DeepSeek sun’iy intellekti

DeepSeek
xitoycha soddalashtirilgan 杭州深度求索人工智能基础技术研究有限公司
inglizcha Hangzhou DeepSeek Artificial Intelligence Co., Ltd.
Изображение логотипа
Turi startap va texnologiya kompaniyasi
Tashkil etilgan sana 17 2023-yil iyul; 3 yil avval (2023-07-17)
Joylashuvi Флаг Китайской Народной Республики Xitoy: Xanchjou, Chjetszyan
Asosiy shaxslar Lyan Venfen
Faoliyat sohasi axborot texnologiyalari
Mahsulotlari DeepSeek
Bosh kompaniyasi High-Flyer[ingl.]
Veb-sayt deepseek.com (inglizcha) (xitoycha)
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

DeepSeek (xitoycha soddalashtirilgan 深度求索, pinyin Shēndù Qiúsuǒ) — Xitoy kompaniyasi bo‘lib, u shu nomdagi turkumga mansub yirik til modellarini ishlab chiqishga ixtisoslashgan. Kompaniya Xanchjoushahrida joylashgan. Unga Xitoyning xej-fondi High-Flyer[ingl.]asos solgan va hozir ham qo‘llab-quvvatlab kelmoqda. DeepSeek o‘z modellarini ochiq manba kodibilan chiqargan. DeepSeek-V3 2024-yilda boshqa yirik til modellari bilan qiyoslanadigan darajada deb baholangan. Misollar — Qwen va ChatGPT.

DeepSeek-R1 modelining 2025-yil yanvarida chiqarilishi jahon texnologiya kompaniyalarining aksiyalari narxini qisqa muddatda keskin tushirib yubordi va sun’iy intellektga kiritilayotgan investitsiyalarni qayta baholash borasidagi bahs-munozaralarga sabab bo‘ldi.

Tarixi

2015-yilda Chjetszyan universiteti ning uch muhandisi High-Flyer kompaniyasiga asos soldi. Kompaniya aksiyalar savdosida mashinali o‘rganish texnologiyasini qo‘llagan. 2019-yilda sun’iy intellekt algoritmlarini o‘rganuvchi High-Flyer AI kompaniyasi tashkil etildi. 2021-yilga kelib High-Flyerning barcha strategiyalarida sun’iy intellekt ishlatilgan va kompaniya Renaissance Technologies bilan qiyoslangan.

2023-yil aprelida High-Flyer umumiy sun’iy intellektni tadqiq etishga qaratilgan yangi loyiha haqida e’lon qildi. U aksiyalar savdosida qo‘llanmasligi va High-Flyerning moliyaviy biznesidan ajratilishi belgilandi. 2023-yil mayida kompaniya DeepSeek nomi bilan ish boshladi. Unga High-Flyer xej-fondining asoschilaridan biri Lyan Venfenrahbarlik qildi. DeepSeek ishlanmalarini High-Flyer moliyalashtiradi.

DeepSeek-V2 modelining 2024-yil mayida chiqarilishi Xitoyda sun’iy intellekt modellari o‘rtasida narxlar urushini keltirib chiqardi, chunki model arzon narxda yuqori unumdorlikni taklif qilardi. Uni «Pinduoduo sun’iy intellekti» deb atashdi. Boshqa yirik texnologiya kompaniyalari, jumladan, ByteDance, Tencent, Baidu va Alibabaham o‘z sun’iy intellekt modellari narxini tushirishga majbur bo‘ldi. DeepSeek arzon narxlariga qaramay foyda ko‘rganini ma’lum qildi, uning raqobatchilari esa, aftidan, zarar ko‘rgan.

2024-yil oxirida DeepSeek tadqiqot ishlari bilan shug‘ullanayotgan, tijoratlashtirish bo‘yicha batafsil rejalarini e’lon qilmagan edi.

Xitoyning South China Morning Post gazetasining yozishicha, DeepSeek yangi xodimlarni yollashda tajribadan ko‘ra qobiliyatga ustunlik bergan. Shu sababli dasturchilarining aksariyati yaqinda oliy ta’limni tugatgan yoki sun’iy intellekt sohasidagi faoliyatini endigina boshlagan mutaxassislardir.

