FreeBSD operatsion tizimi

FreeBSD
Изображение логотипа
Ishlab chiquvchi FreeBSD loyihasi (The FreeBSD Project)
Operatsion tizimlar oilasi BSD
Asoslangan tizimlar BSD va 386BSD
Birinchi chiqarilgan versiya dekabr 1993
Eng so‘nggi versiya
Eng so‘nggi sinov versiyasi
Paket menejerlari Pkgcore
Qo‘llab-quvvatlanadigan platformalar X86, x86-64, SPARC, DEC Alpha, PowerPC, ARM, MIPS va RISC-V
Yadro turi: yadro Modulli yadro
Litsenziya 2 bandli BSD litsenziyasi
Dastlabki kod repozitoriysi cgit.freebsd.org
Veb-sayt freebsd.org (inglizcha)
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar
FreeBSD 10 dagi ASCII grafikasi bilan ishlovchi yuklovchi. U quyidagi virtual mashinada ishga tushirilgan: QEMU.

FreeBSD — erkin Unix-simon operatsion tizim; uning ildizlari AT&T Unix ning BSD tarmog‘iga borib taqaladi. Bu tarmoq Berkli Kaliforniya universitetida yaratilgan.

FreeBSD yaxlit operatsion tizim sifatida ishlab chiqiladi. Dastlabki kod — yadro, drayverlar va asosiy foydalanuvchi dasturlari, masalan, buyruq qobiqlari va boshqa komponentlar — yagona versiyalarni boshqarish tizimi daraxtida saqlanadi (31-may 2008-yilgacha — CVS, keyin — SVN, hozir esa — Git). Bu xususiyat FreeBSDni GNU/Linux — boshqa erkin UNIX-simon operatsion tizimdan farqlaydi. Unda yadroni bir guruh dasturchilar, foydalanuvchi dasturlarini esa boshqalari (masalan, GNU loyihasi) ishlab chiqadi, ko‘plab jamoalar esa ularni yagona tizimga birlashtirib, turli distributivlar ko‘rinishida chiqaradi.

FreeBSD quyidagi tizimlarni tashkil etishda o‘zini yaxshi namoyon qilgan: intranet va internet tarmoqlari hamda serverlar. Tizim ishonchli tarmoq xizmatlarini va xotirani samarali boshqarishni ta’minlaydi.

FreeBSD barqarorligidan tashqari, BSD litsenziyasi keng tarqalgan quyidagi litsenziyadan sezilarli farq qilishi sababli ham mashhur: GNU GPL. BSD litsenziyasi koddan nafaqat erkin dasturiy ta’minotda, balki mulkiy dasturiy ta’minotda ham foydalanish imkonini berishi sababli mashhur. LGPL esa dastlabki kodni oshkor etishni talab qiladi. BSD litsenziyasi ancha sodda va kamroq cheklovlidir: unda faqat olingan kod manbasi va muallifini ko‘rsatish hamda mualliflarga javobgarlikni yuklamaslik talab etiladi (mahsulot foydalanuvchilarini o‘zlashtirilgan kod mualliflariga da’vo bilan yuborish mumkin emas).

Tarix

FreeBSDni ishlab chiqish 1993-yilda tez kengayib borayotgan tuzatishlar (patchlar) yordamida boshlandi. Bu to‘plamdan 386BSD foydalanuvchilari foydalangan. Keyinchalik to‘plam 386BSDdan ajralib, alohida operatsion tizimga aylandi va unga Erkin dasturiy ta’minot jamg‘armasi (Free Software Foundation) kodi ham qo‘shildi. FreeBSD 1.0 ning birinchi rasmiy versiyasi 1993-yil dekabrda chiqarildi. Walnut Creek CDROM FreeBSDni kompakt-diskda tarqatishga rozi bo‘ldi hamda loyihaga internetga ulangan alohida kompyuter ajratdi. Shundan so‘ng 1994-yil may oyida FreeBSD 1.1 muvaffaqiyatli chiqarildi.

Biroq BSD Net/2 kodidan 386BSD tizimida foydalanishning qonuniyligi bilan bog‘liq masalalar tufayli FreeBSD dasturchilari FreeBSD 2.0 ni 1995-yil yanvarida chiqarish vaqtigacha tizimning asosiy qismini 4.4BSD-Lite asosida qayta ishladilar. FreeBSD qo‘llanmasida tizimning kelib chiqish tarixi batafsilroq bayon qilingan.

Tizim versiyalari

Versiya Chiqarilgan sana Qo‘llab-quvvatlash tugagan sana
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 1.0 1993-yil dekabr
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 1.1 1994-yil may
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 2.0 22-noyabr 1994-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 2.1.5 16-iyul 1996-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 2.1.7 17-fevral 1997-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 2.2 1997-yil mart
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 2.2.8 29-noyabr 1998-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 3.0 16-oktabr 1998-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 3.1 15-fevral 1999-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 3.2 17-may 1999-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 3.3 15-sentabr 1999-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 3.4 20-dekabr 1999-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 3.5 25-iyun 2000-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 3.5.1 27-iyul 2000-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 4.0 14-mart 2000-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 4.1 27-iyul 2000-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 4.1.1 7-noyabr 2000-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 4.2 21-noyabr 2000-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 4.3 20-aprel 2001-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 4.4 20-sentabr 2001-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 4.5 20-yanvar 2002-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 4.6 15-iyun 2002-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 4.7 10-oktabr 2002-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 4.8 3-aprel 2003-yil 31-mart 2004-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 4.9 28-oktabr 2003-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 4.10 27-may 2004-yil 2006-yil may
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 4.11 25-yanvar 2005-yil 31-yanvar 2007-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 5.0 19-yanvar 2003-yil 30-iyun 2003-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 5.1 9-iyun 2003-yil 2004-yil fevral
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 5.2 12-yanvar 2004-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 5.3 6-noyabr 2004-yil 31-oktabr 2006-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 5.4 9-may 2005-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 6.0 1-noyabr 2005-yil 31-yanvar 2007-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 6.1 8-may 2006-yil 31-may 2008-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 6.2 15-yanvar 2007-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 7.0 27-fevral 2008-yil 30-aprel 2009-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 7.1 4-yanvar 2009-yil 28-fevral 2011-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 8.0 26-noyabr 2009-yil 30-noyabr 2010-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 8.1 23-iyul 2010-yil 31-iyul 2012-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 8.2 24-fevral 2011-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 8.3 9-aprel 2012-yil 30-aprel 2014-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 8.4 9-iyun 2013-yil 1-avgust 2015-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 9.0 12-yanvar 2012-yil 31-mart 2013-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 9.1 30-dekabr 2012-yil 31-dekabr 2014-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 9.2 30-sentabr 2013-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 9.3 16-iyul 2014-yil 31-dekabr 2016-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 10.0 20-yanvar 2014-yil 28-fevral 2015-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 10.1 14-noyabr 2014-yil 31-dekabr 2016-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 10.2 13-avgust 2015-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 10.3 4-aprel 2016-yil 30-aprel 2018-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 10.4 3-oktabr 2017-yil 31-oktabr 2018-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 11.0 10-oktabr 2016-yil 31-oktabr 2017-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 11.1 26-iyul 2017-yil 30-sentabr 2018-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 11.2 27-iyun 2018-yil 31-oktabr 2019-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 11.3 9-iyul 2019-yil 30-sentabr 2020-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 11.4 16-iyun 2020-yil 30-sentabr 2021-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 12.0 10-dekabr 2018-yil 29-fevral 2020-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 12.1 4-noyabr 2019-yil 31-yanvar 2021-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 12.2 27-oktabr 2020-yil 31-mart 2022-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 12.3 7-dekabr 2021-yil 31-mart 2023-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 12.4 5-dekabr 2022-yil 31-dekabr 2023-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 13.0 13-aprel 2021-yil 31-avgust 2022-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 13.1 16-may 2022-yil 31-iyul 2023-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 13.2 11-aprel 2023-yil 30-iyun 2024-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 13.3 5-mart 2024-yil 31-dekabr 2024-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 13.4 17-sentabr 2024-yil 30-iyun 2025-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 13.5 11-mart 2025-yil 30-aprel 2026-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 14.0 14-noyabr 2023-yil 30-sentabr 2024-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 14.1 4-iyun 2024-yil 31-mart 2025-yil
Eski versiya, qo‘llab-quvvatlanmaydi: 14.2 3-dekabr 2024-yil 30-sentabr 2025-yil
Eski, ammo qo‘llab-quvvatlanadigan versiya: 14.4 10-mart 2026-yil 31-dekabr 2026-yil
Joriy versiya: 14.5 8-sentabr 2026-yil 30-iyun 2027-yil
Eski, ammo qo‘llab-quvvatlanadigan versiya: 15.0 2-dekabr 2025-yil 31-dekabr 2029-yil
Joriy versiya: 15.1 16-iyun 2026-yil 31-mart 2027-yil
Versiya Chiqarilgan sana Qo‘llab-quvvatlash yakuni
Belgilar izohi:
Eski versiya
Eski, qo‘llab-quvvatlanadigan versiya
Joriy versiya
Sinov versiyasi
Kelgusi versiya

