| HDMI | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| HDMI kabeli | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Turi | Raqamli audio/video ulagichi | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Tarixi | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ishlab chiquvchilar | Hitachi, Panasonic, Philips, Silicon Image, Sony, Thomson, Toshiba | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ishlab chiqilgan sana | 2002-yil dekabr | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ishlab chiqaruvchilar | 1700 dan ortiq kompaniya | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| O‘rnini bosgan standartlar | DVI, VGA, SCART, Komponentli video, S/PDIF | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| O‘rnini egallagan standart | DisplayPort | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Texnik xususiyatlari | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kengligi, mm | 13,9 mm (A turi), 10,42 mm (C turi), 6,4 mm (D turi) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Balandligi, mm | 4,45 mm (A turi), 2,42 mm (C turi), 2,8 mm (D turi) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ishlayotgan vaqtda ulash | ha | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Tashqi | ha | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Audio signal | LPCM, Dolby Digital, DTS, DVD-Audio, Dolby Digital Plus, Dolby TrueHD, DTS-HD High Resolution Audio, DTS-HD Master Audio, MPCM, DSD, DST, Dolby Atmos, DTS:X | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Video signal | Raqamli 16K gacha (8K@240Hz, 10K@120Hz) (2.2 versiyasi) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kontaktlar | 19 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ulagich | 19P | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Elektr parametrlari | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kuchlanish | 5 V | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Yerga ulash | ha | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ma’lumotlar parametrlari | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Bit chuqurligi | 8/10 bit | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| O‘tkazish qobiliyati | 96 Gbit/s gacha (2.2 versiyasi) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Qurilmalarning maksimal soni | Cheklanmagan | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Protokol | DDC, TMDS, FRL, ARC, HEC, CEC | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kontaktlar sxemasi | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Yuqori aniqlikdagi multimedia interfeysi (HDMI; «eych-di-em-ay» deb talaffuz qilinadi, so‘zlashuv tilida «ash-di-mi-ay» shakli ham ishlatiladi) — yuqori aniqlikdagi multimedia interfeysibo‘lib, raqamli videoma’lumotlarni yuqori aniqlikda va ko‘p kanalli raqamli audio signallarni nusxa ko‘chirishdan himoyalangan holda uzatadi (HDCP).
HDMI ulagichi bir nechta qurilma o‘rtasida raqamli DVI-ulanishini mos kabellarorqali ta’minlaydi. HDMI bilan DVI o‘rtasidagi asosiy farq shundaki, HDMI ulagichi kichikroq va u ko‘p kanalli raqamli audio signallarniuzatishni ham qo‘llab-quvvatlaydi. HDMI analog ulanish standartlarining o‘rnini bosadi, jumladan SCART, VGA, YPbPr, RCA, S-Video.
HDMI standartiga asos solgan kompaniyalar: Lattice Semiconductor, Maxell, Matsushita Electric Industrial, Philips, Sony, Technicolor, TOSHIBA.
Xususiyatlari
- HDMI o‘tkazish qobiliyati 4,9 Gbit/s (HDMI 1.0) dan 96 Gbit/s (HDMI 2.2) gacha.
- Uzunligi: standart (mis o‘tkazgichli) kabel 10 m ga yetishi mumkin. Uni 20—35 m va undan ortiqqa uzaytirish uchun tashqi kuchaytirgichlar-takrorlagichlardan yoki kabel ichiga o‘rnatilgan kuchaytirgichlardan foydalaniladi. Ayrim ishlab chiqaruvchilar ferrit halqalarni kabelning boshi va oxiriga shovqinlardan himoyalash uchun o‘rnatadi. Kuchaytirgichlar (takrorlagichlar, ekvalayzerlar) signal manbai chiqishiga emas, balki televizorkirishiga o‘rnatiladi. HDMI signalini 20 m dan bir necha o‘n kilometrgacha uzatish uchun HDMI uzaytirgichlaridan (HDMI Extenders) foydalaniladi.
- HDMI signalini uzatish uchun ichiga optik tolali o‘tkazgich o‘rnatilgan, uzunligi 150 m gacha bo‘lgan faol kabellar ham mavjud.