2025-yilga kelib DeepSeek AQSHning yetakchi texnologiya kompaniyalari tizimlariga teng imkoniyatli sun’iy intellektni yaratishga muvaffaq bo‘ldi. Ma’lum qilinishicha, bunga kuchsizroq chiplar va ancha kam xarajat evaziga erishilgan. DeepSeek xodimlarining yozishicha, V3 modelini aynan Nvidia H800 chiplarida o‘qitishgan. Ular yangi Nvidia Blackwellchiplariga qaraganda ancha kam quvvatli. Mustaqil kuzatuvchilarga ko‘ra, DeepSeek va boshqa Xitoy kompaniyalari ma’lum ustunlikka ega, chunki Xitoy bozorida ChatGPT va ayrim boshqa modellardan foydalanish Xitoyning buyuk xavfsizlik devori (Great Firewall)tomonidan bloklangan. DeepSeek chiqargan javoblarini ehtimol senzura qiladi. Biroq Xitoy uchun nozik hisoblangan mavzularning hammasi ham bunday cheklovga uchramaydi.

Bozorlarning 27-yanvar, 2025-yildagi munosabati

Raqobatchilarnikidan bir necha baravar arzonga ishlab chiqilgani taxmin qilingan yangi R1 modelining chiqarilishi jahon texnologiya kompaniyalari aksiyalari narxining keskin pasayishiga sabab bo‘ldi. Jumladan, 27-yanvar, 2025-yilda chip ishlab chiqarishga mo‘ljallangan uskunalar ishlab chiqaruvchisi ASML Holding NV aksiyalari 8 % dan ko‘proqqa tushdi. Nasdaq 100 indeksi 3 % ga pasayib, qariyb 1 trillion dollar qiymat yo‘qotdi. Tokioda aksiyalar 8,5 % ga tushdi. Siemens Energykompaniyasining, ya’ni sun’iy intellekt infratuzilmasi uchun energetika uskunalari ishlab chiqaruvchisining aksiyalari 20 % ga arzonlashdi. Energetika kompaniyalari aksiyalari ham pasaydi, jumladan, 21 % ga pasaygan Constellation Energyham shular jumlasidan edi. Chunki ilgari sun’iy intellekt sabab talabning keskin ortishidan katta foyda kutilgan.

Vey-Sern Lingning (Union Bancaire Privée) so‘zlariga ko‘ra, «DeepSeek kuchli sun’iy intellekt modellarini arzonroq yaratish mumkinligini ko‘rsatmoqda». Nvidia korporatsiyasi aksiyalari bir kunda 17 % ga tushdi va kompaniyaning bozor kapitallashuvi qariyb 600 mlrd $ ga kamaydi. Bu AQSH fond bozori tarixidagi eng yirik pasayish bo‘ldi. Ko‘plab ekspertlar Nvidia chiplarini xarid qilish kamayishini hamda investorlarning yetakchi texnologiya kompaniyalariga ishonchi susayishini taxmin qilmoqda. Boshqalar esa sun’iy intellektning ommalashishi va undan foydalanish kengayishi natijasida chiplar talabi saqlanib qolishiga umid bog‘lamoqda. Texnologiya sektoridagi ommaviy sotuvlar oqibatida dunyoning eng boy 500 kishisi jami 108 mlrd $ yo‘qotdi.

Jami bozor kapitallashuvi kriptovalyutalarning sun’iy intellektbilan bog‘liq turlari uchun bir sutkada 22 % ga qisqardi.

Shu bilan birga, 27-yanvar holatiga ko‘ra «DeepSeek — AI Assistant» mobil ilovasi AQSH, BAA, Janubiy Koreya, Yaponiya, Buyuk Britaniya va Xitoydagi App Store reytinglarida birinchi o‘rinni egallab, ChatGPTni ortda qoldirdi. DeepSeek 2025-yil yanvarida Rossiyadagi eng ommabop sun’iy intellektga aylandi.

AQSH prezidenti Donald Tramp DeepSeek’ni AQSH texnologiya kompaniyalari uchun «ogohlantiruvchi signal» deb atadi.

Keyingi oqibatlar

DeepSeek sabab jahon bozorlarida yuz bergan larzalar uzoq davom etmadi. Biroq Huaxi Securities tahlilchilari buni Xitoy investorlari mahalliy sun’iy intellekt kompaniyalariga ko‘proq qiziqish bildira boshlagan burilish nuqtasi deb baholadi. 12-fevral, 2025-yilda Financial Times DeepSeek muvaffaqiyati fonida Gonkongda Xitoy texnologiya aksiyalari indeksi bir oy ichida 20 % dan ko‘proqqa oshganini xabar qildi.

