Shishalanish harorati — kristallanmaydigan yoki kristallanishga ulgurmaydigan modda qattiqlashib, shishasimon holatga o‘tadigan haroratdir. Odatda quyidagicha belgilanadi — Tg .
Umumiy ma’lumotlar
O‘tish jarayoni asta-sekin kechgani sababli shishalanish haroratining aniq qiymati sovish tezligi va uni aniqlash usuliga bog‘liq. Odatda bu harorat qattiq jismning qovushoqligi 100—1000 GPa·s atrofida bo‘lib, elastiklik moduli 1 GPa dan oshgan paytdagi harorat deb olinadi.
Shuningdek, shishalanish harorati dilatometrik (hajmning haroratga bog‘liqligi), dielektrik (dielektrik yo‘qotishlarning maksimal qiymati kuzatiladigan harorat), kalorimetrik (issiqlik effektlarining kattaligiga ko‘ra) va boshqa usullar bilan ham aniqlanadi.
Polimerlarning shishalanish harorati
Shishalanish harorati polimerlarning kimyoviy tarkibi va zanjirlarining tuzilishiga bog‘liq bo‘lib, qat’iy belgilangan kattalik emas, chunki shishasimon holatga o‘tish (qarang: vitrifikatsiya) odatda ancha keng harorat oralig‘ida sodir bo‘ladi.
Shishalanish harorati polimerlarning asosiy xususiyatlaridan biridir. Shishalanish haroratidan yuqorida polimerlar plastik holatda, undan past haroratlarda esa qattiq va ancha mo‘rt holatda bo‘ladi.
Ayrim polimerlarning shishalanish haroratlari quyidagicha:
| Polimer | Tg , °C |
|---|---|
| Polietilen (zichligiga qarab) | -50..-120 |
| Polipropilen izotaktik | -10 |
| Poliizobutilen | -70 (-73) |
| Polistirol ataktik | 100 (105) |
| Izotaktik polistirol | 100 |
| Polimetilakrilat | 3 (6) |
| Polietilakrilat | -24 |
| Politsinkakrilat | 300 |
| Polimetilmetakrilat sindiotaktik | 115 (205) |
| Izotaktik polimetilmetakrilat | 45 (55) |
| Polimetilsiloksan | -128 |
| Polietimetakrilat | 65 |
| Polivinilxlorid | 87 (81) |
| Polikarbonat | 150 |
| Polietilentereftalat | 69(70?) |
| Poliamid 6 (polikaproamid) | 50 (40) |
| Poliamid 6,6 (poligeksametilenadipamid) | 50 (57) |
Maqolaga oid adabiyotlar
- Tugov I. I., Kostrikina G. I. Polimerlar kimyosi va fizikasi. — M.: Ximiya, 1989. — 430, [1] b. — ISBN 5-7245-0243-7.
- Polimerlar ensiklopediyasi / V. A. Kabanov tahriri ostida. — M.: Sovet ensiklopediyasi, 1977. — J. 3. Polioksadiazollar—Ya. — ust. 498.