 15 km va Baykaldan 10 km g‘arbda joylashgan kichik botqoqlik deb hisoblanadi. U dengiz sathidan 1470 m balandlikda, balandligi 2023 m bo‘lgan nomsiz cho‘qqi etagida, Baykal tizmasi tarkibida joylashgan. Lenaning Vitim quyilish joyigacha bo‘lgan butun yuqori oqimi, ya’ni uzunligining deyarli uchdan bir qismi tog‘li Baykalbo‘yi hududiga to‘g‘ri keladi. Suv sarfi Kirensk yaqinida — 1100 m³/s.

O‘rta oqimi

O‘rta oqim Lena daryosining Vitim va Aldan quyilish joylari orasidagi, uzunligi 1415 km bo‘lgan qismidir. Vitim quyilish joyi yaqinida Lena Yakutiya hududiga kiradi va quyilish joyigacha shu hududdan oqadi. Vitim qo‘shilgach, Lena nihoyatda sersuv va yirik daryoga aylanadi. Chuqurligi 10—12 m gacha ortadi, o‘zani kengayadi, ko‘plab orollar paydo bo‘ladi, vodiysi esa 20—30 km gacha kengayadi. Vodiy nosimmetrik: chap yonbag‘ri nishabroq, Patom yassitog‘ligining shimoliy chekkasini tashkil etuvchi o‘ng yonbag‘ri esa tikroq va balandroq. Har ikki yonbag‘irda zich ignabargli o‘rmonlar o‘sadi, ular ba’zan o‘tloqlar bilan almashinadi.

Daryo Olyokma quyilish joyidan Aldangacha Lenaga birorta ham yirik irmoq qo‘shilmaydi. Lena bo‘yi platosini kesib o‘tib, daryo 500 km dan ortiq masofada ohaktoshlar ichiga o‘yilgan chuqur va tor vodiydan oqadi. Pokrovsk shahridan quyiroqda Lena tekislikka chiqadi. Natijada vodiy keskin kengayadi va oqim tezligi ancha sekinlashadi: u hech qayerda 1,3 m/s dan oshmaydi, ko‘pincha esa 0,5—0,7 m/s gacha pasayadi. Faqat qayirning kengligi 5—7 km, ayrim joylarda 15 km ga yetadi, butun vodiyning kengligi esa 20 km va undan ortiqdir.

Quyi oqimi (Aldan quyilish joyidan quyida)

Lena daryosi deltasining kosmosdan olingan surati (asosiy daryo tarmoqlari qizil rangda yozilgan)
Olyonyok
Katta Trofimovskaya
Bikovskaya

Quyiroqda, Yakutskdan keyin Lenaga ikkita asosiy irmoq — Aldan va Vilyuy qo‘shiladi. Endi u ulkan suv oqimidir: daryo bitta o‘zandan oqadigan joylarda ham kengligi 3 km ga, chuqurligi esa 16—20 m dan ortiqqa yetadi. Orollar ko‘p bo‘lgan joylarda Lena 20—30 km kenglikda yoyiladi. Daryo qirg‘oqlari tabiati qattiq va kimsasiz. Aholi punktlari juda siyrak uchraydi.

Lenaning quyi oqimida havzasi juda torayadi: sharqdan Verxoyansk tizmasining etaklari — Lena va Yana daryolarini ajratuvchi suvayirg‘ich, g‘arbdan esa O‘rta Sibir yassitog‘ligining pastroq balandliklari Lena bilan Olyonyok havzalarini ajratib turadi. Bulun qishlog‘idan quyiroqda daryoni sharqdan unga juda yaqin kelgan Xaraulax tizmasi va g‘arbdan Chekanovskiy qirlari siqib turadi. Dengizdan taxminan 150 km masofada keng delta.

Gidrologiyasi

Lena daryosining toshishi, 2002-yil iyun

Lena quyilish joyidagi suv sarfi haqidagi gidrologik ma’lumotlar turli manbalarda bir-biriga zid bo‘lib, ko‘pincha xatolar ham uchraydi. Noaniqlikning qo‘shimcha sababi — daryo ko‘plab tarmoqlarga ega, maydoni 60 000 km² bo‘lgan juda keng deltani hosil qilishidir.