- Boshqaruv protokollarini qo‘llab-quvvatlaydi: CEC va AV.link[ingl.].
- HDMI ning barcha yangi versiyalari oldingi versiyalar bilan teskari mos keladi .
- HDMI dan o‘tkazgich-adapterlar orqali DVI va aksincha ulash imkoniyati mavjud.
Texnik xususiyatlar
| Spetsifikatsiya | Chiqarilgan sana | Tavsifi |
|---|---|---|
| 1.0 | 9-dekabr 2002-yil |
Bitta sim orqali interfeysning maksimal o‘tkazish qobiliyati 4,9 Gbit/s. Qo‘llab-quvvatlanadigan video tezligi 165 Mpiksel/soniya (1080p@60 Gts yoki UXGA) va 8 kanalli audio (192 kGts/24 bit) mavjud. |
| 1.1 | 20-may 2004-yil |
Ijro etish uchun zarur bo‘lgan audio himoyasi qo‘shildi: DVD-Audio. |
| 1.2 | 8-avgust 2005-yil |
|
| 1.2a | 14-dekabr 2005-yil |
|
| 1.3 | 22-iyun 2006-yil |
|
| 1.3b | 26-mart 2007-yil |
|
| 1.4 | 22-may 2009-yil |
|
| 1.4a | 4-mart 2010-yil |
|
| 1.4b | 11-oktabr 2011-yil |
Yangi imkoniyatlardan biri — 3D formatlarini 1080p aniqlikda, 120 Gts chastotada qo‘llab-quvvatlash qo‘shilganidir. |
| 2.0 | 4-sentabr 2013-yil |
Spetsifikatsiya chiqarib tashlandi. HDMI 2.1 tarkibiga kiritildi |
| 2.0a | 8-aprel 2015-yil | Kengaytirilgan dinamik diapazonli videoni qo‘llab-quvvatlash qo‘shildi (HDR). |
| 2.0b | 2016-yil dekabr | Kengaytirilgan dinamik diapazonli videoni (HDR) uzatish imkoniyatlari kengaytirildi. Quyidagilar qo‘llab-quvvatlanadi: HDR10 va HLG (Hybrid Log-Gamma[ingl.]). |
| 2.1 | 4-yanvar 2017-yil | O‘tkazish qobiliyati 48 Gbit/s gacha oshirildi va ekranning yuqoriroq yangilanish chastotasi qo‘llab-quvvatlandi. Qo‘llab-quvvatlanadigan aniqliklar: 4K, 5K, 6K, 8K va 10K.
Standart BT.2020 rang fazolarini 10, 12 va 16 bitli rang chuqurligi bilan qo‘llab-quvvatlaydi. Rang ma’lumotlari yo‘qotilmaydigan rejimda (60 Gts dan boshlab monitor uchun yo‘qotishsiz rejimlar) quyidagi aniqliklar mavjud:
8K+ aniqliklarni 60 Gts va undan yuqori kadr chastotasida videoma’lumotlarni yo‘qotmasdan amalda qo‘llab-quvvatlash haqida
8K monitor rejimlarini (yo‘qotishsiz/4:4:4/yo‘qotishli DSC siqishisiz) to‘liq qo‘llab-quvvatlash faqat DisplayPort 2.0+ standartida paydo bo‘lgan (standart VESA tomonidan 26-iyun 2019-yilda e’lon qilingan), bunda 4 ta liniyaning har biri UHBR20 rejimida ishlaydi. Hozirgi kunda[qachon?] professional videokartalar segmentidan tashqarida DisplayPort 2.0+ standartini to‘liq (UHBR20 uzatish rejimida) qo‘llab-quvvatlaydigan birorta ham videokarta yo‘q. UHBR20 ni to‘liq qo‘llab-quvvatlovchi ilk professional videokartalar turkumi AMD tomonidan 2023-yil bahorida taqdim etilgan. Yuqorida keltirilgan sabablarga ko‘ra, 2023-yil dekabr holatida bozorda ommaviy ishlab chiqariladigan 8K monitorlar ham yo‘q edi. Bunday monitorlar smartfonlarnikiga yaqin (taxminan 250 ppi dan boshlab) bir dyuymdagi piksel zichligini 23 dyuymdan katta