| Subprovinsiya maqomidagi shahar | |
| Guanchjou | |
|---|---|
| xitoycha anʼanaviy 廣州, soddalashtirilgan 广州 | |
| | |
| 23°08′ sh. k. 113°16′ sh. u.HGYO | |
| Mamlakat |
|
| Provinsiya | Guandun |
| Mer | Sun Chjiyan |
| Tarix va geografiya | |
| Maydoni |
|
| Balandligi | 21 m |
| Aholisi | |
| Aholisi |
|
| Raqamli identifikatorlar | |
| Telefon kodi | 20 |
| Pochta indekslari | 510000 |
| Avtomobil raqam kodi | 粤A |
|
|
|
| Rasmiy sayt | |
|
Guandun provinsiyasidagi joylashuvi: Guandun |
|
Guanchjou (iyeroglif anʼanaviy 廣州, soddalashtirilgan 广州, jyutping: Gwong2zau1, Yel transkripsiyasi: Gwóngjàu, kantoncha-ruscha: Kuonchau; pinyin: Guǎngzhōu; ilgari Kanton) — subprovinsiya maqomidagi shahar boʻlib, Xitoy Xalq Respublikasida joylashgan va Guandun provinsiyasining poytaxti.
Siyosiy, iqtisodiy, ilmiy-texnik, taʼlim, madaniyat va transport sohalarida janubiy Xitoyning markazidir. 18,67 million aholiga ega Guanchjou Xitoydagi toʻrtinchi yirik shahar boʻlib, faqat Shanxay, Pekin va Chunsinshaharlaridan keyin turadi. Shaharning quruqlikdagi maydoni 7434,4 km², dengizdagi maydoni esa 744 km². Yalpi ichki mahsulot (YIM) 2,823 trillion yuanni, aholi jon boshiga esa 151 162 yuanni tashkil etadi.
Nomlanishi
Guanchjou shahri avvallari Yevropada Kanton[manba 163 kundan beri koʻrsatilmagan] nomi bilan tanilgan. «Kanton» nomi, ehtimol, Guandun provinsiyasi nomining kanton shevasidagi talaffuzi boʻlib, avvalgi lotinlashtirish qoidalariga koʻra Kwang Tung yoki Kwangtung shaklida yozilgan va keyinchalik yanglish tarzda Guanchjou shahriga nisbatan qoʻllangan. Ayrim Yevropa tillarida shahar ham, provinsiya ham Kanton deb ataladi (yoki shunga oʻxshash yoziladi). Kantoncha va boshqa xitoy tillari hamda shevalaridan (masalan, shimoliy xitoy tilidan) Gʻarb tillariga kirib kelgan shahar nomining turli shakllari aralashib ketgani, shuningdek, xitoycha soʻzlarning lotincha yozuvini notoʻgʻri talaffuz qilish ham chalkashlikni kuchaytiradi.
Geografiyasi
Guanchjou subtropik mintaqada joylashgan. Iqlimi iliq va nam, shaharda yilning barcha faslida gullar koʻp boʻladi. Guanchjou Xitoyning mashhur tarixiy-madaniy shaharlaridan biri, Janubiy Xitoydagi eng yirik savdo-sanoat shahri va dengiz orqali tashqi savdo portidir.
Guanchjou materik Xitoyning janubida, Chjuzyan daryosi deltasidan («marvarid daryosi») shimolda, Janubiy Xitoy dengizi, Gonkong va Makao qirgʻoqlariga yaqin joylashgan. Guanchjoudagi eng baland togʻ — Bayyunshan. Shahar hududidan Chjuzyan daryosi oqib oʻtadi. U oʻz irmoqlari — Dunszyan («sharqiy daryo»), Siszyan («gʻarbiy daryo») va Beyszzyan («shimoliy daryo») suvlarini qabul qilib, Janubiy Xitoy dengiziga quyiladi. Shahar hududining umumiy maydoni 7434,4 km².