Taosha Van (Fidelity International[ingl.]) 2025-yil fevralida yozishicha, yetakchi sun’iy intellekt modellarini ishlab chiqish qiymati so‘nggi ikki yilda qariyb 80 % ga pasaygan va DeepSeek bu jarayonni tezlashtirishi mumkin. Uning fikricha, «DeepSeek sun’iy intellekt davrida hamma narsa qanchalik tez o‘zgarishi mumkinligini va, ehtimol, o‘zgarishini eslatib turadi».

Chiqarilgan modellar

2-noyabr, 2023-yilda DeepSeek o‘zining birinchi DeepSeek Coder modelini taqdim etdi. U bepul, jumladan, tijorat maqsadida foydalanish uchun ham ochiq edi. DeepSeek «ochiq vaznli» (open-weight) modellar ishlab chiqadi. Bunday modellar to‘liq ochiq manba kodlidasturlardan biroz farq qiladi: ulardan MIT litsenziyasiasosida erkin foydalanish, algoritmlarini o‘rganish va rivojlantirish mumkin, ammo o‘qitish uchun ishlatilgan ma’lumotlar taqdim etilmaydi.

29-noyabr, 2023-yilda DeepSeek kompaniyasi DeepSeek LLM (yirik til modeli) ni ishga tushirdi. U 67 mlrd parametrga ega bo‘lib, o‘sha davrdagi boshqa yirik til modellari bilan raqobatlashish uchun yaratilgan va unumdorligi jihatidan GPT-4ga yaqinlashgan. Biroq hisoblash samaradorligi va ko‘lamini kengaytirish bilan bog‘liq muammolar yuzaga kelgan. DeepSeek Chat nomli suhbat versiyasi ham chiqarilgan.

V2 va V3

2024-yil mayida DeepSeek-V2 chiqarildi. Financial Times xabariga ko‘ra, u muqobillaridan arzon bo‘lib, chiqarilgan har bir million token uchun 2 yuanni tashkil etgan. Vaterloo universiteti ning Tiger Lab laboratoriyasi LLM reytingida DeepSeek-V2 yettinchi o‘rinni egalladi.

2024-yil dekabrida DeepSeek-V3 ishga tushirildi. Unumdorlik sinovlari bu versiya Llama 3.1 va Qwen 2.5 dan ustunligini hamda GPT-4o va Claude 3.5 Sonnet bilan tenglashishini ko‘rsatdi. 2025-yil yanvarida mustaqil tekshiruvlar davom etayotgan edi. DeepSeek misoli AQSHning Xitoyda sun’iy intellekt rivojlanishiga qarshi sanksiyalari unchalik samarali bo‘lmasligi mumkinligini ko‘rsatdi. AQSHlik tahlilchi Rey Vangning taxminicha, Xitoy ilg‘or sun’iy intellekt chiplaridan erkin foydalana olmagani uchun xitoylik olimlar cheklangan resurslar sharoitida innovatsiyalar yaratmoqda. Ishlab chiqaruvchi ma’lumotiga ko‘ra, modelni o‘qitishning umumiy qiymati taxminan 5,58 mln AQSH dollarini tashkil etgan, o‘qitish jarayoni esa ikki oyga yaqin davom etgan.

DeepSeek-V3 modelida 685 milliard parametr va ekspertlar aralashmasi arxitekturasi[ingl.] (MoE) mavjud. Unda 256 ekspert bo‘lib, har bir token uchun ulardan 8 tasi faollashadi. Har bir token 37 milliard parametrni faollashtiradi.

Bosqich Xarajatlar (ming GPU-soat) Qiymati (mln $)
dastlabki tayyorlash 2664 5,328
kontekstni kengaytirish 119 0,24
nozik sozlash 5 0,01
jami 2788 5,576

R1

2024-yil noyabrida mantiqiy xulosa chiqarish, matematik mulohaza yuritish va masalalarni real vaqt rejimida yechishga mo‘ljallangan DeepSeek-R1-Lite-Preview paydo bo‘ldi. DeepSeek o‘z modelining unumdorligi OpenAI o1 dan ayrim sinovlarda, jumladan, AIME[ingl.] va MATH sinovlarida yuqoriroq ekanini ta’kidlagan. Biroq The Wall Street Journal qayd etishicha, AIME testining 15 ta masalasidan foydalanilganda, 2024-yilda OpenAI o1 masalalarni DeepSeek R1-Lite-Preview’dan tezroq yechgan.

