Harorat o‘tkazuvchanligi nima

Temperatura o‘tkazuvchanligi (temperatura o‘tkazuvchanlik koeffitsiyenti) — fizik kattalik bo‘lib, muvozanatsiz issiqlik jarayonlarida modda temperaturasining tenglashish tezligini ifodalaydi. Son jihatdan issiqlik o‘tkazuvchanligining solishtirma issiqlik sig‘imiga nisbatiga teng (o‘zgarmas bosimda).

Xalqaro birliklar tizimi (SI) bo‘yicha m²/s da o‘lchanadi.

Odatda quyidagi yunon harfi bilan belgilanadi — α:

α=ϰcpρ,
bu yerda α — temperatura o‘tkazuvchanligi;
ϰ — issiqlik o‘tkazuvchanligi;
cp — izobarik solishtirma issiqlik sig‘imi;
ρ — zichlik.

Temperatura o‘tkazuvchanligi jismlarda issiqlik tarqalishini ifodalovchi differensial tenglamada koeffitsiyent sifatida qatnashadi:

∂T∂t−α∇2T=f(𝐫, t),

f(𝐫, t) — issiqlik manbalari funksiyasi. Xuddi shu tenglama Dekart koordinatalarida:

∂T∂t−α(∂2T∂x2+∂2T∂y2+∂2T∂z2)=f(x, y, z, t).

Temperatura o‘tkazuvchanligi va issiqlik o‘tkazuvchanligi moddalar hamda materiallarning eng muhim parametrlaridan hisoblanadi, chunki ular issiqlik uzatilishi va temperatura o‘zgarishi jarayonlarini tavsiflaydi.

Temperatura o‘tkazuvchanlik koeffitsiyentining qiymati moddaning tabiatiga bog‘liq. Suyuqliklar va gazlarning temperatura o‘tkazuvchanligi nisbatan past bo‘ladi. Metallarda esa, aksincha, temperatura o‘tkazuvchanlik koeffitsiyenti kattaroq bo‘ladi.

Ayrim moddalar va materiallarning temperatura o‘tkazuvchanligi

Material Temperatura o‘tkazuvchanligi

(m²/s)× 10^6

Havo (300 K) 19
Al-10Si-Mn-Mg
(Silafont 36), 20 °C da
74,2 
Al-5Mg-2Si-Mn
(Magsimal-59), 20 °C da
44,0
Etil spirti 0,07
Alyuminiy 84,18
Alyuminiy oksidi 12,0
Alyuminiy qotishmasi 6061-T6 64
Argon (23°С, 1 atm) 22
Somonli xom g‘isht 0,27
Keramik
g‘isht
0,52
Uglerod (kompozit) (25 °C) 216,5
Mis (25 °C) 111
Shisha (deraza oynasi) 0,34
Oltin 127
Geliy (23°С, 100 kPa) 190
Vodorod (23°С, 100 kPa) 160
Inkonel 600 (25 °C) 3,428
Temir 23
Molibden (99,95 %) (25 °C) 54,3
Azot (23°С, 100 kPa) 22
Neylon 0,09
Motor moyi (100 °C) 0,0738
Parafin (25 °C) 0,081
Polikarbonat (25 °C) 0,144
Polipropilen (25 °C) 0,096
PTFE (ftoroplast) (25 °C) 0,124
PVX (polivinilxlorid) 0,08
Pirolitik grafit,
qatlamlarga perpendikulyar
3,6
Pirolitik grafit,
qatlamlarga parallel
1220
Kvars 1,4
Rezina 8,9 — 13
Qumtosh 1,12-1,19
Si3N4
(kremniy nitridi) (26 °C)
9,142
Si3N4
uglerodli
nanonaychalar bilan (26 °C)
8,605
Kremniy 88
Kremniy dioksidi (kvars) 0,83
Kumush (99.9 %) 165,63
Po‘lat, 1 % uglerod 11,72
Zanglamaydigan po‘lat
304A (27 °C)
4,2
Zanglamaydigan po‘lat
310 (25 °C)
3,352
Qalay 40
Suv (25 °C) 0,143
Suv bug‘i (1 atm, 400 K) 23,38
Yog‘och (qarag‘ay) 0,082

Adabiyotlar

Isachenko V. P., Osipova V. A., Sukomel A. S. Issiqlik uzatilishi. M.: Energiya, 1969

Sivuxin D. V. Termodinamika va molekulyar fizika (Fizikaning umumiy kursi; II jild). M.: Nauka, 1990.

Havolalar

Alyuminiy oksidi va Pyroceram 9060 materiallarining temperatura o‘tkazuvchanligi, solishtirma issiqlik sig‘imi hamda issiqlik o‘tkazuvchanligi (ingl.). Ilg‘or hayot sikli muhandisligi markazi (Center for Advanced Life Cycle Engineering). Murojaat sanasi: 1-iyun 2011-yil. Asl nusxasidan 13-avgust 2011-yilda arxivlangan.