Google qidiruv tizimi

Google
Изображение логотипа
URL google.com
Tijoriy ha
Sayt turi qidiruv tizimi
Til koʻp tilli (200 dan ortiq)
Dasturlash tillari C, C++ va Python
Egasi Google LLC
Asoschilari Sergey Brin va Larri Peyj
Faoliyat boshlanishi 15-sentabr 1997
Mamlakat
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

Google (Xalqaro fonetik alifbo [ɡuːɡl]) — dunyodagi eng yirik qidiruv tizimi internet tarmog‘ida faoliyat yuritadigan xizmat bo‘lib, Google LLC kompaniyasiga tegishli. 1998-yildagi asoschilari — Larri Peyj va Sergey Brin.

StatCounter hisob-kitoblariga ko‘ra, dunyoda eng ommabop qidiruv tizimidir (taxminan 90%). Oyiga 41 milliard 345 million qidiruv so‘rovini qayta ishlaydi (bozor ulushi 62,4 %), 25 milliarddan ortiq veb-sahifani indekslaydi (2014-yilda o‘tkazilgan yopiq konferensiyada Google vakili o‘sha paytda 60 trillion hujjat indekslanganini aytgan; sinov natijalaridan ko‘rinishicha, Google qidiruvidagi hisoblagich 25 270 000 000 soni bilan cheklangan, natijalarni ko‘rsatishda esa bu ko‘rsatkichga qidiruv natijalarini tartiblash algoritmiga kiritilgan filtrlar ham taʼsir qiladi). Quyidagi formatlardagi hujjatlarni qidirishni qo‘llab-quvvatlaydi: PDF, RTF, PostScript, Microsoft Word, Microsoft Excel, Microsoft PowerPoint va boshqalar.

Yaratilish tarixi

Google qidiruv tizimi Stenford universiteti talabalari Larri Peyj va Sergey Brin tomonidan o‘quv loyihasi sifatida yaratilgan. Ular 1996-yilda BackRub qidiruv tizimi ustida ishlagan, 1998-yilda esa uning asosida yangi Google qidiruv tizimini yaratgan. Google tashkil etilgan birinchi yildanoq boshqaruvning shaffof OKR usulini qo‘llay boshlagan. Bu usul kompaniya rivojini rejalashtirish va korporativ boshqaruvga yondashuvni belgilab bergan.

Korporatsiya 2-sentabr 1998-yilda tashkil etilgan, Google.com domeni esa 15-sentabr 1997-yilda ro‘yxatdan o‘tkazilgan bo‘lsa-da, qidiruv tizimi 2000-yildan buyon o‘z tug‘ilgan kunini baʼzan boshqa sanalarda — 7 yoki 27-sentabrda ham nishonlaydi.

Google nomi buzib yozilgan googol (gugol) so‘zidan kelib chiqqan. Gugol o‘nning yuzinchi darajasiga teng son (10100).

Saytlarni indekslash

Qidiruv roboti Google tizimining User Agent — Googlebot (qidiruv roboti) bo‘lib, u sahifa tarkibini qidiruv indeksiga kiritish uchun tekshiradigan asosiy robot hisoblanadi. Bundan tashqari, bir nechta ixtisoslashgan robotlar ham mavjud:

  • Googlebot-Mobile — mobil qurilmalar va noutbuklar uchun saytlarni indekslaydigan robot;
  • Google Search Appliance (Google) gsa-crawler — yangi apparat-dasturiy majmuaning qidiruv roboti: Search Appliance;
  • Googlebot-Image — rasmlarni indekslash uchun sahifalarni tekshiradigan robot;
  • Mediapartners-Google — sahifa kontentini tahlil qilib, uning mazmuniga mos reklamalarni aniqlaydigan robot; ushbu xizmat — AdSense;
  • Adsbot-Google — reklama maqsadli sahifalari sifatini baholash uchun kontentni tekshiradigan robot; tegishli xizmat — Ads.

Bu robotlar sifati past sahifalarni aniqlashga ham yordam beradi. Sifati past sahifalarni aniqlash mezonlari:

  • Kontentning noyobligi;
  • Foydalanuvchining xatti-harakati;
  • Sahifaga havolalar;
  • Tushunarli va foydalanishga qulay dizayn.