FreeBSD 3

3.0-RELEASE 13-oktabr 1998-yilda e’lon qilindi. Uning 2.2 dan asosiy farqi — ELF bajariladigan fayllarga o‘tish bo‘ldi. So‘nggi 3.5-RELEASE 23-iyun 2000-yilda chiqarildi.

FreeBSD 4

4.0-RELEASE 2000-yil martida paydo bo‘ldi, so‘nggi 4.11 versiyasi esa 2005-yil yanvarida chiqarildi. FreeBSD 4 internet-provayderlar va xosting xizmatlari orasida dastlabki «dotkomlar pufagi» davrida eng barqaror va yuqori unumdor Unix tizimlaridan biri hisoblangan.

FreeBSD 4 ning asosiy kamchiliklaridan biri ko‘p protsessorli tizimlar, ayniqsa ko‘p oqimlilik rejimining yetarlicha qo‘llab-quvvatlanmaganligi hisoblangan.

FreeBSD 4 operatsion tizimning bitta tarmog‘ini ishlab chiqish davomiyligi bo‘yicha o‘ziga xos rekord o‘rnatdi: besh yil davomida juda ko‘p xatolar bartaraf etilib, nihoyatda barqaror tizim yaratildi.

FreeBSD 4 ishlab chiqilayotgan davrning o‘rtalarida undan DragonFlyBSD loyihasi ajralib chiqdi. Uning asoschilari yadroni yuqori yuklama ostida ishlaydigan tizimlar uchun jiddiy optimallashtirishni, xususan, ko‘p protsessorli ishlashni yaxshilashni (oqimlar o‘rtasida almashish vaqtini qisqartirish va boshqalarni) maqsad qildilar.

FreeBSD 5

3 yillik ishlab chiqishdan keyin, 2003-yil yanvarida, uzoq kutilgan 5.0-RELEASE chiqarildi. Bu versiyada ko‘p protsessorli ishlash, ko‘p oqimlilik hamda quyidagi platformalarni qo‘llab-quvvatlash kengaytirildi: UltraSPARC va IA-64.

FreeBSD 5 dagi eng yirik me’moriy o‘zgarish — bloklash mexanizmini yadroning quyi darajasida o‘zgartirib, ko‘p protsessorli SMP-tizimlarni yaxshiroq qo‘llab-quvvatlash edi. Bu yadroning katta qismini «ulkan bloklash» (Giant lock) cheklovidan xalos qildi. Endi yadroda bir vaqtning o‘zida bir necha vazifani bajarish mumkin bo‘ldi. Yana bir muhim o‘zgarish — M:N turidagi ko‘p oqimlilikni Yadro rejalashtiradigan birliklar (Kernel Scheduled Entities) (KSE). FreeBSD 5.3 dan boshlab, ushbu oqimlar modeli standart sifatida ishlatildi va 1:1 modeli FreeBSD 7 da uning o‘rnini egalladi.

FreeBSD 5 da modulli tuzilma — GEOM kirish-chiqish so‘rovlarini qayta ishlash tizimini (Poul-Henning Kamp tomonidan kiritilgan) qo‘llash orqali blokli kirish-chiqish tubdan o‘zgartirildi. GEOM quyidagi imkoniyatlarni taqdim etadi: ko‘zgulash (mirroring) yoki shifrlash (GBDE va GELI modullari).

5.4 va 5.5 versiyalari barqaror hamda yuqori unumdor deb e’tirof etildi, biroq ulardan oldingi versiyalar amaliy ish sharoitida foydalanishga yaroqsiz edi. 3BSD ning yangiroq versiyalari dastlabki Intel 80386 protsessorini qo‘llab-quvvatlamaydi; u faqat FreeBSD 5.X va undan oldingi versiyalarda qo‘llab-quvvatlanadi (FreeBSD 5.2-RELEASE va undan keyingilari 80386SX protsessorini qo‘llab-quvvatlamaydi). Shuni ta’kidlash kerakki, GENERIC yadrosi 80386 protsessorlarini faqat FreeBSD 4.X va undan oldingi versiyalarda qo‘llab-quvvatlaydi. FreeBSD 6

FreeBSD 6.0 4-noyabr 2005-yilda chiqarildi. 11-noyabr 2008-yilda esa 6.4 versiyasi chiqarildi. Ushbu versiyalarda SMP va ko‘p oqimlilikni optimallashtirish davom ettirildi, shu bilan birga 802.11 standarti va TrustedBSD loyihasining xavfsizlik hodisalarini qayd etish imkoniyatlari kengaytirildi hamda tarmoq quyi tizimining unumdorligi jiddiy yaxshilandi. Ushbu versiyaning asosiy yutug‘i — virtual fayl tizimi quyi tizimidan (VFS) «ulkan bloklash» (Giant lock) mexanizmini olib tashlash, 1:1 modelidagi samaraliroq ko‘p oqimli ishlashni (libthr) joriy qilish va TrustedBSD loyihasi yaratgan asosiy xavfsizlik moduli OpenBSM ni qo‘shish edi.