| Koʻrsatkich \Davr | Yan | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mutlaq eng yuqori harorat, °C | 27,2 | 28,6 | 32,1 | 32,4 | 36,2 | 36,6 | 39,1 | 38,0 | 37,6 | 34,8 | 32,5 | 29,6 | 39,1 |
| Oʻrtacha eng yuqori harorat, °C | 18,3 | 18,5 | 21,6 | 25,7 | 29,3 | 31,5 | 32,8 | 32,7 | 31,5 | 28,8 | 24,5 | 20,6 | 26,5 |
| Oʻrtacha harorat, °C | 14,3 | 15,1 | 18,4 | 22,6 | 26,0 | 28,2 | 29,1 | 29,0 | 27,7 | 24,8 | 20,2 | 16,0 | 22,6 |
| Oʻrtacha eng past harorat, °C | 10,3 | 11,7 | 15,2 | 19,5 | 22,7 | 24,8 | 25,5 | 25,4 | 24,0 | 20,8 | 15,9 | 11,5 | 18,9 |
| Mutlaq eng past harorat, °C | 0,1 | 1,3 | 3,2 | 7,7 | 14,6 | 18,8 | 21,6 | 20,9 | 15,5 | 9,5 | 4,9 | 0,0 | 0,0 |
| Yogʻin miqdori (meʼyor), mm | 41 | 69 | 85 | 201 | 284 | 276 | 233 | 227 | 166 | 87 | 35 | 32 | 1736 |
| Quyosh nurlanishi davomiyligi, oyiga soat | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Oy | Yan | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
| Quyosh nurlanishi davomiyligi, soat | 133 | 76 | 74 | 78 | 127 | 150 | 220 | 198 | 186 | 192 | 177 | 167 | 1780 |
Tarixi
Guanchjou Xitoyning 24 tarixiy shahridan biri boʻlib, 2000 yildan ortiq tarixga ega. Ishonchliligi past boʻlgan bir rivoyatda shahar tashkil topgan sana sifatida miloddan avvalgi 862-yil
Keyinchalik Sin Shixuandi bu yerlarni bosib olgach, miloddan avvalgi 214-yilda Panyuy uyezdi (番禺县) tashkil etildi. Butun Linnan hududini boshqarish uchun Nanhay okrugi (南海郡) tuzildi va uning maʼmuriyati Panyuy uyezdida joylashdi. Sin imperiyasi qulaganidan soʻng Nanhay okrugini boshqargan Chjao To oʻsha davrda, yaʼni miloddan avvalgi 204-yilda mustaqil Namvyet davlatiga asos soldi; uning poytaxti Panyuy boʻldi.
Miloddan avvalgi 111-yilda Xan imperiyasi Namvyetni bosib olib, uning yerlarini 9 ta okrugga boʻldi. Ulardan biri yana Nanhay okrugi boʻldi. Suy imperiyasi davrida Nanhay okrugi tugatilib, Guanchjou viloyati (广州) tashkil etildi. Uning maʼmuriyati ham Panyuyda joylashdi. Aynan shu davrda shaharning yangi nomi paydo boʻldi — Guanchjou.
Suy imperiyasi davrida Panyuy uyezdi 590-yilda Nanhay uyezdi (南海县) deb qayta nomlandi. Biroq Suy imperiyasi oʻrnini Tan imperiyasi egallaganidan soʻng Nanhay uyezdining sharqiy qismi alohida uyezdga ajratilib, yana Panyuy nomini oldi. Shundan buyon Nanhay va Panyuy uyezdlarining tarixi yonma-yon rivojlandi, ularning boshqaruv idoralari esa bir joyda joylashdi.
Xan imperiyasi davridayoq Panyuyda savdo porti tashkil etilgan. Boshqa mamlakatlar kemalari Xitoy mahsulotlarini shu yerdan olib ketgan. Dengiz orqali oʻtuvchi Ipak yoʻli ham aynan shu yerdan boshlangan. Bu holat Tan imperiyasining soʻnggi davrida Xuan Chao boshchiligidagi qoʻzgʻolon boshlanguniga qadar davom etdi: 879-yilda qoʻzgʻolonchilar qoʻshini Panyuyni egalladi, shundan soʻng koʻplab chet ellik savdogarlar oʻldirildi.
917-yilda Lyu Yan Janubiy Xan davlatini barpo etib, uning poytaxtini shu yerga joylashtirdi; Guanchjou viloyatining maqomi oshirilib, u Sinvan boshqarmasiga (兴王府) aylantirildi. 971-yilda Janubiy Xanni Xitoy yerlarini birlashtirayotgan Sun imperiyasi bosib oldi va Sinvan boshqarmasi yana Guanchjou viloyatiga aylantirildi.
Moʻgʻullar istilosidan va Yuan imperiyasi tashkil topganidan soʻng, 1278-yilda Guanchjou viloyati Guanchjou mintaqasiga (广州路) aylantirildi. Janglarda vayron boʻlgan dengiz porti 1286-yildan yana ishlay boshladi. Moʻgʻullar hukmronligi agʻdarilib, Min imperiyasi barpo etilgach, «mintaqalar» «boshqarmalar» deb qayta nomlandi. Shu tariqa 1368-yilda Guanchjou boshqarmasi (广州府) tashkil topdi. Uning maʼmuriyati avvalgidek Panyuy uyezdida joylashgan edi. Min imperiyasi davridan boshlab bu yerga Yevropadan savdo kemalari kela boshladi. Vaqt oʻtishi bilan savdogarlar uchun ajratilgan hududda «13 savdo faktoriyasi» qurildi. Yevropaliklar oʻzlariga tanish tushunchalarni Xitoyga tatbiq etib, Guanchjou boshqarmasi maʼmuriyati joylashgan hududni «Guanchjou shahri» deb atashgan (holbuki, oʻsha davrdagi Xitoy boshqaruv tizimida alohida maʼmuriyat, alohida byudjet va shu kabilarga ega mustaqil «shaharlar» boʻlmagan — ular yirikroq maʼmuriy birliklarning ajratib koʻrsatilmagan qismlari edi).