Foydalanuvchilar maʼlumotlarini taqdim etish

2012-yilda Google AQSH rasmiy idoralariga WikiLeaks tashkilotining bir necha xodimi haqidagi maʼlumotlarni — elektron xatlar mazmuni, metamaʼlumotlar, obunalar haqidagi axborot va boshqa maʼlumotlarni taqdim etgan va bundan foydalanuvchilarni faqat 2,7 yil o‘tgach xabardor qilgan.

2013-yil yozida AQSH maxsus xizmatlarining sobiq xodimi Edvard Snouden tufayli AQSH hukumati internet foydalanuvchilari haqidagi maʼlumotlarni oshkor qilish uchun Google, Yahoo!, Microsoft va Facebookga internet foydalanuvchilari haqidagi maʼlumotlarni oshkor etgani uchun millionlab dollar to‘lagani maʼlum bo‘ldi (bu PRISM dasturi doirasida amalga oshirilgan). Hujjatlarga ko‘ra, xarajatlarni Milliy xavfsizlik agentligining Maxsus manbalar bilan ishlash bo‘limi deb ataladigan bo‘linmasi qoplagan. Bunga javoban Google kompaniyasining bosh yuristi Devid Drummond kompaniya blogida AQSH bosh prokurori hamda Federal qidiruv byurosi (FQB) direktoriga yo‘llangan ochiq xatni eʼlon qilgan. Xatda u hukumat so‘rovlari, jumladan, Xorijiy razvedka faoliyatini nazorat qilish to‘g‘risidagi qonun (FISA) asosida yuborilgan so‘rovlar haqida muntazam Transparency Report hisobotida batafsil maʼlumot eʼlon qilishga ruxsat berishni so‘ragan. Drummondning taʼkidlashicha, bu so‘rovlarga javob berilishi AQSH hukumatiga foydalanuvchilar maʼlumotlaridan bevosita foydalanish imkonini bermagan.

Inson huquqlarini himoya qilish

Google kompaniyasining ayrim mutaxassislari Arab bahori voqealarida ishtirok etib, «demokratik qadriyatlar va inson huquqlarini himoya qilish» tarafdori bo‘lgan. Masalan, Google kompaniyasining Yaqin Sharq va Shimoliy Afrikadagi marketing bo‘yicha direktori Voil G‘onim o‘sha vaqtda Husni Muborak rejimini ag‘darish tarafdori bo‘lib, Misrda 2011-yildagi mamlakat tartibsizliklari paytida faoliyat yuritgan. U Facebook ijtimoiy tarmog‘ida sahifa ochib, unda Misr hukumatining fuqarolarga nisbatan zo‘ravonligini qoralagan va namoyishchilar harakatlarini muvofiqlashtirishga yordam bergan. G‘onim Misrdagi norozilik harakatini «Facebook inqilobi» deb taʼriflab, unda internet nihoyatda muhim rol o‘ynaganini qayd etgan.

Bundan tashqari, Arab bahori voqealaridan ko‘p o‘tmay Google vakillari Yaqin Sharq va Shimoliy Afrikada kompaniya axboroti hamda mahsulotlaridan foydalanishni osonlashtirish ustida ishlayotganini bildirgan. Shu maqsadda AQSH kompaniyasi arab tilida yanada ko‘proq mahsulotlarini taqdim etishni ko‘zlagan. 2011-yilda kompaniya Google Voice va Google+ xizmatlarining arabcha versiyalarini ishga tushirgan hamda Art Project loyihasiga Qatardagi ikkita muzeyni (Islom sanʼati muzeyi va Mathaf arab zamonaviy sanʼat muzeyi) kiritgan. 2012-yilda esa Tunis prezidentini Google+ Hangout On Air videoefir xizmati orqali chiqish qilishga taklif etgan. Shuningdek, Google Xitoy rahbariyatining mamlakat fuqarolarining internetdagi axborotdan foydalanishini cheklash urinishlariga nisbatan jiddiy eʼtirozlar bildirgan.