FreeBSD 7

FreeBSD 7.0 27-fevral 2008-yilda chiqarildi. 5-yanvar 2009-yilda 7.1 versiyasi taqdim etildi. Ushbu tarmoqdagi yangiliklar:

  • transport darajasidagi optimallashtirilgan tarmoq protokoli — SCTP,
  • fayl tizimining moslashtirilgan tajriba versiyasi — ZFS (Sun kompaniyasi ishlab chiqqan),
  • GCC 4.2 kompilyatori,
  • quyidagi platformani dastlabki darajada qo‘llab-quvvatlash: ARM,
  • yangi xotira menejeri — jemalloc, parallel hisoblashlar uchun optimallashtirilgan,
  • tarmoq, ovoz qurilmalari va SMP tizimlari bilan ishlaydigan quyi tizimlarni sezilarli o‘zgartirish va optimallashtirish,

Yangi tizim avvalgi versiyalar bilan taqqoslaganda ham, Linux bilan solishtirganda ham sezilarli darajada tezlashgan.

4-may 2009-yilda 7.2 versiyasi chiqarildi. Undagi yangiliklar:

  • quyidagi protsessorlar oilasini qo‘llab-quvvatlash: UltraSPARC III (Cheetah) va SPARC64;
  • har bir IPv4 va IPv6 manzilidan bir nechtasini ajratish imkoniyati; har bir alohida izolyatsiyalangan muhit — Jail;
  • xotira sahifalarini ilovalar uchun shaffof tarzda birlashtirishga xizmat qiluvchi Superpages texnologiyasini joriy etish;
  • Yadro manzil maydonini 6 GB gacha kengaytirish (64 razryadli protsessorlar uchun);
  • bir nechta marshrutlash jadvalini, jumladan izolyatsiyalangan muhitlar uchun ham, qo‘llab-quvvatlash;
  • 32 razryadli izolyatsiyalangan muhitlarning 64 razryadli muhitda ishlash mosligini yaxshilash;
  • Quyidagi tizimdan — NetBSD — btpand fon xizmati ko‘chirildi; u Bluetooth Network Access Point (NAP), Group Ad-hoc Network (GN) va Personal Area Network User (PANU) profillarini qo‘llab-quvvatlaydi;
  • yangi sdhci drayverini qo‘shish; u PCI-SD xost-kontrollerlarini (karta o‘quvchilarini) qo‘llab-quvvatlaydi;
  • DRM yadro modulini yangilash (Direct Rendering Manager); unda quyidagi grafik protsessorlarni (GPU) AMD/ATI, XGI, Intel;
  • tarmoq va disk qurilmalari drayverlarini yangilash.

Hozirga kelib NVIDIA videodrayverlari 64 razryadli AMD64 arxitekturasi uchun ishlab chiqilgan. ZFS v.13 fayl tizimini ushbu tarmoqqa to‘liq moslashtirish deyarli yakunlangan.

24-yanvar 2011-yilda 7.4 versiyasi chiqarildi.

FreeBSD 7 tarmog‘ini qo‘llab-quvvatlash 28-fevral 2013-yilda tugadi.

FreeBSD 8

FreeBSD 8.0 versiyasi chiqarilishi 25-noyabr 2009-yilda e’lon qilindi. Ushbu versiyadagi yangiliklar:

  • Tajriba asosida qo‘llab-quvvatlanadigan arxitektura: MIPS; bu qo‘llab-quvvatlash ishlanmalari quyidagi kompaniyaga tegishli — Juniper Networks.
  • deyarli cheksiz miqyoslanadigan SMP 16 yadroli tizimlarda ish tezligini sezilarli oshiradi
  • virtual fayl tizimi (VFS) bloklash mexanizmidan foydalanish hisobiga fayl tizimining miqyoslanishi yaxshilanadi;
  • yadroning kengaytiriladigan xavfsizlik tizimi (MAC Framework) standart holatda ishlaydi;
  • USB quyi tizimi qayta yozilib, tezligi va yangi qurilmalarni qo‘llab-quvvatlashi yaxshilandi. USB-target qo‘llab-quvvatlanishi qo‘shildi.
  • ZFS endi tajriba maqomida emas.

Bundan tashqari, quyidagilarni ta’kidlash kerak:

  • «vimage» deb nomlangan yangi virtualizatsiya konteyneri yaratildi. vimage — virtual tarmoq stekiga ega jail muhiti bo‘lib, uni jail(8) buyrug‘i yordamida yaratish mumkin.
  • ipsec(4) quyi tizimi endi NAT-Traversal ni qo‘llab-quvvatlaydi (RFC 3948).
  • Qo‘llab-quvvatlanadigan GNOME ish stoli muhiti (x11/gnome2) va KDE ish stoli muhiti (x11/kde4) mos ravishda 2.26.3 va 4.3.1 versiyalariga yangilandi.

8-STABLE barqaror ishlab chiqish tarmog‘i muntazam rivojlanmoqda; tajriba tarmog‘ida sinovdan o‘tkazilgan va sozlangan kod asta-sekin unga qo‘shilmoqda. UFS2 va ZFS fayl tizimlarining ishonchliligi va tezligi yaxshilanmoqda, tarmoqqa kirish NFS protokolining kodi NFSv4 ning barcha imkoniyatlarini amalga oshirish maqsadida qayta ishlanmoqda.

FreeBSD 9

FreeBSD 9.0 12-yanvar 2012-yilda chiqarildi.

Asosiy o‘zgarishlar:

  • Yangi modulli o‘rnatish dasturiga o‘tish — BSDInstall
  • Tizimga LLVM 3.0/Clang 3.0 ni birlashtirish va asosiy tizimdagi eskirgan GCC 4.2.2 versiyasini bosqichma-bosqich almashtirish
  • Quyidagi vositada — DTrace — 32 razryadli linux32 va freebsd32 tizim chaqiruvlarini 64 razryadli FreeBSD [amd64] platformasida kuzatish modullari joriy etildi
  • Dasturiy RAID uchun eskirgan ataraid quyi tizimini almashtiruvchi yangi graid mexanizmi yaratildi
  • ATA/SATA disk quyi tizimining standart varianti CAM (Common Access Method) asosidagi amalga oshirish bilan almashtirildi
  • Ma’lumot saqlash qurilmalarini takrorlash (replikatsiya) tizimini birlashtirish — HAST[inglizcha]
  • UFS2 uchun yumshoq yangilanishlar (soft updates)[nemischa] usuli nosozliklardan so‘ng fayl tizimini tez tiklash uchun jurnallash texnologiyasi bilan to‘ldirildi
  • UFS2 fayl tizimi TRIM amalini SSD qurilmalari uchun qo‘llab-quvvatlay boshladi
  • Quyidagi tizimni yangilash: ZFS — 28-versiyagacha
  • Xotirani boshqarish quyi tizimlarida NUMA arxitekturasini dastlabki qo‘llab-quvvatlash
  • OFED (OpenFabrics Enterprise Distribution) InfiniBand stekini asosiy tizimga birlashtirish
  • Yangi 10 Gb Ethernet drayverlari qo‘shildi
  • Quyidagi USB 3.0/2.0/1.1/1.0
  • TCP stekida tirbandlikni boshqaruvchi beshta yangi algoritm qo‘llab-quvvatlandi
  • Faqat IPv6dan foydalanish imkoniyati asosiy tizim TCP stekida va portlangan ilovalarda yaratildi
  • Tarmoq protokolini qo‘llab-quvvatlash — NFSv4
  • Capsicum — ilovalar bajarilishini izolyatsiyalashning yangi mexanizmi
  • RCTL (Hierarchical Resource Limits) resurslarni boshqarish interfeysi, jumladan Jail muhitlari uchun joriy qilindi
  • Grafik muhitlar: GNOME versiyasi 2.32.1, KDE versiyasi 4.7.3
  • FreeBSDni quyidagi o‘yin konsollarida ishga tushirish va ishlatish mumkin: Sony PlayStation 3