Tarixan, 1840-yilgacha Guanchjou Yevropa savdo kemalari uchun ochiq boʻlgan Xitoydagi yagona port edi. Birinchi afyun urushida Britaniya qoʻshinlarining jangovar harakatlari aynan shu portni qamal qilishdan boshlandi. Urushda Sin imperiyasi magʻlub boʻlgach, Guanchjoudagi «13 faktoriya» hududi Xitoy hokimiyatiga boʻysunmaydigan ekstraterritorial ingliz-fransuz manzilgohiga aylantirildi.

XIX asr oxiri — XX asr boshida Guanchjou Sin imperiyasi hukumatiga qarshi bir qancha muvaffaqiyatsiz qoʻzgʻolonlar oʻchogʻi boʻldi. Ular Sinxay inqilobiga zamin yaratdi. Monarxiya agʻdarilgach, Guanchjou inqilobiy hokimiyatning tayanchiga, shimoldagi monarxist kuchlarga qarshi kurash markaziga aylandi. 1921-yilda respublika hukumati gʻarblashish siyosati doirasida Panyuy va Nanhay uyezdlarining shaharlashgan qismlarini ajratib, ularni alohida maʼmuriy birlik — Guanchjou shahriga birlashtirdi (bu Xitoyda Gʻarbdagi tushunchaga mos keluvchi «shahar»ning ilk bor vujudga kelishi edi).
Ikkinchi Xitoy–Yaponiya urushi paytida, 1938-yil oktabrda yapon desanti Guanchjouni bosib oldi va shahar 1945-yilda urush tugaguniga qadar Yaponiya istilosi ostida qoldi.
Ikkinchi jahon urushidan soʻng Buyuk Britaniya va Fransiya Xitoydagi ekstraterritorial huquqlaridan rasman voz kechdi va 1946-yilda ingliz-fransuz manzilgohi tugatildi.
Xitoy kommunistlari qoʻshinlari fuqarolar urushining yakuniy bosqichida, 14-oktabr 1949-yilda Guanchjouga kirdi. Guanchjou provinsiyaga boʻysunuvchi shahar maqomini oldi. 1960-yilda Xuasian va Sunxua uyezdlari, 1975-yilda esa Panyuy va Szensen uyezdlari Guanchjou hokimiyati tasarrufiga oʻtkazildi.
XXR Davlat kengashining 20-may 1992-yildagi qarori bilan Panyuy uyezdi shahar uyezdiga aylantirildi.
XXR Davlat kengashining 18-iyun 1993-yildagi qaroriga binoan Xuasian uyezdi tugatilib, uning oʻrnida Xuadu shahar uyezdi tashkil etildi.
8-iyul 1993-yilda Panyuy shahar uyezdida «Guanchjou Nansha» iqtisodiy va texnologik rivojlanish zonasi tashkil etildi.
XXR Davlat kengashining 8-dekabr 1993-yildagi qaroriga binoan Szensen uyezdi shahar uyezdiga aylantirildi.
XXR Davlat kengashining 26-mart 1994-yildagi qaroriga binoan Sunxua uyezdi shahar uyezdiga aylantirildi.
XXR Davlat kengashining 21-may 2000-yildagi qaroriga binoan Panyuy va Xuadu shahar uyezdlari shaharga boʻysunuvchi tumanlarga aylantirildi.
XXR Davlat kengashining 28-aprel 2005-yildagi qaroriga binoan «Guanchjou Nansha» iqtisodiy va texnologik rivojlanish zonasi shaharga boʻysunuvchi alohida Nansha tumaniga aylantirildi.
XXR Davlat kengashining 12-fevral 2014-yildagi qaroriga binoan Szensen va Sunxua shahar uyezdlari shaharga boʻysunuvchi tumanlarga aylantirildi.
Maʼmuriy-hududiy boʻlinishi
Subprovinsiya maqomidagi Guanchjou shahri 11 ta tumanga boʻlinadi:
| Xarita | Maqomi | Nomi | Iyerogliflar | Pinyin | Aholisi (2020) |
Maydoni (km²) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Tuman | Livan | 荔湾区 | Lìwān qū | 1 238 305 | 59,1 | |
| Tuman | Yuesyu | 越秀区 | Yuèxiù qū | 1 038 643 | 33,8 | |
| Tuman | Xaychju | 海珠区 | Hǎizhū qū | 1 819 037 | 90,4 | |
| Tuman | Tyansxe | 天河区 | Tiānhé qū | 2 241 826 | 96,33 | |
| Tuman | Bayyun | 白云区 | Báiyún qū | 3 742 991 | 795,79 | |
| Tuman | Xuanpu | 黄埔区 | Huángpǔ qū | 1 264 447 | 484,17 | |
| Tuman | Panyuy | 番禺区 | Pānyú qū | 2 658 397 | 529,94 | |
| Tuman | Xuadu | 花都区 | Huādū qū | 1 642 360 | 970,04 | |
| Tuman | Nansha | 南沙区 | Nánshā qū | 846 584 | 783,86 | |
| Tuman | Sunxua | 从化区 | Cónghuà qū | 717 684 | 1974,5 | |
| Tuman | Szensen | 增城区 | Zēngchéng qū | 1 466 331 | 1616,47 | |
Iqtisodiyoti


Shahar Janubiy Xitoyning eng yirik turizm, sanoat, moliya va transport markazidir. Guanchjou «ochiq shahar» deb eʼlon qilingandan soʻng unda ikkita iqtisodiy-texnologik «rivojlanish zonasi» tashkil etildi. Sobiq «Guanchjou Nansha» zonasi (hozirgi Nansha tumani) ishlab chiqarish korxonalari bilan band. Erkin savdo zonasida esa savdo va bojxona tashkilotlari jamlangan.