25-may 2021-yilda kompaniya Google saytlari, ilovalari va xizmatlaridagi faoliyat tarixi, qidiruv so‘rovlari, YouTube ko‘rish tarixi hamda Google Assistentga berilgan savollar tarixini parol bilan himoyalash imkoniyatini eʼlon qilgan.

Natijalarni tartiblash algoritmi

2022-yil iyulidan Google qidiruv algoritmiga kiritilgan rasmiy yangilanishlar tarixini tegishli yordam hujjatlari sahifasida — Google Search Central bo‘limida yurita boshlagan. Ro‘yxat to‘liq emas, u 2020-yil yanvaridan boshlanadi. Qidiruv algoritmining boshqa yangilanishlari haqidagi maʼlumotlarni Google rasmiy blogidagi yozuvlardan olish mumkin.

Keywords metategi saytlarni tartiblashda hisobga olinmaydi.

PageRank

PageRank algoritmining tasviri

Google sahifalarning nufuzini hisoblash uchun PageRank algoritmidan foydalanadi. PageRank qidiruv natijalarida saytlarni tartiblashga taʼsir ko‘rsatadigan yordamchi omillardan biridir. PageRank saytning o‘rnini Google qidiruvi natijalarida belgilashning yagona usuli emas, ammo juda muhim usullaridan biri hisoblanadi. Asosiy g‘oya shuki, sahifaga qancha ko‘p havola berilgan bo‘lsa, u shuncha muhim hisoblanadi va qidiruv natijalarida yuqoriroq o‘rinlarda ko‘rsatiladi.

Google foydalanuvchilarning shaxsiy maʼlumotlarini hisobga olib, ularga kerak deb topilgan natijalarnigina ko‘rsatadi. Bu hodisaning salbiy jihatlari bor. Masalan, foydalanuvchi ijtimoiy tarmoqlarda prezidentni tanqid qilsa, prezident haqidagi jamoatchilik fikrini so‘raganda, asosan uning salbiy tomonlari tasvirlangan natijalarni olishi mumkin. Umuman olganda, foydalanuvchiga o‘z qarashlariga zid bo‘lmagan axborot ko‘rsatilishi uning fuqarolik nuqtayi nazariga yaxshi taʼsir qilmaydi. Ilay Parayzer bu hodisani «filtr pufagi» deb atagan.

Hozir Googleʼda saytlarni ko‘rayotganda shaxsiylashtirilgan natijalarni ko‘rsatishni o‘chirib qo‘yish imkoniyati mavjud.

Qidiruv so‘rovlari

So‘rovlar sintaksisi

Google interfeysida qidiruvni alohida domenlar, tillar, fayl turlari va boshqa mezonlar bilan cheklash imkonini beradigan ancha murakkab so‘rovlar tili (qidiruv operatorlari) mavjud. Masalan, «intitle:Google site:wikipedia.org» so‘rovi sarlavhasida Google so‘zi qatnashgan Vikipediyaning barcha tillardagi maqolalarini chiqaradi.

Kuchli qidiruv operatorlari tili xakerlar qo‘lida veb-saytlarning zaifliklarini o‘rganish uchun ishlatilishi mumkin.

Rasm orqali qidirish

Google qidiruv tizimi grafik tasvirlardan so‘rov sifatida foydalanib, internetda qidirish imkonini beradi. Qidiruv images.google.com sahifasi orqali amalga oshiriladi.

2018-yil fevralda Google rasmlarni to‘liq o‘lchamda ko‘rish funksiyasini o‘chirgan. Endi tasvirni ko‘rish uchun bevosita tegishli saytga o‘tish kerak.

Topilgan natijalar ichida qidirish

Ilgari Google qidiruv natijalari ichida qayta qidirish imkonini bergan, bu esa qidiruvni yanada batafsilroq amalga oshirishga xizmat qilgan. Buning uchun foydalanuvchi natijalarni saralashga oid qo‘shimcha parametrlarni kiritishi kerak bo‘lgan. Shunda nafaqat so‘rovga mos maʼlumotlar, balki so‘rov ishlatilgan kontekst ham darhol ko‘rsatilgan. Bu imkoniyat har bir natijani alohida ochishga ehtiyojni kamaytirib, qidiruvni osonlashtirgan.