FreeBSD 9.1 31-dekabr 2012-yilda chiqarildi. FreeBSD 9.0 dan asosiy farqlari:

  • GEM/KMS ni qo‘llab-quvvatlovchi yangi Intel GPU drayverlari
  • netmap(4) — foydalanuvchi makonida paketlarni tezkor kirish-chiqarish tizimi
  • ZFSda illumos loyihasidan olingan yaxshilanishlar
  • CAM Target Layer (CTL) — disk va protsessorni taqlid qilishni ta’minlaydigan quyi tizim
  • LLVM libc++ va libcxxrt ni o‘z ichiga olgan yangi C++11 stekining ayrim qismlari
  • Jail muhitida devfs, nullfs va zfs ni ulash va fayllarni sozlashni qo‘llab-quvvatlash
  • Darwin kengaytmalari bilan mos keluvchi POSIX 2008 mahalliylashtirish imkoniyatlarini kengaytirish
  • oce(4) — Emulex OneConnect 10 Gbit tarmoq kartalari uchun drayverlar
  • sfxge(4) — 10 Gb tarmoq adapterlari uchun Solarflare SFC9000 kontrolleriga asoslangan drayverlar
  • Xen Paravirtualized Backend Ethernet Driver (netback) ni takomillashtirish
  • hpt27xx(4) — HighPoint RocketRAID 27xx asosidagi SAS 6 Gb/s HBA drayverlari
  • GEOM ning ko‘p maqsadli sinfini takomillashtirish
  • Eskirgan ataraid(8) o‘rniga dasturiy RAIDni qo‘llab-quvvatlash uchun GEOM ichidagi raid sinfi standart ravishda yoqildi
  • Yadroning AVX FPU kengaytmalarini qo‘llab-quvvatlashi
  • IPv6 bilan bog‘liq apparat yukini kamaytirish imkoniyatlarini ko‘plab takomillashtirish

FreeBSD 9.2 27-sentabr 2013-yilda chiqarildi. Asosiy yangiliklar:

  • ZFS fayl tizimi endi SSDlarda ishlatilganda TRIM funksiyasini qo‘llab-quvvatlaydi.
  • virtio(4) drayveri amd64 va i386 arxitekturalari uchun GENERIC yadro konfiguratsiyasiga qo‘shildi.
  • ZFS fayl tizimi endi lz4 siqishni qo‘llab-quvvatlaydi.
  • OpenSSL 0.9.8y versiyasiga yangilandi.
  • DTrace kuzatuv nuqtalari (hooks) endi GENERIC yadrosida mavjud.
  • DTrace 1.9.0 versiyasiga yangilandi.
  • Sendmail 8.14.7 versiyasiga yangilandi.
  • OpenSSH 6.2p2 versiyasiga yangilandi.
  • head/ tarmog‘idan xotiraga xaritalanmagan kirish-chiqishni qo‘llab-quvvatlash import qilindi.

FreeBSD 10

FreeBSD 10.0 20-yanvar 2014-yilda chiqarildi.

Asosiy o‘zgarishlar:

  • Standart kompilyator GCC o‘rniga Clang 3.3;
  • Quyidagi drayverlar — Microsoft Hyper-V — GENERIC yadrosi tarkibiga qo‘shildi;
  • BSDInstall yordamida ZFS bo‘limiga o‘rnatish imkoniyati yaratildi;
  • Quyidagi imkoniyatni qo‘llab-quvvatlash: TRIM funksiyasi SSD qurilmalarida ZFS orqali ishlaydi;
  • Unbound asosiy tizim tarkibiga mahalliy keshlovchi DNS so‘rovlarini yechuvchi dastur sifatida kiritildi;
  • BIND asosiy tizim tarkibidan chiqarildi;
  • Quyidagi videokartalarni to‘liq qo‘llab-quvvatlovchi drayverlar: Radeon, HD 6000 seriyasigacha (HD 7000 seriyasi qisman qo‘llab-quvvatlanadi);
  • auditdistd fon xizmatini dastlabki qo‘llab-quvvatlash amalga oshirildi. Bu, xususan, xavfsizlik buzilishi hodisalarining sabab va oqibatlarini tahlil qilishda foydali bo‘ladigan to‘liq hodisalar jurnalini yuritish imkonini beradi. Hozirda yadro audit hodisalarini bevosita faylga yoki /dev/auditpip qurilmasi orqali uzatadi;
  • GEOM_LABEL nomlarda maxsus belgilarni qo‘llab-quvvatlay boshladi % va ";
  • Quyidagi qurilmani qo‘llab-quvvatlash: Raspberry Pi;
  • USB Audio 2.0 ni to‘liq qo‘llab-quvvatlash.

FreeBSD 10.1

FreeBSD 10.1 14-noyabr 2014-yilda chiqarildi.

Asosiy o‘zgarishlar:

  • UEFI tizimlarida FreeBSD/amd64 ni yuklash dastlabki darajada qo‘llab-quvvatlandi;
  • O‘rnatish dasturi (bsdinstall) kengaytirildi: ZFS ga o‘rnatishda shifrlangan (geli) va ko‘zgulangan (gmirror) almashtirish (swap) bo‘limlarini yaratish imkoniyati qo‘shildi;
  • Yuklovchida ishga tushiriladigan yadroni tanlash menyusi joriy qilindi;
  • RPC kodining unumdorligi sezilarli yaxshilandi;
  • ZFS yangilandi va lahzali nusxalarga (snapshot) xatcho‘plar qo‘yish imkoniyati paydo bo‘ldi;
  • Fayl tizimlarini avtomatik ulash uchun FreeBSD-CURRENT dan autofs fayl tizimi va unga bog‘liq automountd fon xizmati ko‘chirildi;
  • GEOM_MULTIPATH da bo‘limlar hajmini tizim ishlayotgan paytda avtomatik o‘zgartirish qo‘llab-quvvatlandi;
  • Tarmoq qurilmalari va saqlash tizimlari drayverlari keng ko‘lamda yangilandi.