Bu yerda hanuz anʼanaviy sanʼat va xalq hunarmandchiligi buyumlari (boʻyalgan va katakli emal, loklangan buyumlar, fil suyagiga oʻymakorlik ishlari, yelpigʻichlar, soyabonlar, nefrit buyumlari, kashtalar) tayyorlanadi. Baliq yetishtirish va baliq ovlash ham rivojlangan.
Guanchjouda turli mahsulotlarga ixtisoslashgan yuzga yaqin ulgurji bozor bor. Shaharda yiliga ikki marta Kanton yarmarkasi (CECF, Canton Fair) oʻtkaziladi. Bu ishlab chiqarish va savdo sohasidagi yilning eng muhim tadbirlaridan biridir. Tuziladigan bitimlar hajmi boʻyicha u hozir dunyodagi uchinchi yirik sanoat koʻrgazmasidir. Guanchjou Gonkong bilan savdoning eng muhim markazlaridan biri hisoblanadi.
2019-yilda Guanchjouning tashqi savdo aylanmasi 1 trillion 660 million yuanga yetib, yillik hisobda 2 % ga oshdi. Xususan, import 474,08 milliard yuanni tashkil etdi (12,8 % oʻsish). Guanchjou bilan «Bir makon, bir yoʻl» yoʻnalishidagi mamlakatlar oʻrtasidagi savdo hajmi 240,93 milliard yuan yoki Guanchjou tashqi savdosining 24,1 % ini tashkil etdi. Transchegaraviy elektron tijoratdagi eksport va import hajmi boʻyicha Guanchjou Xitoy shaharlari orasida birinchi oʻringa chiqdi. 2019-yilda Guanchjouda 3 446 ta yangi korxona toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar ishtirokida roʻyxatga olindi. Amalda oʻzlashtirilgan xorijiy investitsiyalar 7,143 milliard AQSH dollariga yetib, oldingi yilga nisbatan 8,1 % ga oshdi.
Guanchjou muhim moliyaviy markaz boʻlib, unda Xitoy va xalqaro banklar, sugʻurta hamda moliya kompaniyalarining vakolatxonalari (jumladan, China Guangfa Bank, GF Securities va Guangzhou Rural Commercial Bank), shuningdek, Guanchjou fyuchers birjasi joylashgan.
Sanoati



Guanchjou ipak, paxta, jut, rami oʻsimligi tolasi va sunʼiy tolalardan mahsulot ishlab chiqaruvchi, dunyoga mashhur yengil sanoat markazidir. Xitoyning boshqa koʻplab sanoatlashgan hududlari singari, shahar ham doimiy elektr energiyasi tanqisligidan aziyat chekadi. Elektr isteʼmoli yozda eng yuqori darajaga chiqadi. Gʻarbiy va Janubi-gʻarbiy Xitoydan keltiriladigan elektr energiyasiga talab ortib bormoqda.
Guanchjouda minglab sanoat korxonalari bor. Ular kemalar, avtomobillar, mototsikllar, toʻqimachilik va oziq-ovqat sanoati uskunalari, avtomobil qismlari, gazeta qogʻozi, rafinad shakar, kichik maishiy texnika, shinalar, velosipedlar, sport anjomlari, chinni, sement, kimyoviy moddalar, elektron komponentlar va vodorod ishlab chiqaradi.
Yirik sanoat korxonalari orasida avtomobil zavodlari — GAC Group, GAC Aion New Energy Automobile, GAC-Honda, Dongfeng Nissan Passenger Vehicle, Peugeot va XPeng, avtobus zavodi — GAC Bus, avtomobil qismlari zavodi — ZF Friedrichshafen AG, mototsikl zavodlari — Wuyang Honda Motors va Dayun Motorcycle, akkumulyator zavodi — Golden Dragon Bus, vodorod yonilgʻi elementlari zavodlari — HTWO Guangzhou va Sinopec, kemasozlik zavodi — China State Shipbuilding Corporation, lift zavodi — Hitachi Elevator, 1-ilmiy-ishlab chiqarish birlashmasining zavodi — China Aerospace Science and Industry Corporation, elektronika va butlovchi qismlar zavodlari — LG Electronics va LG Display, yarimoʻtkazgich zavodlari — APT Electronics, CanSemi va Aqualite, neft-kimyo kombinati — Sinopec Guangzhou Petrochemical, kimyo zavodi — LyondellBasell, farmatsevtika fabrikalari — Guangzhou Pharmaceutical Holdings, kosmetika va parfyumeriya fabrikalari — Shifei Bio-Tech va Xuelei Cosmetic, metallurgiya zavodi — China Baowu Steel Group, pivo zavodi — Zhujiang Brewery Group, sport buyumlari zavodlari — Monton Sports va Double Fish.