Vikiqidiruv

Foydalanuvchiga qidiruv natijalarini o‘z xohishiga ko‘ra sozlash imkonini beradigan qidiruv texnologiyasi. Foydalanuvchi ayrim natijalarni ro‘yxatdan o‘chirishi yoki yuqoriroqqa ko‘tarishi mumkin edi. Google bu texnologiyani 2009-yil bahorida ishga tushirgan va u kuzgacha ishlagan. Qidiruv sozlamalarida «vikiqidiruv»ni yoqish bandi qolgan bo‘lsa-da, qidiruv natijalarida tegishli boshqaruv elementlari yo‘q. Boshqa qidiruv tizimlari hozircha bunday imkoniyatni taklif qilmagan.

Ovozli qidiruv

22-sentabr 2010-yilda kompaniya Rossiyada ovozli qidiruvni ishga tushirgan. Qidirish uchun telefondagi qidiruv satri yonidagi tugmani bosib, so‘rovni ovoz chiqarib aytish kerak. Telefon ovozni serverga yuboradi, brauzer esa aniqlangan so‘rov matni va unga mos qidiruv natijalarini ko‘rsatadi. 2014-yildan ekran bilan aloqa qilmasdan ovozli qidiruvni faollashtirish imkoni paydo bo‘lgan. Android 4.3 yoki undan yangi versiya o‘rnatilgan telefonlarda funksiyani yoqish uchun «Okey, Gugl» deyish kifoya.

Ish o‘rinlarini qidirish

13-mart 2019-yilda Google Rossiyada qidiruv natijalaridagi vakansiyalarni jamlovchi Google Jobs xizmatini ishga tushirgan. Tegishli so‘rovdan so‘ng foydalanuvchilar bo‘sh ish o‘rinlarini qidiruv natijalaridagi alohida oynada ko‘rishi mumkin. Qidiruv tizimi shahar, eʼlon berilgan sana, bandlik turi va kompaniya bo‘yicha filtrlarni ham taklif qiladi. Foydalanuvchilar vakansiyalarni saqlashi, ularni xaritada ko‘rishi va bildirishnomalar olishi ham mumkin.

Ijtimoiy tarmoqlarda qidirish

24-iyun 2023-yilda Google ijtimoiy platformalardagi haqiqiy foydalanuvchilar postlariga asoslangan turli nuqtayi nazarlarni ko‘rsatishga mo‘ljallangan muqobil «Perspectives» qidiruv lentasini ishga tushirgan. Xizmat natijalari TikTok va YouTubedagi qisqa va uzun videolarni, veb-saytlar hamda Quora va Reddit platformalaridagi postlarni o‘z ichiga oladi. Funksiyani ishlab chiqishda kompaniya odamlarga kompaniya yoki brendlardan ko‘ra haqiqiy shaxslar taqdim etgan maʼlumotlar ko‘proq kerak, degan yondashuvga tayangan. Texnologiya ilk bor may oyida Google I/O konferensiyasida namoyish etilgan. O‘sha vaqtda funksiya AQSH foydalanuvchilari uchun bosqichma-bosqich joriy etilayotgan edi.

Google logotipi

Googleʼning amaldagi rasmiy logotipi 1-sentabr 2015-yildan qo‘llanmoqda. Oldingi logotipdan farqli ravishda, yangisida kertiksiz shrift va yumshoqroq ranglar ishlatilgan. Bayram yoki mashhur shaxsning yubiley sanasi munosabati bilan Googleʼning ayrim, baʼzan esa barcha hududiy domenlaridagi odatiy logotipi muayyan mavzu va maʼnoga ega, ammo Google uslubida ishlangan bayramona logotipga almashtirilishi mumkin (inglizcha Holiday and Events — Google style!).

Sunʼiy intellekt

2023-yil aprelida NYT Google qidiruv natijalarini yanada shaxsiylashtirish uchun qidiruv tizimiga sunʼiy intellektni joriy etishni rejalashtirayotgani haqida xabar bergan. Loyiha Magi deb nomlangan. Yangi qidiruv tizimi ustida ham ish olib borilayotgan, biroq bu jarayon hali boshlang‘ich bosqichda edi. 2023-yil may oyida dasturchilarning yillik I/O konferensiyasida Google qidiruvga generativ sunʼiy intellektni joriy qila boshlashi eʼlon qilingan. Yangi mahsulot Converse deb atalishi va murakkab so‘rovlarga natijalar taqdim etishi bildirilgan. Undan foydalanish uchun Google Labsʼga ariza yuborish talab etilgan. Mahsulot sinovi keyingi haftalarda boshlanishi, dastlab faqat AQSHda va ingliz tilida mavjud bo‘lishi aytilgan.