Turli hisob-kitoblarga ko‘ra, daryoning yillik oqim hajmi 489 dan 542 km³ gacha bo‘lib, bu quyilish joyida yiliga o‘rtacha 15 500 dan 17 175 m³/sgacha suv sarfiga mos keladi. Daryo va uning deyarli barcha irmoqlari, asosan, qor erishidan hosil bo‘lgan va yomg‘ir suvlari hisobiga to‘yinadi. ko‘p yillik muzloqning havza bo‘ylab keng tarqalganligi daryolarning yerosti suvlari bilan to‘yinishiga to‘sqinlik qiladi; faqat geotermal buloqlar bundan mustasno. Iqlim isishi tufayli Lena deltasidagi ko‘p yillik muzlagan jinslar tobora ko‘proq yemirilib, XXI asr boshidan 2023-yilgacha suv loyqaligining oshishiga olib kelgan, ayniqsa Olyonyok va Trofimovskaya tarmoqlarida.

Yog‘inlarning umumiy rejimiga ko‘ra, Lenaga bahorgi suv ko‘payishi, yozda bir necha marta ancha yuqori toshqinlar hamda kuz-qishda suv sathi past bo‘ladigan kam suvli davr xos bo‘lib, bu paytda quyilish joyidagi suv sarfi 366 m³/s gacha tushadi. Iyun oyidagi bahorgi toshqin davriga yillik oqimning 40 %i, iyundan oktabrgacha bo‘lgan davrga esa 91 %i to‘g‘ri keladi. Quyilish joyidagi eng katta o‘rtacha oylik suv sarfi 1989-yil iyunda kuzatilgan va 104 000 m³/s ni tashkil etgan; toshqin paytida eng yuqori suv sarfi 200 000 m³/s dan oshishi mumkin.

Qish davomida daryoda 10—20 km³ muz hosil bo‘ladi, bu yillik oqim hajmining 3 % iga teng. Yozda ushbu muz va katta hajmdagi toshqin suvlarining Laptevlar dengizining sayoz janubiy qismiga quyilishi — Sibirning boshqa yirik daryolaridagidek — inversiya hodisasini, ya’ni dengiz suvining mahalliy darajada chuchuklashishini hamda yaqin suv hududlarida muzning kechroq erishini keltirib chiqaradi.

O‘rtacha suv sarfi (m³/s), Lena daryosida 1976—1994-yillarda oylar bo‘yicha
(o‘lchovlar gidrologik postda, «Stolb» stansiyasida o‘tkazilgan)

Yillik oqim hajmining o‘zgarishi

1986-yilda qayd etilgan eng kam yillik oqim hajmi 402 km³ bo‘lgan; 65 yil davomida o‘zgarish 326 km³ ni tashkil etgan, ya’ni 516 km³ bo‘lgan o‘rtacha ko‘rsatkich 63 % ga o‘zgargan. Havzasi katta bo‘lgan dunyoning aksariyat yirik daryolari kabi, Lenada ham yillik oqimning davriy o‘zgarishlari kuzatiladi va ular Quyosh faolligining o‘n bir yillik sikllariga mos keladi. Birinchi turdagi maksimum taxminan yangi Quyosh sikli boshlanganidan keyingi yilda sodir bo‘ladi. Bunga muz qatlamlari va ko‘p yillik muzloqning o‘tgan 2—3 yil davomida hosil bo‘lgan qismlari jadal erishi, shuningdek Arktika ossillyatsiyasining rivojlanishi va qishda havzada yog‘in miqdorining ortishi sabab bo‘lishi mumkin. Bunda oqim hajmining eng sezilarli ortishi yuz beradi. Masalan, 1989-yilda o‘rtacha yillik suv sarfi 23 054 m³/s ga yetgan, bu 728 km³/yilga teng. Maksimumning ikkinchi turi uncha yaqqol namoyon bo‘lmaydi, o‘n bir yillik siklning o‘rtalarida kuzatiladi, bahorgi toshqin nisbatan kichikroq bo‘ladi va yoz-kuz oylaridagi ko‘proq yog‘in hisobiga yuzaga keladi.

