| Glukagon | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Identifikatorlar | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Muqobil nomlar | GCG(53-81)glucagoneglucagon recombinant | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Tashqi ID | GeneCards: | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 Vikima’lumotlardagi axborot | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Glukagon — gormon bo‘lib, u alfa-hujayralar joylashgan Langerhans orolchalarida (oshqozon osti bezida) ishlab chiqariladi. Kimyoviy tuzilishiga ko‘ra glukagon peptid gormon hisoblanadi.
Glukagon molekulasi 29 ta aminokislotadan iborat bo‘lib, uning molekulyar massasi 3485 daltonni tashkil qiladi. Glukagon 1923-yilda Kimbell va Merlin tomonidan kashf etilgan.
Birlamchi tuzilishi — glukagon molekulasining quyidagi ketma-ketligi: NH2-His-Ser-Gln-Gly-Thr-Phe- Thr-Ser-Asp-Tyr-Ser-Lys-Tyr-Leu-Asp-Ser- Arg-Arg-Ala-Gln-Asp-Phe-Val-Gln-Trp-Leu- Met-Asn-Thr-COOH
Ta’sir mexanizmi
Glukagonning ta’siri uning jigar hujayralaridagi maxsus glukagon retseptorlari bilan bog‘lanishi orqali yuzaga keladi. Bunda jigar hujayralarida G-oqsil vositasida adenilatsiklaza faolligi oshadi va sAMF hosil bo‘lishi ortadi. Natijada katabolizm kuchayadi va jigarda to‘plangan glikogen parchalanadi (glikogenoliz).[manba 4889 kundan beri ko‘rsatilmagan] Glukagon gepatotsitlarga glikogen parchalanishi (glikogenoliz) yoki boshqa moddalardan glukoza sintezlanishi (glukoneogenez) hisobiga qonga glukoza chiqarish zarurligini bildiruvchi tashqi signal bo‘lib xizmat qiladi. Gormon plazmatik membranadagi retseptor bilan bog‘lanadi va G-oqsil vositasida adenilatsiklazani faollashtiradi. Bu ferment sAMF hosil bo‘lishini katalizlaydi; uning manbai — ATF. Keyinchalik jigarda glikogenfosforilaza faollashadigan va glikogensintaza faolligi susayadigan reaksiyalar kaskadi yuz beradi. Natijada glikogendan glukoza-1-fosfat ajralib chiqadi va u glukoza-6-fosfatga aylanadi. Keyin glukoza-6-fosfataza ta’sirida hujayradan qonga o‘ta oladigan erkin glukoza hosil bo‘ladi. Shunday qilib, glukagon jigarda glikogen parchalanishini rag‘batlantirib, qondagi glukoza miqdorini barqaror saqlashga yordam beradi. Glukagon, shuningdek, glukoneogenez, lipoliz va ketogenez jarayonlarini jigarda faollashtiradi.
Glukagon skelet mushaklari glikogeniga deyarli ta’sir ko‘rsatmaydi, chunki ularda glukagon retseptorlari amalda mavjud emas. Glukagon oshqozon osti bezining sog‘lom β-hujayralaridan insulin ajralishini kuchaytiradi va insulinaza faolligini susaytiradi. Bu, ehtimol, glukagon keltirib chiqaradigan giperglikemiyaga qarshi fiziologik mexanizmlardan biridir.
Glukagon sAMF hosil bo‘lishini ko‘paytirish orqali miokardga kuchli inotrop va xronotrop ta’sir ko‘rsatadi (ya’ni β-adrenoretseptorlar agonistlariga o‘xshab ta’sir etadi, ammo bunda β-adrenergik tizimlar qatnashmaydi). Natijada arterial bosim ko‘tariladi, yurak qisqarishlarining tezligi va kuchi ortadi.
Yuqori konsentratsiyalarda glukagon kuchli spazmolitik ta’sir ko‘rsatib, ichki a’zolarning, ayniqsa ichaklarning silliq mushaklarini bo‘shashtiradi. Bu ta’sir adenilatsiklaza vositasida yuzaga kelmaydi.
Glukagon «kurash yoki qoch» turidagi reaksiyalarda ishtirok etadi: skelet mushaklari uchun energiya manbalari (xususan, glukoza, erkin yog‘ kislotalari va ketokislotalar) mavjudligini oshiradi hamda yurak faoliyatini kuchaytirish orqali skelet mushaklarining qon bilan ta’minlanishini yaxshilaydi. Bundan tashqari, glukagon katexolaminlar sekretsiyasini buyrakusti bezlarining mag‘iz qavatida kuchaytiradi va to‘qimalarning katexolaminlarga sezgirligini oshiradi. Bu ham «kurash yoki qoch» reaksiyalarining yuzaga kelishiga yordam beradi.