2023-yil oktabrda Google qidiruv tizimi matnli tavsif asosida tasvirlar yaratishni o‘rgangan. Bu texnologiya Search Generative Experience (SGE) deb ataladi va o‘sha vaqtda sinovchilargagina mavjud edi.

2025-yil martda qidiruvning yangi — AI Mode rejimi taqdim etilgan. U turli manbalar asosida sunʼiy intellekt yordamida natijalar shakllantira oladi.

2026-yil mayda korporatsiya qidiruv satrini yangilagan. Endi foydalanuvchilar qidiruvning bosh sahifasida chatbotga qo‘shimcha aniqlashtiruvchi savollar berishi ham mumkin. Shuningdek, kompaniya foydalanuvchi topshirig‘iga ko‘ra internetni kecha-yu kunduz kuzatib, tahlil qila oladigan raqamli yordamchilarni ham taklif etadi. Qidiruv funksiyalari Gemini 3.5 Flash sunʼiy intellekt modeli asosida ishlaydi.

Tanqid

Qidiruv natijalari bilan bog‘liq muammolar

Tanqidchilarning qayd etishicha, Google rasmiy bayonotlariga qaramay, so‘nggi yillarda qidiruv natijalari sifati yomonlashgan. Leypsig universiteti, , «Bauhaus» Veymar universiteti hamda Kengaytiriladigan maʼlumotlar tahlili va sunʼiy intellekt markazi tadqiqotchilariga ko‘ra, qidiruvning birinchi o‘rni uchun kurashadigan «keraksiz saytlar» tufayli natijalar sifati pasaygan. Asosiy muammolardan biri hamkorlik marketingi hisoblanadi: sayt mualliflari turli mahsulotlar haqida sharh va baholar yozib, ularga referal havolalar joylashtiradi va shu havolalar orqali qilingan xaridlardan foiz oladi. Google uchun bu shuni anglatadiki, bir mahsulot haqida har kim sharh yozishi mumkin, kimning sahifasi ko‘proq ko‘rilsa, o‘sha ko‘proq daromad oladi va natijalarda yuqoriroq chiqadi. Tadqiqotchilar mahsulot sharhlari bilan bog‘liq 7392 qidiruv so‘rovini tahlil qilib, yuqori o‘rinlardagi sahifalar qidiruv tizimlari uchun ko‘proq optimallashtirilganini va ularda referal havolalar ko‘proq ekanini, ammo matn sifati odatda pastroq bo‘lishini aniqlagan. Google past sifatli sahifalarning yuqori o‘rinlarda chiqishiga qarshi kurashib, algoritmlarini muntazam o‘zgartiradi, lekin buning samarasi sezilmaydi va oxir-oqibat SEO-spam ustun keladi. Google o‘z bayonotlariga ko‘ra, bu muammodan xabardor. Foydalanuvchilar orasida qidiruv so‘rovining oxiriga «reddit» so‘zini qo‘shish odati ham keng tarqalgan. Bundan maqsad, odatda, ko‘proq mos natijalarni olishdir.

Tanqidchilar qidiruv tizimida reklamalar, shu jumladan Googleʼning o‘z xizmatlari reklamasi ham ko‘payganini, kompaniya xizmatlariga qidiruv natijalarida ustunlik berilayotganini taʼkidlaydi.

Mualliflik huquqi bilan bog‘liq muammolar

KaZaA va Sayentologiya cherkovi o‘z saytlaridagi go‘yoki mualliflik huquqi bilan himoyalangan materiallarga havolalarni Googleʼdan olib tashlashni talab qilish uchun Raqamli mingyillik mualliflik huquqi to‘g‘risidagi qonundan (DMCA) foydalangan. Qonunga ko‘ra, Google bu havolalarni olib tashlashi shart, biroq kompaniya qidiruv natijalarini o‘chirib tashlash o‘rniga ularni mazkur tashkilotlarning shikoyatlari bilan bog‘lashni afzal ko‘radi.