Daryoning bahorda muzdan ochilishi

Lenadagi muz ko‘chishi. Tabaga burnidan ko‘rinish

Lena muz rejimi va kuchli muz tiqinlari bilan Rossiyaning boshqa daryolaridan ajralib turadi. Daryoda qalin va mustahkam muz qatlami nihoyatda sovuq, uzoq davom etadigan va kam qorli qish sharoitida hosil bo‘ladi. Bahorgi muz ko‘chishi juda kuchli bo‘lib, ko‘pincha muz tiqinlari va katta hududlarni suv bosishi bilan kechadi. Bahorgi toshqin eng avval aprel oxirida Kirensk atrofida — Lenaning yuqori oqimida — boshlanadi, keyin asta-sekin shimolga siljib, hali muzdan bo‘shamagan daryo bo‘ylab iyun o‘rtalarida quyi oqimga yetadi. Toshqin paytida suv sathi kam suvli davrdagidan 6—8 m baland ko‘tariladi. Quyi oqimda suv sathi 18 m gacha ko‘tariladi.

Irmoqlari

Lenaning asosiy irmoqlari: Bolshoy Patom, Chaya, Vitim, Aldan, Kuta, Olyokma, Vilyuy, Kirenga, Chuya, Molodo, Biryuk, Lungxa, Dolgaya. Ulardan eng yirigi Aldan daryosi bo‘lib, quyilish joyidagi o‘rtacha suv sarfi 5060 m³/s, havza maydoni esa 729 000 km².

Lenaning to‘rtta asosiy irmog‘i (quyilish joylarining oqim bo‘yicha tartibida) — Vitim, Olyokma, Aldan va Vilyuy — hajmi jihatidan boshqalardan keskin ajralib turadi.

Quyilish joyidan hisoblangan masofa bo‘yicha

Infratuzilma va aholi punktlari

Kema qatnovi

Lena hozirgi kungacha Yakutiyaning asosiy transport arteriyasi bo‘lib, uning tumanlarini federal transport infratuzilmasi bilan bog‘laydi. Lena orqali «shimolga yuk yetkazib berish»ning asosiy qismi amalga oshiriladi. Kema qatnovining boshlanish joyi sifatida Kachug prichali hisoblanadi, biroq oqim bo‘yicha quyiroqda joylashgan Osetrovo portidan ungacha faqat kichik kemalar bora oladi.

Navigatsiya davri quyi oqimda 120 sutkadan yuqori oqimda 180 sutkagacha davom etadi.

Lenadagi asosiy portlar (boshlanish joyidan quyilish joyiga qarab):

  • Osetrovo, Ust-Kut shahri (Lena quyilish joyidan 3500 km; Bikov burnidan 3620 km) — Rossiyadagi eng yirik daryo porti bo‘lib, 2019-yilda Nijniy Bestyaxda stansiya ochilguniga qadar Lena havzasida temiryo‘l bilan bog‘langan yagona port bo‘lgan; uni «shimol darvozasi» deb atashadi.
  • Kirensk (Bikov burnidan 3319 km);
  • Lensk (2648 km; Bikov burnidan 2665 km) — chap qirg‘oqdagi yuk porti, muhim transport tuguni (Lenskdan Mirniyga avtomobil yo‘li bor). U Mirniyning olmos qazib olish sanoatiga ham xizmat qilgani uchun «olmos o‘lkasining darvozasi» nomini olgan;
  • Olyokminsk (Bikov burnidan 2258 km);
  • Pokrovsk (Bikov burnidan 1729 km);
  • Yakutsk (1530 km; Bikov burnidan 1638 km) — Osetrovo portidan (Ust-Kut shahri, Lena temiryo‘l stansiyasi) keladigan yuklarni qayta ortishda asosiy o‘rinni egallaydi;
  • Sangar (Bikov burnidan 1314 km)
  • Tiksi (0 km; Laptevlar dengizidagi dengiz porti).

Aholi punktlari va boshqa obyektlargacha masofalar Bikov burnidan hisoblanadi 72°00′00″ sh. k. 129°07′01″ shq. u.HGЯO.