2025-yil yanvarida DeepSeek-R1 va DeepSeek-R1-Zero modellari chiqarildi. Ular V3 asosida yaratilgan bo‘lib, oldingi modellardan takomillashgan. Javoblarni insonning fikrlash jarayoniga o‘xshash tarzda bosqichma-bosqich yaratadi. Dastlabki sinovlarda R1 matematik, kimyoviy va dasturlashga oid ayrim vazifalarda o1 bilan teng darajadagi unumdorlikni ko‘rsatgan.

2025-yil mayida DeepSeek-R1’ning takomillashtirilgan versiyasi chiqarilib, uning parametrlari soni 671 mlrd dan 685 mlrd gacha oshirildi. Shuningdek, distillatsiya usuli bilan yaratilgan yengilroq DeepSeek-R1-0528-Qwen3-8B modeli taqdim etildi. Uning asosi sifatida Qwen3-8B til modeli ishlatilgan.

V3.1

2025-yilda Xitoyning DeepSeek kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan yirik til modeli. Model qariyb 685 milliard parametrga ega bo‘lib, suhbatlashish, mantiqiy xulosa chiqarish va dasturlash funksiyalarini birlashtirgan gibrid arxitekturaga asoslanadi. DeepSeek V3.1 128 000 tagacha kontekst tokenini qayta ishlay oladi. Bu bir necha yuz sahifalik matnlarni tahlil qilish imkonini beradi.

Tanqid va senzura

Tayvan maqomi bo‘yicha ChatGPT va DeepSeek javoblarini taqqoslash namunasi
DeepSeek’ning quyidagi shaxslar haqidagi savollarga javoblari: Si Szinpin va Narendra Modi

R1 modelining rasmiy API versiyasi, ayniqsa Xitoyda siyosiy ahamiyatga egadeb hisoblangan nozik mavzularda senzura mexanizmlaridan foydalanishi kuzatiladi. Masalan, model 1989-yilgi Tyananmen maydonidagi voqealarhaqidagi savollarga javob berishdan bosh tortadi. Ba’zida sun’iy intellekt dastlab javob yaratadi, biroq ko‘p o‘tmay uni o‘chirib, quyidagi xabar bilan almashtiradi: «Kechirasiz, bu mening hozirgi imkoniyatlarim doirasidan tashqarida. Keling, boshqa mavzuda suhbatlashaylik.» (o‘zbekcha «Kechirasiz, bu mening imkoniyatlarim doirasidan tashqarida. Keling, boshqa mavzuda suhbatlashaylik.»).

Modelga o‘rnatilgan senzura mexanizmlari va cheklovlarini faqat R1 modelining ochiq versiyasida qisman chetlab o‘tish mumkin. Xitoy internet nazorati organlari belgilagan «asosiy sotsialistik qadriyatlar» tilga olinsa yoki Tayvanbilan bog‘liq savollar ko‘tarilsa, suhbat to‘xtatiladi.

Jurnalist Entoni Kimerining yozishicha, sun’iy intellekt tizimidan xorijda ta’sir o‘tkazish, jumladan, yolg‘on axborot tarqatish, kuzatuv olib borish va kiberqurol ishlab chiqishda Xitoy maxsus xizmatlarifoydalanishi mumkin. Shuningdek, ilova foydalanuvchilarning shaxsiy ma’lumotlarini Xitoyga uzatishi ehtimoli ham bor.

Hindistonning The Indian Express gazetasi qayd etishicha, DeepSeek-R1 aynan Xitoy sun’iy intellekti taraqqiyoti darajasini namoyish etish uchun ataylab shu vaqtda chiqarilgan bo‘lishi mumkinligi haqida xavotirlar keng tarqalgan. R1 Donald Tramp AQSH prezidenti bo‘lgan paytda taqdim etilgan.

Brokerlik kompaniyasi Bernstein tahlilchilari V3 modelini o‘qitishning jami xarajati e’lon qilingan 5,58 mln $ dan ancha yuqori deb hisoblaydi va DeepSeek modellarini mo‘jiza deb baholamaydi. Ular DeepSeek R1 modelini o‘qitish xarajatlarini oshkor qilmaganiga ham e’tibor qaratadi. Shuningdek, Scale AI kompaniyasining bosh direktori Aleksandr Vang intervyuda DeepSeek ixtiyorida 50 000 ta Nvidia H100 chipi borligini da’vo qilgan, ammo bunga dalil keltirmagan. OpenAI va Devid Saks, AQSH prezidentining sun’iy intellekt bo‘yicha maxsus vakili, DeepSeek raqib modelidan o‘z modelini o‘qitishda foydalangan bo‘lishi mumkinligidan shubhalangan.

Havolalar