FreeBSD 10.2

FreeBSD 10.2 13-avgust 2015-yilda chiqarildi.

FreeBSD 11

FreeBSD 11.0 10-oktabr 2016-yilda chiqarildi.

Asosiy o‘zgarishlar:

  • Boshqa Unix tizimlaridagi yechimlar bilan birxillashtirilgan, fayl tizimlarini avtomatik ulashning (automounter) yangi tizimi (macOS, Solaris) joriy etildi. U Solaris bilan mos ulash nuqtalari xaritasi formatidan foydalanadi hamda LDAP bilan integratsiyani qo‘llab-quvvatlaydi. auto_master ga CD va USB kabi tashqi saqlash qurilmalarini avtomatik ulash uchun «-media», fstab dagi noauto yozuvlarini qayta ishlash uchun esa «-noauto» moslashtirish turi qo‘shildi;
  • Vaqtinchalik rootfs dan yuklash imkoniyati qo‘shildi; undan so‘ng haqiqiy ildiz bo‘limi ulanadi. Ildiz bo‘limini almashtirish jarayonida tizim qisman to‘xtatiladi: barcha jarayonlar tugatiladi, rootfs uziladi, yangi rootfs ulanadi, init jarayoni ishga tushiriladi va boshlang‘ich sozlash skriptlari bajarilishiga o‘tiladi;
  • Fayl deskriptori va soket o‘rtasida ma’lumotlarni bevosita uzatishga mo‘ljallangan sendfile tizim chaqiruvining yangi, yuqori unumdor talqini yaratildi. U faylni o‘qish tugashini kutmasdan, asinxron rejimda soketga yuborishni qo‘llab-quvvatlaydi.
  • NetMap quyi tizimining yangi versiyasi ikki yo‘nalishli oqimlarni, kqueue ni qo‘llab-quvvatlaydi, foydalanuvchi kutubxonasi yaxshilangan, netmap ni aslida qo‘llab-quvvatlamaydigan adapterlarda ham uni taqlid qilish mumkin va u VALE steki (bhyve virtualizatsiya tizimida ishlatiladi) bilan integratsiyalashgan;
  • bhyve gipervizori takomillashtirildi va yangi turdagi mehmon operatsion tizimlari qo‘llab-quvvatlandi. Hozir FreeBSD/AMD64 asosida xost tizimlar yaratish va FreeBSD 8+ hamda Linux i386/x64, OpenBSD i386/amd64, NetBSD/amd64, Illumos va Windows Vista/7/8/10/2008r2/2012r2/2016 x64 mehmon tizimlarini ishga tushirish mumkin. Shuningdek, FreeBSD/i386 mehmon tizimlarini 64 razryadli xostlarda ishga tushirish, AMD protsessorlarining SVM va AMD-V apparat kengaytmalarini ishlatish, virtual AHCI disklar uchun DSM TRIM buyrug‘i va grafik rejimni (VGA, kadr buferi, sichqoncha, klaviatura va XHCI USB emulyatsiyasi; mehmon tizimi ekraniga VNC serveri orqali ulanish) qo‘llab-quvvatlash alohida qayd etilgan;
  • Quyidagi tizimda: Xen PVH rejimida FreeBSD/amd64 mehmon tizimlarini ishga tushirish qo‘llab-quvvatlandi. Bu rejim paravirtualizatsiya (PV) va to‘liq virtualizatsiya (HVM) xususiyatlarini birlashtiradi. netfront drayverining unumdorligi optimallashtirildi, blkfront, virtio_blk va virtio_scsi drayverlariga xaritalanmagan kirish-chiqishni (unmapped IO) qo‘llab-quvvatlash qo‘shildi;
  • RCTL resurslarni boshqarish mexanizmiga fayl tizimi amallari o‘tkazuvchanligini cheklash qo‘shildi. O‘qish/yozish tezligini (bayt/soniya) va kirish-chiqish amallari jadalligini (o‘qish/yozish amallari soni/soniya) cheklash mumkin. Limit oshib ketganda jarayonlarni ishga tushirishni kechiktiruvchi yangi mexanizm ham kiritildi;
  • Quyidagi standart qo‘llab-quvvatlandi: 802.11n; bu Wi-Fi tarmoqlarida to‘rtta antennali adapter bilan 600 Mbit/s gacha (bitta antenna bilan 150 Mbit/s gacha) uzatish tezligini ta’minlaydi.
  • Quyidagi tizimdan: NetBSD libblacklist kutubxonasi va unga bog‘liq Blacklistd dasturi ko‘chirildi. Ulardan ssh, named va ftpd kabi mahalliy xizmatlarni buzib kirish urinishlaridan himoya qiluvchi dinamik tarmoqlararo ekranni yaratish yoki DDoS hujumlarida qatnashayotgan IP-manzillarni bloklash uchun foydalanish mumkin;
  • AArch64 (arm64) arxitekturasi qo‘llab-quvvatlandi.

FreeBSD 12

FreeBSD 12 11-dekabr 2018-yilda chiqarildi.

Asosiy o‘zgarishlar:

  • Qo‘llab-quvvatlanadigan tarmoq adapterlari ro‘yxati sezilarli o‘zgardi: yangi adapterlar qo‘shildi, eskilarining drayverlari qo‘llab-quvvatlashdan chiqarildi;
  • Ryzen va Epyc protsessorlarini qo‘llab-quvvatlash yaxshilandi;
  • Ko‘plab videodrayverlar endi portlar to‘plamida mavjud. Asosiy drayverlar standart tarzda oldindan o‘rnatilgan;
  • Virtualizatsiyani qo‘llab-quvvatlash yaxshilandi;
  • pf paket filtri imkoniyatlari kengaytirildi.

FreeBSD 13

FreeBSD 13 13-aprel 2021-yilda chiqarildi.

Asosiy o‘zgarishlar:

  • Linux bilan birxillashtirilgan OpenZFS loyihasining ZFS fayl tizimi amalga oshirilishiga o‘tildi.
  • ARM64 (AArch64) arxitekturasi uchun port birinchi darajadagi qo‘llab-quvvatlashga (Tier 1) o‘tkazildi. Ushbu darajada zaifliklarni bartaraf etish, versiyalarni chiqarish va portlarni saqlash uchun mas’ul jamoalar uni kuzatib boradi.
  • i386 arxitekturasi ikkinchi darajali qo‘llab-quvvatlashga (Tier 2) o‘tkazildi. Bunda o‘rnatish yig‘ilmalari, ikkilik yangilanishlar va tayyor paketlarni chiqarish davom etadi, biroq platformaga xos muammolarni bartaraf etish kafolatlanmaydi.
  • clang, lld, lldb, compiler-rt, llvm, libunwind va libc++ komponentlari 11-versiyaga yangilandi.
  • Dastur yaratish jarayoni dastlabki kodni markazlashgan Subversion tizimida boshqarishdan markazlashmagan Git tizimiga o‘tkazildi.
  • Asosiy tizim GPL litsenziyasi ostida tarqatiladigan dasturlardan tozalandi. Dastlabki kod daraxtidan binutils 2.17 va gcc 4.2.1 olib tashlandi, barcha qo‘llab-quvvatlanadigan arxitekturalar LLVM/clang vositalariga o‘tkazildi.
  • Marshrutlash steki qayta yozildi. Unda paketni belgilangan manzilga yetkazishda ishlatiladigan holat haqidagi ma’lumotlarni saqlovchi nexthop obyektlari qo‘llab-quvvatlandi. Marshrutlarni izlash uchun o‘z algoritmlarini ulash imkoniyati ham qo‘shildi.
  • Ko‘p yo‘lli (Multipath) marshrutlashni qo‘llab-quvvatlash qayta yozildi va kengaytirildi: qidirish vaqti ro‘yxat uzunligiga bog‘liq emas (O(1)). Yangi Multipath endi RADIX_MPATH o‘rnini egallagan va standart ravishda yoqilgan ROUTE_MPATH yadro parametriga bog‘langan.
  • Yadro darajasidagi kriptografik freymvork qayta ishlab chiqildi. Zamonaviy shifrlash algoritmlari qo‘shildi, drayverlar va yadroning boshqa qismlarida shifrlashdan foydalanish interfeysi soddalashtirildi.
  • GENERIC yadrosiga geli asosidagi disk shifrlashini tezlashtiruvchi aesni va armv8crypto drayverlari qo‘shildi. Bunda amd64/i386 uchun AES-NI va ARM64 uchun AES-XTS ko‘rsatmalaridan foydalaniladi.
  • Intel QuickAssist (QAT) kriptografik tezlatkichlari uchun qat drayveri, shuningdek, OpenSSL dan olingan va assembler kodi bilan optimallashtirilgan tezkor dasturiy shifrlash amallarini ta’minlovchi ossl drayveri qo‘shildi.
  • FreeBSD yadrosi darajasida ishlaydigan TLS (kTLS) joriy qilindi. U TCP soketlarida shifrlash unumdorligini sezilarli oshiradi. TLS ning 1.0 dan 1.3 gacha bo‘lgan versiyalari qo‘llab-quvvatlanadi.
  • Bir bufer ichida xotiraga akslantirilmagan bir nechta jismoniy xotira sahifasini ifodalay oladigan yangi mbuf tarmoq buferi turi qo‘shildi. Soket buferlaridagi mbuf ro‘yxatlarini qisqartirish hisobiga sendfile(2) chaqiruvining unumdorligi oshadi.
  • TCP stekiga paket yuborish tezligini mutanosib pasaytirish algoritmi (Proportional Rate Reduction, RFC 6937) qo‘shildi. U ma’lumot uzatishdagi vaqtinchalik muammolardan so‘ng oqimning maqbul parametrlarini tezroq tiklash imkonini beradi. PRR ni o‘chirish uchun sysctl net.inet.tcp.do_prr parametri mavjud.
  • Bhyve gipervizorining imkoniyatlari kengaytirildi: VirtIO-9p (VirtFS) yordamida fayllardan birgalikda foydalanish qo‘shildi. Virtual mashinalarning lahzali nusxalari bilan ishlash imkoniyati, PCI HDAudio qurilmalari va qo‘shimcha COM3 hamda COM4 ketma-ket portlari qo‘llab-quvvatlandi.
  • VirtIO drayverlariga VirtIO V1 spetsifikatsiyasini qo‘llab-quvvatlash qo‘shildi. Bu FreeBSD mehmon tizimlarining turli emulyator va gipervizorlar bilan mosligini yaxshiladi.
  • Jail muhitiga biriktirilgan jarayonlar uchun CPU ga bog‘lanishni qayta moslash ta’minlandi (jarayonga dastlab biriktirilgan cpuset jail muhitining cpuset qiymati va o‘rnatilgan cheklovlar asosida almashtiriladi).
  • FreeBSD asosiy tizimini boshqa operatsion tizimlarga asoslangan muhitlarda yig‘ish imkoniyati qo‘shildi.
  • CAM freymvorkiga asoslangan yangi MMC/SD steki taklif etildi. U SDIO (Secure Digital I/O) interfeysli qurilmalarni ulash imkonini beradi. Masalan, Raspberry Pi 3 kabi ko‘plab platalardagi Wi-Fi va Bluetooth modullarida SDIO ishlatiladi. Yangi stek foydalanuvchi makonidagi ilovalardan SD buyruqlarini yuborish uchun ham CAM interfeysidan foydalanish imkonini beradi. Bu foydalanuvchi darajasida ishlaydigan qurilma drayverlarini yaratishga xizmat qiladi.
  • Linux bilan moslik qatlami yaxshilandi. DTS (Device Tree Sources) fayllari Linux 5.8 yadrosi bilan sinxronlashtirildi.
  • NFSv4.2 (RFC-7862) qo‘llab-quvvatlandi va NFS ni TLS 1.3 asosidagi shifrlangan aloqa kanali orqali ishlatish imkoniyati qo‘shildi. Bu RPC xabarlarini dasturiy usulda shifrlash bilangina cheklangan Kerberos (sec=krb5p rejimi) o‘rniga ishlatilishi mumkin.
  • Eskirgan GDB tuzatkich versiyasi olib tashlandi
  • Linux yadrosidagi amalga oshirilish bilan mos yangi copy_file_range tizim chaqiruvi qo‘shildi. U ma’lumotlarni jarayon xotirasiga oldindan o‘qimasdan, nusxalashni bevosita yadro darajasida bajarish hisobiga bir fayldan boshqasiga ko‘chirishni tezlashtiradi
  • POSIX AIO asinxron kirish-chiqish mexanizmiga vektorlashtirilgan funksiyalarni qo‘llab-quvvatlash qo‘shildi.
  • i386 tizimlarida a.out bajariladigan fayllar formatini qo‘llab-quvvatlovchi foydalanuvchi makoni komponentlari qo‘llab-quvvatlashdan chiqarildi. elf2aout utilitasi o‘chirildi.
  • ping va ping6 utilitalari birlashtirildi. ping dasturiga IP DSCP va Ethernet PCP orqali xizmat sifati (QoS) parametrlarini sozlash qo‘shildi.
  • freebsd-update utilitasida fayllarning yuklab olinishi jarayoni ko‘rsatila boshlandi, yangilanishlarni tekshirish uchun updatesready hamda konfiguratsiyani ko‘rsatish uchun showconfig buyruqlari qo‘shildi. NUMA (Non-Uniform Memory Access) tizimlarini qo‘llab-quvvatlash jiddiy yaxshilandi.
  • Grafik drayverlar va grafik stek komponentlari yangilandi. Wayland protokoliga asoslangan muhitlardagi muammolar hal qilindi. Ekran yoritilishini boshqarish drayverlari uchun backlight quyi tizimi qo‘shildi. Pinebook va Pinebook Pro yoritilishini boshqaruvchi pwm-backlight drayveri kiritildi.
  • SCTP protokolini qo‘llab-quvvatlash alohida sctp.ko moduliga chiqarildi; GENERIC yadrosida u standart ravishda o‘chirilgan.
  • Kirish qurilmalari uchun ukbd, ums va uhid o‘rniga USB HID qurilmalariga hid freymvorki orqali xizmat ko‘rsatuvchi yangi usbhid drayveri taklif qilindi.
  • cpufreq drayveriga Intel Speed Shift texnologiyasini qo‘llab-quvvatlash qo‘shildi. 64 razryadli ARMv8 protsessorlariga asoslangan, jumladan Broadcom BCM5871X va NXP LS1046A SoC lariga ega yangi platalar qo‘llab-quvvatlandi.
  • AMD64 arxitekturasida 57 razryadli virtual manzillar (LA57) qo‘llab-quvvatlandi. AMD texnologiyalariga asoslangan Xitoyning Hygon Dhyana x86 protsessorlari ham qo‘shildi.
  • powerpc64 porti LLVM va ABI ELFv2 ga o‘tkazildi (powerpc64 tizimlarida FreeBSDning oldingi versiyalaridagi ikkilik fayllar FreeBSD 13 da ishlamaydi). powerpc64 uchun virtio, ixl, mrsas, aacraid va cpld drayverlari moslashtirildi.
  • Eskirgan Ethernet adapterlari drayverlari olib tashlandi.