Tezyurar yo‘lovchi kemalari qatnovi

Ust-Kut va Yakutsk o‘rtasida suvosti qanotli kemalar (SPK) bilan tezyurar yo‘nalishlar ishlaydi: «Polesye», «Meteor», «Raketa». Tezyurar yo‘nalishlar operatori — «Lenaturflot-S» kompaniyasi.

  • Ust-Kut — Kirensk
  • Kirensk — Vitim
  • Vitim — Peleduy — Lensk
  • Lensk — Olyokminsk
  • Yakutsk — Olyokminsk
  • Yakutskdan shimolga

2017-yil holatiga ko‘ra, Yakutsk portida «Meteor» SPK va ishlayotgan so‘nggi 2 ta «Raketa» SPK xizmat ko‘rsatgan.

Suv siqib chiqaruvchi korpusli kemalarda yo‘lovchi tashish

2004-yilgacha Lenada Rossiyada eshkak g‘ildirakli paroxodlar qatnaydigan so‘nggi muntazam transport yo‘nalishi mavjud edi (Arxangelskdagi «Gogol» paroxodi keyinchalik ham ishlagan, biroq u sayyohlik yo‘nalishi edi). Hozir so‘nggi ikkita paroxod Davidovo posyolkasi yaqinida qirg‘oqda turibdi. . 2024-yil holatiga ko‘ra, Yakutsk — Tiksi transport yo‘nalishida 646-loyihaga mansub «Mexanik Kulibin» teploxodi qatnaydi, operator — «Lenaturflot». Turli operatorlarga tegishli «OM» va «Moskva» kemalarida ayrim shahar atrofi yo‘nalishlari ham ishlaydi. Yakutsk — Nijniy Bestyax yo‘nalishida avtomobil paromlari va «Xivus» havo yostig‘idagi kemalar faol qatnaydi.

Lena irmoqlaridagi eng yirik portlar: Bodaybo — 292 km (Vitim daryosining quyilish joyidan), Xandiga — 456 km, Jebariki-Xaya — 511 km (Aldan daryosining quyilish joyidan).

Kruiz kemalari qatnovi

1980-yillarning oxiridan buyon Lenada Q-065 loyihasidagi ikkita kruiz teploxodi ishlaydi. Ular Yakutsk — Lena ustunlari, Yakutsk — Tiksi, Yakutsk — Lena yonoqlari yo‘nalishlarida qatnaydi. 2017-yilda «Demyan Bedniy» teploxodi birinchi marta Kirenskdan yuqoriga, Krasnoyarovo qishlog‘igacha ko‘tarilgan. 1998—2013-yillarda «Mixail Svetlov» teploxodi «ALROSA mehmonxonalari» yopiq aksiyadorlik jamiyatiga, «Demyan Bedniy» esa «Lenaturflot»ga tegishli bo‘lgan va ular o‘rtasida ma’lum raqobat mavjud edi. 2013-yilda «Mixail Svetlov» «Lenaturflot»ga sotilgan va hozir Lena bo‘ylab kruizlarning operatori shu kompaniyadir.

Ko‘priklar

Lena ko‘prigining chap qirg‘oqdagi qurilish maydoni.

Boshlanish joyidan quyilish joyiga qarab:

2014-yil holatiga ko‘ra, undan quyiroq oqimda ko‘priklar mavjud emas. Aholi yashaydigan hududlarda daryodan o‘tish uchun yozda paromlar, qishda esa qishki avtomobil yo‘llari ishlatiladi. Yakutiyada qurish rejalashtirilmoqda: Lena ustidan o‘tuvchi qo‘shma temiryo‘l-avtomobil ko‘prigi (uzunligi 3,2 km) Amur — Yakutsk temiryo‘l magistrali qurilishi doirasida barpo etiladi..

5-sentabr (2023-yil) kuni Rossiya prezidenti V. V. Putin videokonferensiya orqali Uzoq Sharq shaharlarini rivojlantirish dasturini amalga oshirish masalalariga bag‘ishlangan yig‘ilish o‘tkazdi. Unda Anadir, Magadan va Yakutsk shaharlarini rivojlantirish ham muhokama qilindi hamda u Lena ko‘prigi qurilishini boshlashni buyurdi. Ko‘prik quyidagi yo‘llarni o‘zaro bog‘lash uchun mo‘ljallangan: federal avtomobil yo‘llari «Lena» va «Kolima» hamda «Vilyuy».