diagonallarda ta’minlashi va o‘sha paytda eng keng tarqalgan monitorlar singari bitta kabel orqali ulanishi mumkin bo‘lardi. Holbuki, 8K matritsalarni ommaviy ishlab chiqarish imkoniyati bundan 10 yildan ko‘proq vaqt oldin paydo bo‘lgan. Hozirgi vaqtda[qachon?] HDMI Licensing litsenziyalovchi tashkiloti HDMI 2.0 ning barcha versiyalari spetsifikatsiyalarini chiqarib tashlash va ularni HDMI 2.1 tarkibiga kiritish haqida qaror qabul qilgan. Shu bilan birga, HDMI 2.1 ning barcha yangi imkoniyatlari ixtiyoriy hisoblanadi va ularni joriy qilish ishlab chiqaruvchining ixtiyoriga bog‘liq (shu sababli ishlab chiqaruvchi HDMI 2.1 versiyasini 2.1 ning yangi imkoniyatlarini qo‘llab-quvvatlamaydigan istalgan mahsulotda ham ko‘rsatishi mumkin). |
| 2.2 | 25-iyun 2025-yil | O‘tkazish qobiliyati 96 Gbit/s gacha oshirildi. 8K aniqlik 240 Gts da, 10K aniqlik 120 Gts da va 16K aniqlik 60 Gts da qo‘llab-quvvatlanadi. |
Ulagich turlari

HDMI ulagichlari 19 ta kontaktga ega bo‘lib, asosan uch xil shaklda ishlab chiqariladi:
- HDMI (A turi);
- mini-HDMI (C turi);
- micro-HDMI (D turi).
Kabelning tuzilishi
HDMIkabeli quyidagi qismlardan iborat:
- Tashqi qobiq.
- Payvandlash uchun qo‘shimcha izolyatsiyasiz mis sim bilan birga simlardan to‘qilgan ekranlovchi o‘rama.
- Alyuminiy folgadan tayyorlangan ekran.
- Polipropilen qobiq.
- Ekranlangan o‘ralgan juft simlar beshinchi toifali bo‘lib, to‘lqin qarshiligi 100 Om ga teng. Ular sinxronlash va ma’lumot signallarini uzatish uchun ishlatiladi. Har bir o‘ralgan juftlikning ekrani tashqi izolyatsiyaga va payvandlash uchun simga (drenaj o‘tkazgichiga) ega.
- O‘ralgan juft sim SDA va SCL signallarini uzatish uchun mo‘ljallangan I²Cshinasida ishlatiladi. Ekranlangan bo‘lishi mumkin, ammo bu shart emas.
- Quvvat ta’minoti va boshqaruv signallari uchun alohida o‘tkazgichlar.
DVI, DisplayPort va HDMI o‘rtasidagi farqlar
- Avval DisplayPort uchun to‘lov olinmas edi, biroq 5-mart 2015-yildan har bir qurilma uchun 20 sent miqdorida litsenziya ajratmasi belgilandi. HDMI dan foydalanadigan texnika ishlab chiqaruvchilari esa har bir qurilma uchun kamida 4 sent to‘laydi (agar mahsulot va reklama materiallarida HDMI logotipi ko‘rsatilmagan bo‘lsa, 15 sent).
- Standartning yangi versiyasi — DisplayPort 2.0 (2.1) versiyasi 80 Gbit/s (foydali o‘tkazish kengligi 77,37 Gbit/s) o‘tkazish qobiliyatiga ega. Bu 60 Gts chastota va 24 bitli rang chuqurligi bilan, 4:4:4 rang kodlash rejimida, yo‘qotishli DSC siqishisiz, 9K (9008x5630 piksel, 16:10 formatida) gacha aniqlikda monitor sifatidagi signalni uzatishga imkon beradi. Shuningdek, HDMI 2.1 ning 48 Gbit/s (samarali 42,6 Gbit/s) to‘liq versiyasiga nisbatan pastroq aniqliklarda yuqoriroq kadr chastotasi va/yoki rang chuqurligiga erishish imkonini beradi.