Kompaniya zavodi — GAMECO (Guangzhou Aircraft Maintenance Engineering Company) kompaniyasining Guanchjou Bayyun aeroporti hududidagi zavodi samolyotlarga texnik xizmat koʻrsatish, kapital taʼmirlash va ularni modifikatsiyalash bilan shugʻullanadi. GAMECO va Boeing qoʻshma korxonasi yuk samolyotlarini ishlab chiqaradi. Airbus logistika markazi aviatsiya butlovchi qismlarini taqsimlaydi.
1990-yillar oxiridan boshlab Guanchjou yangi taraqqiyot strategiyasini amalga oshirmoqda: shahardagi «iflos» ishlab chiqarish korxonalari (neftni qayta ishlash, kimyo, metallurgiya va sement zavodlari) yopilmoqda; koʻp mehnat va energiya talab qiladigan ishlab chiqarishlar qoʻshni Foshan, Dunguan, Xoychjou va Chjunshan okruglariga koʻchirilmoqda. Guanchjouning oʻzi esa bor eʼtiborini ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlariga va yuqori texnologiyalarni rivojlantirishga qaratmoqda.
Qurilish va koʻchmas mulk
Guanchjouda transport va energetika infratuzilmasi, ofislar, savdo va turar joy koʻchmas mulki, jumladan, osmonoʻpar majmualar va katta turar joy mavzelari keng koʻlamda qurilmoqda. Shaharning eng baland binolari: CTF moliya markazi (530 m), Xalqaro moliya markazi (440 m), CITIC Plaza (391 m), The Pinnacle (360 m), Global City Square (319 m), Poly Pazhou (311 m), Fortune Center (309 m), Perl-River minorasi (309 m), Guangfa Securities minorasi (308 m) va Leatop Plaza (303 m). Boshqa meʼmoriy diqqatga sazovor inshootlar qatoriga Guanchjou teleminorasi va halqasimon osmonoʻpar bino — Guanchjou Yuan.
Transport

Suv transporti
Dengiz va daryo transporti Guanchjouning xalqaro savdosida muhim oʻrin tutadi. Guanchjou porti dunyodagi eng yirik beshta konteyner portidan biridir.
Temiryoʻl transporti
Guanchjou portiga Xitoyning boshqa hududlari va Vetnamdan keladigan konteynerlarni Urumchi (Shinjon) orqali Xitoy — Markaziy Osiyo — Sharqiy Yevropa yoʻnalishida harakatlanuvchi yuk poyezdlariga ortish katta ahamiyatga ega. Bundan tashqari, Guanchjou — Xanoy va Guanchjou — Yevropa yoʻnalishlaridagi yuk temiryoʻl aloqasi ham muhimdir.
Yoʻlovchi tashishda Pekin — Guanchjou tezyurar temiryoʻli va Guanchjou metropoliteni muhim oʻrin tutadi. Guanchjou metropoliteni ishga tushirilgan yil — 1997-yil.
Havo transporti

Shaharga xalqaro Guanchjou–Bayyun aeroporti xizmat koʻrsatadi. U Xitoydagi yoʻlovchi qatnovi eng katta uch aeroportdan biri boʻlib, faqat Pekin va Shanxay aeroportlaridan ortda turadi. Guanchjou aeroportida FedEx Express aviakompaniyasining Osiyo–Tinch okeani tranzit markazi joylashgan. 2024-yil yakunlariga koʻra Bayyun xalqaro aeroportida 76,37 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatilgan (yillik oʻsish + 20,89 %). Guanchjouni AQSH, Gʻarbiy Yevropa va Janubi-sharqiy Osiyo bilan bogʻlovchi yuk aviaqatnovlari ham muhim ahamiyatga ega.
Avtomobil yoʻllari transporti
- Guanchjou trolleybusi (ishga tushgan yili — 1960-yil)
- Guanchjou tezkor avtobus transporti
- Haydovchisiz taksilar
Fan va taʼlim


Britaniyaning Nature ilmiy jurnali reytingiga koʻra, 2022-yil holatiga kelib Guanchjou dunyoning ilmiy-tadqiqot markazlari orasida oʻninchi oʻrinni egallagan.
XXR Taʼlim vazirligining 2026-yilgi rasmiy roʻyxatiga koʻra, Guanchjouda 84 ta oliy taʼlim muassasasi mavjud boʻlgan. Bu koʻrsatkich boʻyicha Guanchjou Xitoy shaharlari orasida faqat Pekindan keyin ikkinchi oʻrinda turadi.