The New York Times nashri o‘z materiallarining qidiruv roboti tomonidan keshlanishi — Google Web Search va boshqa qidiruv tizimlari qo‘llaydigan xususiyat — mualliflik huquqlarini buzayotganidan shikoyat qilgan. Google keshdan chiqarish talablarini yuborish uchun internetda qo‘llanadigan standart usullarga, jumladan, robots.txt fayliga amal qiladi. Bu standart mexanizm sayt maʼmuriyatiga saytni yoki uning bir qismini qidiruv natijalaridan chiqarishni so‘rash imkonini beradi. Bundan tashqari, kontent muharririga hujjatni indekslash, arxivlash yoki undagi havolalarni kuzatishga ruxsat berilishini belgilashga imkon beruvchi metateglardan foydalanish mumkin. AQSHning Nevada shtatidagi federal okrug sudi Field vs Google va Parker vs Google.

Shaxsiy hayot daxlsizligi bilan bog‘liq muammolar

Google ilk bor inson huquqlarini buzish bilan bog‘liq muammolarga 2005-yildayoq duch kelgan. Google Earth xaritalarini yaratishda AQSHdagi Oq uy tomining tasvirlaridan foydalanilgan. Bu esa Qo‘shma Shtatlar milliy xavfsizligiga tahdid sifatida baholangan. AQSH jamoatchiligi ehtimoliy terrorchilar ilk bor Oq uy tomida joylashgan himoya tizimlarini batafsil ko‘rish imkoniga ega bo‘lganidan qattiq norozilik bildirgan.

2008-yilda AQSHning Pensilvaniya shtatidan Boringlar oilasi Googleʼni shaxsiy hayoti daxlsizligini buzishda ayblagan. Dunyo shaharlarining virtual xaritalarini yaratishga mo‘ljallangan Google Street View xizmatida er-xotinning uyi va hovuzining tasvirlari ishlatilgan. Boringlar darhol sudga murojaat qilib, maʼnaviy zarar uchun Googleʼdan 25 000 dollar tovon talab qilgan. Biroq 2010-yildagi sud qaroriga ko‘ra, ularga kompaniyadan atigi 1 dollar tovon to‘langan.

Googleʼga qarshi AQSHning Milliy huquq va siyosat markazi (NLPC) ham chiqish qilgan. Markaz aʼzolari xizmat shaxsiy daxlsizlikni buzishini isbotlash uchun Google xizmatlaridan yarim soatdan kam vaqtda to‘plangan bir rahbar haqidagi maʼlumotlarni taqdim etgan: uning uyi tasvirlari, uy yonida turgan avtomobillarning raqamlari, hududni obodonlashtiradigan firma nomi va hatto qo‘shnilari mijoz bo‘lgan qo‘riqlash kompaniyasining nomi.

Bundan tashqari, 2010-yilda Google Street View xizmati ustida ishlash jarayonida fuqarolarning IP manzillari va parollarini skanerlash bilan shug‘ullangani maʼlum bo‘lgan. Google mutaxassislari videokameralar bilan jihozlangan maxsus avtomobillarda turli shaharlarning ko‘cha va maydonlarini tasvirga olayotib, Wi-Fi simsiz tarmoqlari signallarini ham skanerlagan. Natijada kompaniya jismoniy va yuridik shaxslarning elektron pochtasiga kirish uchun zarur bo‘lgan parollar va boshqa maxfiy maʼlumotlarni olgan.

Hozir Google kompaniyasi Google Glass loyihasi doirasidagi inson huquqlari buzilishi uchun qattiq tanqid qilinmoqda. Google ko‘zoynaklarini AQSH kinoteatrlari, kazinolari va striptiz klublarida taqish allaqachon taqiqlangan. Ushbu muassasalar egalari bunday ko‘zoynak taqqan tashrifchilar atrofda bo‘layotgan voqealarni videoga olishi mumkinligidan xavotirda. Yaqin orada AQSH banklari va bog‘lar maʼmuriyatlari ham bunday ko‘zoynaklarni taqiqlash to‘g‘risida qaror qabul qilishi mumkin.