Aholi punktlari

Lena qirg‘oqlarida aholi juda siyrak joylashgan. Yakutsk yaqinidagi aholi zichligi nisbatan yuqori bo‘lgan hududlar bundan mustasno: qo‘shni aholi punktlari orasidagi masofa kimsasiz tayga bo‘ylab yuzlab kilometrga yetishi mumkin. Tashlab ketilgan qishloqlar, ba’zan vaqtinchalik vaxta posyolkalari ko‘p uchraydi.

Lena bo‘yida 6 ta shahar joylashgan (boshlanish joyidan quyilish joyiga qarab):

  • Ust-Kut;
  • Kirensk — Lenadagi eng qadimiy shahar, 1630-yilda tashkil etilgan;
  • Lensk;
  • Olyokminsk;
  • Pokrovsk;
  • Yakutsk — Lenadagi eng yirik aholi punkti, 1632-yilda tashkil etilgan. Aholisi 378 ming kishidan iborat bo‘lib, Rossiyaning shimoli-sharqidagi eng yirik shahar hamdir;

Ikki tarixiy aholi punkti:

Ixtiofauna

Yakutiyada ovlanadigan baliqlarning umumiy miqdorining 46,6 %i Lena hissasiga to‘g‘ri keladi. Daryo suvida osyotr, sterlyad, nelma va omul.

Lena madaniyatda

Pochta markasi SSSR: Sibir. Lena daryosi, 1959-yil.

Shuningdek, Olyokminskda daryo bo‘yidagi sayilgohga «Go‘zal Lena» haykali o‘rnatilgan bo‘lib, u daryoning ramzidir.

Bir talqinga ko‘ra, Olga Ulyanovaning fikricha, Vladimir Ulyanov o‘zining Lenin taxallusini Lena daryosi sharafiga olgan.