- Sun Yatsen nomidagi universitet
- Szinan universiteti
- Janubiy Xitoy texnologiya universiteti
- Janubiy Xitoy qishloq xoʻjaligi universiteti
- Janubiy Xitoy pedagogika universiteti
- Janubiy tibbiyot universiteti
- Guandun texnologiya universiteti
- Guandun farmatsevtika universiteti
- Guandun xorijiy tillar universiteti
- Guandun moliya va iqtisodiyot universiteti
- Guandun fan va texnologiyalar politexnika instituti
- Guanchjou universiteti
- Guanchjou tibbiyot universiteti
- Guanchjou Xitoy tibbiyoti universiteti
- Guanchjou sport universiteti
- Guanchjou tasviriy sanʼat akademiyasi
- Sinxay konservatoriyasi
- Chjunkay qishloq xoʻjaligi va muhandislik universiteti
- Kampus: Gonkong fan va texnologiya universiteti
- Guandun yengil sanoat kolleji
- Guandun transport kolleji
- Guanchjou temiryoʻl kolleji
Diqqatga sazovor joylar
- Janubiy dengiz xudosi ibodatxonasi — 594-yilda asos solingan; Janubiy Xitoy dengizi orqali oʻtgan Ipak yoʻlining boshlangʻich nuqtasi boʻlib xizmat qilgan.
- Podshohlar maqbarasi — Nanyue (Mausoleum of the Nanyue Kings, 西汉南越王博物馆).
- Yuesyu bogʻi — Guanchjoudagi eng katta bogʻ boʻlib, uning maydoni 920 ming m². Bogʻda koʻplab gullar va daraxtlar bor. Har yili bahor va kuzda bu yerda katta bahor yarmarkasi va xrizantemalar koʻrgazmasi oʻtkaziladi. Bogʻ ichida 30 mingdan ortiq tomoshabinga moʻljallangan stadion joylashgan. Bogʻning asosiy diqqatga sazovor joylari: Besh echki haykali (Guanchjou shahrining ramzi), shahar kuzatuv minorasining qadimiy binosida joylashgan Chjenxaylou muzeyi, Sun Yatsen xotirasiga oʻrnatilgan obelisk va Min davridagi.
- shahar devori. Manzil: Szefan-bey-lu

- Chen oilasi ajdodlari ibodatxonasi — Chenszyasi — Chen oilasi ibodatxonasi (yoki Chen urugʻi akademiyasi) — XIX asr Xitoy meʼmorchiligi yodgorligidir. U 1890-yilda Sin sulolasi hukmronligi davrida, Guansyuy davrida qurilgan. Chen oilasi ibodatxonasi Guandun provinsiyasidagi eng yaxshi saqlangan anʼanaviy binolar majmuasidir. Unda Xitoy meʼmorchiligi bilan Guandun provinsiyasiga xos noyob bezak sanʼati uygʻunlashgan. 10 000 m² maydonda 19 ta bino va 6 ta ichki hovli joylashgan. Ibodatxonada loy, tosh va chinnidan yasalgan buyumlar, shuningdek, rassomlik asarlarini takrorlovchi, ipakda ishlangan yuksak badiiy kashtalar toʻplami namoyish etiladi.
- Manzil: Enlunli-lu, 34-uy
- Sun Yatsen xotira zali — Sun Yatsen — inqilobchi, Xitoyning birinchi prezidenti. Uning xotira zalida muzey joylashgan, shuningdek, klassik musiqa konsertlari oʻtkaziladi. Manzil: Dunfen-Chjun-lu
- Sinpin bozori — bu yerda dorivor oʻsimliklar sotiladi. Ilgari bozor mahalliy taom ishqibozlari uchun turli, jumladan, juda ekzotik hayvonlar savdosi bilan mashhur edi.
- Manzil: Qingping Lu va Ti Yun Lu
- Marvarid daryosi (珠江, Chjuzyan yoki Kanton daryosi). Hozirgi kunda bu daryoning qirgʻoqlari xorijliklar va mahalliy aholi eng koʻp dam oladigan joylardan biridir. Shahar markaziga yaqinroq yashaydigan xitoyliklar bu yerga Xitoy gimnastikasi bilan shugʻullanish hamda doʻstlari bilan baliq ovlash uchun kelishni yoqtiradi.
- Lyuxua koʻrgazma majmuasi — majmuaning koʻrgazma maydoni 120 ming m². Har yili Lyuxua koʻrgazma majmuasining binolari, uskunalari va xizmat koʻrsatish vositalarini yaxshilash hamda modernizatsiya qilish uchun katta mablagʻ sarflanadi. Majmua 1974-yilda qurilgan. Shahar markazida joylashgani sababli Lyuxuaga borish juda qulay. Manzil: 117, Liuhua Road
- Pachjou koʻrgazma majmuasi — 2002-yilda ochilgan koʻp funksiyali xalqaro koʻrgazma markazi. U Osiyodagi eng yirik va eng zamonaviy, dunyoda esa kattaligi boʻyicha ikkinchi oʻrindagi koʻrgazma markazidir. Majmuaning koʻrgazma maydoni bino ichida 130 ming m², tashqarida esa 22 ming m² ni tashkil etadi. Pachjou majmuasi birinchi va ikkinchi qavatlarda joylashgan 13 ta koʻrgazma zalidan iborat; har bir zalning maydoni taxminan 10 ming m². Majmua rejasi bir vaqtning oʻzida turli yoʻnalishdagi bir nechta koʻrgazmani oʻtkazish imkonini beradi. Zallarning sigʻimi katta boʻlgani uchun majmua alohida talablar qoʻyiladigan avtomobil, uskuna va yelkanli qayiq koʻrgazmalarini oʻtkazishga juda mos keladi.