Nohalol raqobat bilan bog‘liq muammolar

2022-yil fevralida Shvetsiyaning narxlarni taqqoslash xizmati PriceRunner Google kompaniyasini raqobat qonunchiligini buzishda ayblab sudga bergan. Daʼvoga ko‘ra, kompaniya internetda tovar qidirishga mo‘ljallangan o‘z xizmatiga ustunlik bergan. Daʼvo qiymati 2,1 milliard yevroni tashkil etadi.

Monopoliyachilik

6-avgust 2024-yilda Google sud ishida mag‘lub bo‘lgan: United States v. Google LLC — sud ishi 2020-yildan buyon davom etgan. Sudya Amit Mehta Google qidiruv tizimi bu sohada monopolist ekanini va 2-bo‘limdagi talablarni buzganini aniqlagan. Tegishli qonun — Sherman qonuni.

Kalkulyator

Google qidiruv xizmatiga o‘rnatilgan kalkulyator arifmetik hisob-kitoblar qilish, ko‘plab o‘lchov birliklarini bir-biriga aylantirish imkonini beradi. Bundan tashqari, u formulalar orqali matematik funksiyalar grafiklarini chiza oladi. Ikki o‘lchamli grafiklar bilan birga ayrim sirtlarning uch o‘lchamli fazodagi grafiklarini ham yaratish mumkin.

«Googleʼda qidirish» slengi

Qidiruv tizimining ommabopligi tufayli ingliz tilida yangi so‘z (neologizm) to google yoki to Google feʼli paydo bo‘lgan (rus tilidagi kompyuter slengi — «guglit» (гуглить) so‘ziga o‘xshash). Bu feʼl internet tarmog‘ida Google orqali maʼlumot qidirishni anglatadi. Feʼl aynan shu maʼnoda ingliz tilining eng nufuzli lug‘atlari — Oksford ingliz tili lug‘ati va Merriam-Webster lug‘atiga kiritilgan. Biroq boshqa manbalarda bu feʼl umuman internetdan biror narsani qidirish maʼnosida ishlatilishiga ham misollar keltiriladi.

Bu so‘zni birinchi bo‘lib feʼl sifatida ishlatgan shaxs Larri Peyj, 10-iyul 1998-yilda xabar tarqatish ro‘yxatiga yuborgan xabarlaridan birini «Have fun and keep googling!» («Maroq bilan vaqt o‘tkazing va Googleʼda qidirishda davom eting!») deb yakunlagan. Amerika dialektologiya jamiyati «to google» feʼlini o‘n yillik so‘zi deb tan olgan.

Savdo belgisini yo‘qotib qo‘yish xavfi tufayli Google google feʼlining, ayniqsa, umuman internet tarmog‘ida qidirish maʼnosida ishlatilishini maʼqullamaydi. Masalan, 23-fevral 2003-yilda kompaniya «faoliyatni to‘xtatish va undan tiyilish» (inglizcha cease and desist) Pol Makfedrisga xat yuborgan; u Word Spy — saytining asoschisi bo‘lib, bu sayt neologizmlarni kuzatib boradi. Shuningdek, «Washington Post» gazetasidagi maqolasida Frenk Arens Google yuristlaridan olingan xatni muhokama qilgan. Unda google feʼlining «to‘g‘ri» va «noto‘g‘ri» qo‘llanishi misollar bilan tushuntirilgan. Maqolaga javoban lug‘atshunoslar — Merriam-Webster lug‘ati tuzuvchilari to google feʼlini kichik harf bilan, Google qidiruv tizimining nomini esa bosh harf bilan yozganini taʼkidlagan (inglizcha to use the Google search engine to seek online information — internet tarmog‘ida maʼlumot qidirish uchun Googleʼdan foydalanish). Biroq Oksford lug‘ati muharrirlari bu ikki «variant»ni tarix uchun saqlab qolmagan. 2006-yilda Google ommaviy bayonot chiqarib, «Google so‘zidan yasalgan atamalar faqat Google Inc. yoki uning xizmatlari haqida gap ketganda ishlatilishi»ni talab qilgan.

Havolalar