FreeBSD 13.1

FreeBSD 13.1 16-may 2022-yilda chiqarildi.

Asosiy o‘zgarishlar:

  • Yangi chiplar va 802.11ac standartini qo‘llab-quvvatlovchi Intel simsiz kartalari uchun iwlwifi drayveri taklif qilindi. U Linux drayveri va Linux ning net80211 quyi tizimi kodiga asoslangan; FreeBSDda ularning ishlashi linuxkpi moslik qatlami orqali ta’minlanadi.
  • ZFS fayl tizimi OpenZFS 2.1 ga yangilandi; dRAID (Distributed Spare RAID) texnologiyasi va sezilarli unumdorlik optimallashtirishlari qo‘shildi.
  • Yangi zfskeys rc-skripti qo‘shildi; u tizim yuklanayotgan paytda shifrlangan ZFS bo‘limlarini avtomatik ochish imkonini beradi.
  • Tarmoq stekida oxirgi okteti nol bo‘lgan IPv4 manzillariga (x.x.x.0) munosabat o‘zgartirildi: endi ulardan xost manzili sifatida foydalanish mumkin va standart holatda keng uzatish (broadcast) qo‘llanmaydi. Oldingi xatti-harakatni sysctl net.inet.ip.broadcast_lowest yordamida tiklash mumkin.
  • 64 razryadli arxitekturalarda asosiy tizimni PIE (Position Independent Executable) rejimida yig‘ish standart ravishda yoqildi. Uni o‘chirish uchun WITHOUT_PIE sozlamasi bor.
  • NO_NEW_PRIVS bayrog‘i belgilangan imtiyozsiz jarayonlarda chroot chaqiruvidan foydalanish imkoniyati qo‘shildi. Rejim sysctl security.bsd.unprivileged_chroot orqali yoqiladi. chroot utilitasiga jarayonni izolyatsiya qilishdan oldin NO_NEW_PRIVS bayrog‘ini o‘rnatuvchi «-n» opsiyasi qo‘shildi.
  • bsdinstall o‘rnatish dasturiga disk bo‘limlarini avtomatik tahrirlash rejimi qo‘shildi. U disk nomiga qarab foydalanuvchi aralashuvisiz ishlaydigan bo‘limlash skriptlarini ulash imkonini beradi. Bu turli diskli tizimlar va virtual mashinalar uchun to‘liq avtomatlashtirilgan o‘rnatish tashuvchilarini yaratishni osonlashtiradi.
  • UEFI tizimlarida yuklashni qo‘llab-quvvatlash yaxshilandi. Yuklovchi copy_staging parametrini yuklanayotgan yadroning imkoniyatlariga qarab avtomatik sozlaydi.
  • Yuklovchi, nvme, rtsold, psevdotasodifiy sonlar generatorining ishga tushirilishi va taymer kalibrlanishi tezlashtirildi. Natijada umumiy yuklanish vaqti qisqardi.
  • TLS 1.3 asosidagi shifrlangan aloqa kanali orqali NFS ishlashi qo‘llab-quvvatlandi. Yangi amalga oshirish yadroning TLS stekidan foydalanadi va apparat tezlatkichlarini ishga solishi mumkin. NFS-over-TLS mijozi va serverini amalga oshiruvchi rpc.tlsclntd va rpc.tlsservd jarayonlarini yig‘ish amd64 hamda arm64 arxitekturalarida standart ravishda yoqilgan.
  • NFSv4.1 va 4.2 uchun server bilan o‘rnatiladigan TCP ulanishlari sonini belgilovchi nconnect ulash opsiyasi joriy qilindi. Birinchi ulanish kichik RPC xabarlari uchun, qolganlari esa ma’lumot almashinuvi yukini taqsimlash uchun ishlatiladi.
  • NFS serveriga kirish-chiqish blokining eng katta hajmini (standart 128 Kb) o‘zgartiruvchi sysctl vfs.nfsd.srvmaxio qo‘shildi.
  • Apparat ta’minoti bilan moslik yaxshilandi. igc drayveri Intel I225 Ethernet kontrollerini qo‘llab-quvvatlaydi. Big-endian tizimlarini qo‘llab-quvvatlash yaxshilandi. Microchip LAN7430 PCIe Gigabit Ethernet kontrolleri uchun mgb drayveri qo‘shildi
  • Intel E800 Ethernet kontrollerlariga mo‘ljallangan ice drayveri 1.34.2-k versiyasiga yangilandi. Unda mikrodastur hodisalarini tizim jurnalida qayd qilish va DCB (Data Center Bridging) protokoli kengaytmalarini dastlabki qo‘llab-quvvatlash qo‘shildi.
  • Amazon EC2 tasvirlarida endi BIOS o‘rniga UEFI orqali yuklash standart ravishda yoqilgan.
  • bhyve gipervizorining NVMe saqlash qurilmalarini emulyatsiya qiluvchi komponentlari yangilandi va NVMe 1.4 spetsifikatsiyasi qo‘llab-quvvatlandi. Intensiv kirish-chiqishda NVMe iovec bilan bog‘liq muammolar bartaraf etildi.
  • CAM kutubxonasi qurilma nomlarini qayta ishlashda realpath chaqiruvidan foydalanishga o‘tkazildi, shu tufayli camcontrol va smartctl dasturlarida qurilmalarga ramziy havolalardan foydalanish mumkin. camcontrol da qurilmalarga mikrodastur yuklash muammolari hal qilindi.
  • Asosiy tizimda svnlite utilitasini yig‘ish to‘xtatildi.
  • Nazorat yig‘indilarini hisoblaydigan utilitalarning Linux uslubidagi variantlari (md5sum, sha1sum va boshqalar) qo‘shildi. Ular mavjud BSD utilitalarini (md5, sha1 va boshqalar) «-r» opsiyasi bilan chaqirish orqali ishlaydi.
  • mpsutil utilitasiga NCQ ni boshqarish va adapter ma’lumotlarini ko‘rsatish qo‘shildi.
  • /etc/defaults/rc.conf da ICMPv6 RS (Router Solicitation) xabarlarini yuboruvchi rtsol va rtsold jarayonlarini chaqirishda «-i» opsiyasi standart ravishda yoqildi. U xabar yuborishdan oldingi tasodifiy kechikishni bekor qiladi.
  • riscv64 va riscv64sf arxitekturalarida kutubxonalarni ASAN (Address Sanitizer), UBSAN (Undefined Behavior Sanitizer), OpenMP va OFED (Open Fabrics Enterprise Distribution) bilan yig‘ish yoqildi.
  • ARMv7 va ARM64 protsessorlaridagi kriptografik amallarni apparat tezlatish vositalarini aniqlash muammolari bartaraf etildi. Natijada ARM tizimlarida aes-256-gcm va sha256 algoritmlari ancha tez ishlaydi.
  • powerpc arxitekturasining asosiy tarkibiga LLVM loyihasi ishlab chiqadigan LLDB tuzatkichi qo‘shildi.
  • OpenSSL kutubxonasi 1.1.1o versiyasiga yangilandi va powerpc, powerpc64 hamda powerpc64le arxitekturalari uchun assembler optimallashtirishlari qo‘shildi.
  • SSH serveri va mijozi OpenSSH 8.8p1 ga yangilandi. rsa-sha raqamli imzolarini qo‘llab-quvvatlash o‘chirildi, FIDO/U2F protokoliga asoslangan qurilmalar bilan ikki bosqichli autentifikatsiya qo‘shildi. FIDO/U2F qurilmalari uchun «ecdsa-sk» va «ed25519-sk» kalit turlari kiritildi. Ularda ECDSA va Ed25519 raqamli imzo algoritmlari SHA-256 xeshi bilan birga ishlatiladi.
  • Asosiy tizimga kiruvchi tashqi dasturlar yangilandi: awk 20210215 (diapazonlarda lokal sozlamadan foydalanishni o‘chiradigan va gawk hamda mawk bilan moslikni yaxshilaydigan tuzatishlar bilan), zlib 1.2.12, libarchive 3.6.0.