- Manzil: 380, Yuejiang Zhong Road
- Guanchjou teleminorasi — balandligi boʻyicha dunyoda ikkinchi oʻrindagi teleminora; ARUP kompaniyasi tomonidan 2005—2009-yillarda Osiyo oʻyinlari (2010-yil) uchun qurilgan. Teleminoraning balandligi 610 metr. Giperboloid toʻrsimon konstruksiyasi muhandis V. G. Shuxov minoralari konstruksiyasiga oʻxshaydi. Muhandis bu konstruksiyani 1896-yilda Rossiyada patentlagan va ilk bor qurgan. Minora shahar manzarasini tomosha qilish uchun ham ishlatiladi va kuniga 10000 nafar sayyohni qabul qilishga moʻljallangan.
- Xuayshen masjidi — Xitoydagi eng qadimiy masjidlardan biri.
- Guanchjou xalqaro kriket stadioni — 12 ming tomoshabinga moʻljallangan arena. Bu yerda quyidagi sport turlari boʻyicha oʻyinlar oʻtkaziladi: kriket, Avstraliya futboli va regbi.
Birodarlashgan shaharlar
Fukuoka, Yaponiya (may 1979)
Los-Anjeles, AQSH (2-mart 1982)
Manila, Filippin (noyabr 1982)
Vankuver, Kanada (mart 1985)
Sidney, Avstraliya (may 1986)
Bari, Italiya (noyabr 1986)
Frankfurt-Mayn, Germaniya (11-aprel 1988)
Lion, Fransiya (noyabr 1988)
Oklend, Yangi Zelandiya (fevral 1989)
Kvanju, Janubiy Koreya (oktabr 1996)
Linkyoping, Shvetsiya (noyabr 1997)
Durban, Janubiy Afrika (iyul 2000)
Bristol, Buyuk Britaniya (may 2001)
Yekaterinburg, Rossiya (10-iyul 2002)
Arekipa, Peru (27-oktabr 2004)
Birmingem, Buyuk Britaniya (dekabr 2006)
Dubay, BAA
Qozon, Rossiya (2012)
Adabiyotlar
- An Anglochinese Calendar for the Year 1845, Corresponding to the Year of the Chinese Cycle Æra 4482 or the 42d Year of the 75th Cycle of Sixty, being the 25th Year of the Reign of Ta'ukwa'ng, Vol. II, Hong Kong: Office of the Chinese Repository.
- Douglass, Robert Kennaway (1911), , in Chisholm, Hugh (ed.), Encyclopædia Britannica, vol. 5 (11th ed.), Cambridge University Press, pp. 218—220
- Kuo, Ping-chia, Guangzhou, Encyclopædia Britannica, online ed. (англ.), Encyclopædia Britannica, Дата обращения: 15 июля 2016.
- Ring, Trudy; Salkin, Robert M.; La Boda, Sharon, eds. (1996), International Dictionary of Historic Places, Vol. V: Asia and Oceania, Taylor & Francis, ISBN 1-884964-04-4.
- Guangzhou, Time Out: Hong Kong, London: Time Out Guides, 2011, pp. 284–300, ISBN 978-1-84670-114-6.
- Bulletins and Other State Intelligence, Westminster: F. Watts, 1841.
- Beck, Sanderson (2007), Republican China in Turmoil 1912–1926
- Bretschneider, E. (1871), On the Knowledge Possessed by the Ancient Chinese of the Arabs and Arabian Colonies: And Other Western Countries, Mentioned in Chinese Books
- Butel, Paul (1997), Européens et Espaces Maritimes: vers 1690-vers 1790, Par Cours Universitaires (фр.), Bordeaux: Bordeaux University Press
- Cortesao, Armando, ed. (1944), Suma Oriental of Tome Pires, an Account of the East, from the Red Sea to China, Written in Malacca and India in 1512–1515, New Delhi: Asian Educational Services
- Douglas, Robert Kennaway (2006), Europe and the Far East, Adamant Media, ISBN 0-543-93972-3
- Dunn, Ross E. (1986), The Adventures of Ibn Battuta, University of California Press, ISBN 0-520-05771-6
- Dutra, Francis A.; Santos, João Camilo dos (1995), Francis A. Dutra; João Camilo dos Santos (eds.), Proceedings of the International Colloquium on the Portuguese and the Pacific: University of California, Santa Barbara, October 1993, Santa Barbara: Jorge de Sena Center for Portuguese Studies, University of California, ISBN 0-942208-29-3.