| Kabel | DVI (1999-yil) | DisplayPort 1.2a (2010) | HDMI 1.4b (2011, TMDS 340 MGts chastotadagi asosiy qo‘llab-quvvatlash 2006-yildan, 1.3 versiyadan mavjud) | HDMI 2.0b (2016, TMDS 600 MGts chastotadagi asosiy qo‘llab-quvvatlash 2013-yildan mavjud) | HDMI 2.1 (2017 — 48 Gbit/s asosiy qo‘llab-quvvatlash) |
|---|---|---|---|---|---|
| Maksimal aniqlik (60 Gts va 24 bit, 16:10 formatida, 4:4:4 kodlash rejimida va yo‘qotishli DSC siqishisiz) | 2880×1800 (3K) | 4096×2560 (4K) | 2880×1800 (3K) (HDMI 1.3 versiyasidan boshlab) | 3840×2400 (4K) | 6144×3840 (6K) |
| Audio qo‘llab-quvvatlanishi | Yo‘q | Ha | Ha | Ha | Ha |
| Quyidagini qo‘llab-quvvatlash: AMD FreeSync | Yo‘q | Ha | Ha | Ha | Ha (faqat FreeSync Premium Pro versiyasi 4:4:4 monitor rejimlarida HDR ni qo‘llab-quvvatlaydi) |
| Quyidagini qo‘llab-quvvatlash: Nvidia G-Sync | Yo‘q | Ha | Yo‘q | Yo‘q | Yo‘q |
| 24 bitdan yuqori rang chuqurligini qo‘llab-quvvatlash | Ha | Ha (30 bitgacha, 4K va 60 Gts 4:4:4 monitor rejimida, biroq HDR10 ni qo‘llab-quvvatlamaydi) | Ha (faqat rang ma’lumotlari yo‘qotiladigan 4:2:0 — 4:2:2 rejimlarida, 4K va 30 Gts dan boshlab) | Ha (faqat rang ma’lumotlari yo‘qotiladigan 4:2:0 — 4:2:2 rejimlarida, 4K va 60 Gts dan boshlab) | Ha (faqat rang ma’lumotlari yo‘qotiladigan 4:2:0 — 4:2:2 rejimlarida, yo‘qotishli DSC siqishisiz, 8K va 60 Gts dan boshlab) |
| HDR ni qo‘llab-quvvatlash | Yo‘q | Yo‘q | Yo‘q | HDR10 (faqat statik metama’lumotlar — standartni to‘liq qo‘llab-quvvatlash faqat yorqinligi 1000 nit va qora rang darajasi 0.0005 nitdan oshmaydigan OLED / microLED matritsalarda mumkin) | HDR10+ (statik va dinamik metama’lumotlar — dinamik metama’lumotlar mavjud bo‘lganda tasvirni ko‘rsatish qurilmasi imkoniyatlariga avtomatik moslashtirish mumkin. Ya’ni HDR10+ standarti metama’lumotlariga ega video manbai va HDR10+ ning barcha imkoniyatlariga mos displey bo‘lsa, OLED / microLED ekranlaridan tashqarida ham HDR10 ni yaxshiroq qo‘llab-quvvatlash mumkin. Masalan, yorqinligi yoki maksimal qora rang darajasi HDR10 standarti talablariga ancha past darajada javob beradigan IPS (VA) / IPS miniLED matritsalarda). |
| Litsenziya ajratmalari | To‘lovsiz | Har bir qurilma uchun 0,20 $ | Har bir qurilma uchun 0,04 $ + belgilangan soliq | ma’lumot yo‘q | ma’lumot yo‘q |
Adabiyotlar
- Kris Jenkins. HDMI — ideal interfeysmi? // DVD Ekspert : jurnal. — 2011. — № 4. — 18—20-betlar.
Havolalar
- Litsenziyalovchi tashkilotning rasmiy sayti (ingl.).
- HDMI nima? // 2sat.net, 28.01.2010
- HDMI 1.3: bugungi va kelajakdagi interfeys // THG, 16-yanvar 2007-yil
- HDMI 1.4 standarti Ethernet va qaytuvchi audio kanalini o‘z ichiga oladi // Ferra, 15.09.2009