Adabiyotlar

  • Borisov P. G. Lena daryosining baliqlari. 6 ta jadval, rasmlar, 1 ta xarita va inglizcha rezyume bilan // Yakutiya ASSRni o‘rganish komissiyasi asarlari; SSSR Fanlar akademiyasi. IX jild. — Leningrad: SSSR Fanlar akademiyasi nashriyoti, 1928. — [6], II, 187 bet, rasmlar, xaritalar, jadvallar.
  • Glushkov A. V. Yakutiyaning 100 daryosi. Yo‘lko‘rsatkich-ma’lumotnoma. — Yakutsk: Rossiya Fanlar akademiyasi Sibir bo‘limining Yakutiya ilmiy markazi, «Poligrafist» kichik davlat korxonasi, 1996. — 368 bet
  • Glushkov A. V. Rossiyaning sharqiy daryolari. Yo‘lko‘rsatkich-ma’lumotnoma. — Yakutsk, 2015. — 408 bet (Suv sayohatlari uchun istiqbolli bo‘lgan 110 ta daryo haqida ma’lumotlar: Anabar, Olyonyok, Lena, Yana, Indigirka va Kolima havzalarida joylashgan bo‘lib, sayohatlar turli murakkablik toifasida bo‘lishi mumkin)
  • Glushkov A. V. Rossiyaning sharqiy daryolari. Yo‘lko‘rsatkich-ma’lumotnoma. — 2-nashr. — Yakutsk, 2016. — 502 bet (Anabar, Olyonyok, Lena, Yana, Indigirka, Kolima va Oxota dengizi havzalaridagi turli murakkablikdagi suv sayohatlari uchun istiqbolli 128 ta daryo haqida ma’lumotlar)
  • Guzenkov S. V. Lena — Vitim havzasida kema qatnovi (XIX asrning 60-yillaridan 1917-yilgacha). — Irkutsk: Irkutsk davlat texnika universiteti nashriyoti, 2012. — 274 bet. — ISBN 978-5-8038-0793-3.
  • Kirillov F. N. Yakutiyaning ovlanadigan baliqlari. — M.: «Nauchniy mir», 2002. — 194 bet, rasmlar. — ISBN 5-89176-155-6.
  • Kirillov F. N. Yakutiya baliqlari. — M.: «Nauka», 1972. — 360 bet, rasmlar.
  • Kojov M. M. Sharqiy Sibirning chuchuk suvlari. Baykal, Angara, Vitim, Lenaning yuqori oqimi va Quyi Tunguska havzasi / Mas’ul muharrir T. T. Deulya. — Irkutsk: Irkutsk kitob nashriyoti, 1950. — 367 bet.
  • Kolesov A. N., Mostaxov S. Ye. Lena daryosi bo‘ylab: yo‘lko‘rsatkich-ma’lumotnoma. — Yakutsk: Yakutiya kitob nashriyoti, 1985. — 176 bet, rasmlar.
  • Lena // Brokgauz va Yefron ensiklopedik lug‘ati : 86 jildda (82 jild va 4 qo‘shimcha jild). — Sankt-Peterburg, 1890—1907.
  • Lena ma’lumotnoma kitobi. Yuqori Lena va Quyi Vitimning 1914-yildagi lotsiyasi. — Sankt-Peterburg: A. Miskevichning «Trudolyubiye» bosmaxonasi, 1914. — 146 bet, chizma.
  • Mostaxov S. Ye. Lena daryosi. — Yakutsk: Yakutiya kitob nashriyoti, 1972. — 152 bet, rasmlar.
  • Mostaxov S. Ye. Yakutiyani tadqiq etgan rus sayyohlari (XVII asrdan XX asr boshigacha). — Yakutsk: Yakutiya kitob nashriyoti, 1982. — 200 bet, rasmlar.
  • Muranov A. P. Lena — kelajak daryosi // Muranov A. P. Dunyoning eng ulkan daryolari. — Leningrad: Bolalar adabiyoti, 1968. — 91—106-betlar. — 303 bet.
  • Lena daryosi va irmoqlari haqida umumiy ma’lumotlar hamda 1912-yilda ularda olib borilgan ishlar. Ichki suv yo‘llari va shosse yo‘llari boshqarmasi nashri (Suv yo‘llari bo‘limi bo‘yicha) / Tuzuvchi: aloqa yo‘llari muhandisi S. A. Vasilyev // Rossiya daryolarining tavsifi va ularda kema qatnovi sharoitlarini yaxshilash tarixi bo‘yicha materiallar. 41-son. — Sankt-Peterburg: Aloqa yo‘llari vazirligi bosmaxonasi, 1913. — VI, 64 bet, rasmlar, xarita.
  • Pavlov A. S. Lena boshlanishidan quyilish joyigacha. — Yakutsk: «Bichik» Yakutiya milliy kitob nashriyoti, 1994.
  • Pavlov A. S. Lena — mehnatkash daryo. — Yakutsk: Saxapoligrafizdat, 1994. — 80 bet, rasmlar, portret.
  • Lena daryosi bo‘ylab: Lena va uning irmoqlari bo‘yicha yo‘lko‘rsatkich / Ye. Villaxov, M. Krotov, V. Senkin. — Yakutsk: Yakutiya kitob nashriyoti, 1966. — 144 bet
  • Samoylov I. V. Daryolarning quyilish joylari. — M.: Geografgiz, 1952. — 526 bet, rasmlar. — 5000 nusxa.
  • Sivtseva A. I., Mostaxov S. Ye., Dmitriyeva Z. M. Yakutiya ASSR geografiyasi: o‘quv qo‘llanma. — 3-nashr, tuzatilgan va to‘ldirilgan. — Yakutsk: Yakutiya kitob nashriyoti, 1990. — 167 bet, rasmlar.
  • Chistyakov G. Ye. Yakutiyaning suv resurslari. — M.: Nauka, 1964. — 256 bet.
  • 1640—1641. Daryolar ro‘yxati: a) Yeniseyskdan Lena tomon quruqlik orqali o‘tish joyigacha hamda b) Kuta daryosidan Lenaning yuqori oqimigacha Lenaga quyiladigan daryolar va boshqalar // Arxeografiya komissiyasi tomonidan to‘plangan va nashr etilgan tarixiy hujjatlarga qo‘shimchalar. 2-jild: [1613—1645]. — Sankt-Peterburg: Eduard Prats bosmaxonasi, 1846. — 243—248-betlar. — 295 bet.

Havolalar