- Gray, John Henry (1875), Walks in the City of Canton, Hong Kong: De Souza & Co.
- Gunn, Geoffrey, History without Borders: The Making of an Asian World Region, 1000–1800
- Kjellberg, Sven T. (1975), Svenska Ostindiska Compagnierna 1731–1813: Kryddor, Te, Porslin, Siden [The Swedish East India Company 1731–1813: Spice, Tea, Porcelain, Silk (швед.) (2nd ed.), Malmö: Allhem, ISBN 91-7004-058-3
- Commercial Intercourse with China, Knight's Store of Knowledge for All Readers, London: Charles Knight & Co., 1841, pp. 130–152
- Li Kangying (2010), The Ming Maritime Trade Policy in Transition, 1368 to 1567, Wiesbaden: Otto Harrassowitz
- MacPherson, D. (1842), Two Years in China: Narrative of the Chinese Expedition, from Its Formation in April, 1840, Till April, 1842 : with an Appendix, Containing the Most Important of the General Orders & Despatches Published During the Above Period, London: Saunders & Otley
- Von Glahn, Richard (1996), Fountain of Fortune: Money and Monetary Policy in China, 1000–1700, Berkeley: University of California Press, ISBN 0-520-20408-5
- Wakeman, Frederic, Jr. (1985), The Great Enterprise: The Manchu Reconstruction of Imperial Order in Seventeenth-Century China, Berkeley: University of California Press, ISBN 0-520-04804-0
{{citation}}: Википедия:Обслуживание CS1 (множественные имена: authors list) (ссылка) - Wilbur, Clarence Martin (1983), The Nationalist Revolution in China, 1923–1928, Cambridge: Cambridge University Press
- Wills, John E., Jr. (1998), Relations with Maritime Europe, 1514–1662, in Denis Twitchett; John King Fairbank; Albert Feuerwerker (eds.), The Cambridge History of China, vol. 8: The Ming Dynasty, 1368–1644, Pt. 2, Cambridge: Cambridge University Press, pp. 333—375, ISBN 0-521-24333-5
{{citation}}: Википедия:Обслуживание CS1 (множественные имена: authors list) (ссылка) - Wills, John E., Jr.; Cranmer-Byng, John; Witek, John W. (2010), Wills, Jr., John E. (ed.), China and Maritime Europe, 1500–1800: Trade, Settlement, Diplomacy, and Missions, Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 0-521-17945-9
{{citation}}: Википедия:Обслуживание CS1 (множественные имена: authors list) (ссылка). - Yü Ying-shih (1987), Han Foreign Relations, The Cambridge History of China, vol. I: The Ch'in and Han Empires, 221 B.C.–A.D. 220, Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-24327-8
- The World in Guangzhou: Africans and other foreigners in South China's marketplace (англ.). — University of Chicago Press, 2017. — ISBN 9780226506074.
- Gray, Mrs. John Henry (1880), Fourteen Months in Canton, London: William Clowes & Sons for Macmillan & Co., p. 444
- Foster, Simon; Lin-Liu, Jen; Pham, Sherisse; Beth Reiber; Sharon Owyang; Lee Wing-sze; Christopher D. Winnan (2010), Frommer's China, Frommer's, pp. 542 ff., ISBN 978-0-470-52658-3
- Johnson, Graham E. Historical Dictionary of Guangzhou (Canton) and Guangdong (англ.). — Lanham[англ.]: Scarecrow Press, 1999. — ISBN 978-0-8108-3516-0.
- Lee, Edward Bing-Shuey. Modern Canton. — Shanghai: The Mercury Press[англ.], 1936.
- Ng, Yong Sang. Canton, City of the Rams: A General Description and a Brief Historical Survey (англ.). — Canton: M.S. Cheung, 1936.
- Perdue, Peter C. (2009), Canton Trade, Rise & Fall of the Canton Trade System, Visualizing Cultures, MIT
- Shaw, Samuel; Josiah Quincy[англ.]. The journals of Major Samuel Shaw : the first American consul at Canton : with a life of the author (англ.). — Boston: Wm. Crosby and H.P. Nichols, 1847.
- Vogel, Ezra F.[англ.]. Canton Under Communism: Programs and Politics in a Provincial Capital, 1949–1968 (англ.). — Cambridge, MA: Harvard University Press, 1969. — ISBN 978-0-674-09475-8.
Havolalar
- Guanchjou — 行政区划网 saytidagi hudud, aholi va maʼmuriy-hududiy boʻlinishdagi oʻzgarishlar tarixi haqidagi maʼlumotlar (xitoycha)
- Guanchjou maʼmuriyatining internet sahifasi Arxiv nusxasi, 20-yanvar 2008-yil holatiga koʻra Wayback Machine (xitoycha)
- Guanchjou shahrining rus tilidagi xaritasi
- Guangzhou Statistical Yearbook 2016
- Guangzhou International: Guanchjou munitsipal hukumati rasmiy veb-sayti