FreeBSD 13.2

FreeBSD 13.2 11-aprel 2023-yilda chiqarildi.

Asosiy o‘zgarishlar:

  • Jurnallash (soft updates) yoqilgan UFS va FFS fayl tizimlarining lahzali nusxalarini yaratish imkoniyati qo‘shildi. Jurnallash yoqilganda ulangan UFS fayl tizimlari tarkibini fon rejimida dump orqali («-L» bayrog‘i bilan) saqlash ham qo‘llab-quvvatlandi. Jurnallashda mavjud bo‘lmagan imkoniyatlardan biri — fsck utilitasi bilan yaxlitlikni fon rejimida tekshirishdir.
  • Asosiy tizim tarkibiga WireGuard VPN tarmoq interfeysini amalga oshiruvchi yadro darajasidagi wg drayveri kiritildi. Unga zarur kriptografik algoritmlar uchun FreeBSD yadrosining kriptografik quyi tizimi API si kengaytirildi. Natijada FreeBSDda bevosita mavjud bo‘lmagan, libsodium kutubxonasidagi algoritmlar standart kripto-API orqali ishlatiladi. Ishlab chiqish jarayonida paketlarni shifrlash va deshifrlash vazifalarini CPU yadrolariga bir tekis taqsimlash ham optimallashtirildi; bu WireGuard paketlarini qayta ishlash xarajatlarini kamaytirdi.

WireGuard ni FreeBSD tarkibiga qo‘shishning oldingi urinishi 2020-yilda bo‘lgan, biroq u bahs-munozara bilan yakunlangan. Avval qo‘shilgan kod sifati pastligi, buferlar bilan ehtiyotsiz ishlangani, tekshirishlar o‘rniga soxta to‘ldiruvchilar ishlatilgani, protokol to‘liq amalga oshirilmagani va GPL litsenziyasi buzilgani uchun olib tashlangan. Yangi talqinni FreeBSD va WireGuard asosiy jamoalari birgalikda, WireGuard VPN muallifi Jeyson Donenfild (Jason A. Donenfeld) hamda FreeBSDning taniqli dasturchisi Jon Bolduin (John H. Baldwin) ishtirokida tayyorladi. Yangi kod qabul qilinishidan oldin FreeBSD Foundation ko‘magida o‘zgarishlar to‘liq ekspertizadan o‘tkazildi.

  • Netlink aloqa protokoli (RFC 3549) qo‘llab-quvvatlandi. Linuxda u yadro bilan foydalanuvchi makonidagi jarayonlar o‘rtasidagi aloqani tashkil qiladi. Loyiha yadrodagi tarmoq quyi tizimi holatini boshqaruvchi NETLINK_ROUTE amallari oilasi bilan cheklangan. Bu FreeBSDda iproute2 paketidagi Linux ip utilitasidan tarmoq interfeyslarini boshqarish, IP manzillarni belgilash, marshrutlashni sozlash va paketni manzilga yetkazish holatini saqlaydigan nexthop obyektlari bilan ishlash uchun foydalanish imkonini beradi.
  • 64 razryadli platformalardagi asosiy tizimning barcha bajariladigan fayllari uchun manzil makonini tasodifiylashtirish (ASLR, Address Space Layout Randomization) standart ravishda yoqildi. ASLRni alohida o‘chirish uchun «proccontrol -m aslr -s disable» yoki «elfctl -e +noaslr» buyruqlaridan foydalanish mumkin.
  • ipfw ichida MAC manzillarini qidirishda Radix daraxtlari (Radix table) ishlatilmoqda. Bu MAC manzillar jadvallarini yaratish va trafikni filtrlashda ulardan foydalanish imkonini beradi.
  • loader.conf orqali yuklanadigan dpdk_lpm4 va dpdk_lpm6 yadro modullari qo‘shildi. Ularda DIR-24-8 qidiruv algoritmi IPv4/IPv6 marshrutlari uchun amalga oshirilgan; bu juda katta marshrutlash jadvallariga ega xostlarda ishlashni optimallashtiradi (sinovlarda tezlik 25 % ga oshgan). Modullarni sozlashda route utilitasidan (FIB_ALGO opsiyasi bilan) foydalanish mumkin.
  • ZFS fayl tizimi OpenZFS 2.1.9 versiyasiga yangilandi. zfskeys ishga tushirish skriptida ZFSda saqlanadigan kalitlarni avtomatik yuklash joriy qilindi. Bir yoki bir nechta zpool uchun GUID identifikatorini belgilovchi yangi zpoolreguid RC-skripti qo‘shildi (masalan, umumiy ma’lumotlardan foydalanadigan virtualizatsiya muhitlarida foydali).
  • Bhyve gipervizori va vmm modulida mehmon tizimiga 15 tadan ko‘p virtual CPU ulash qo‘llab-quvvatlandi (sysctl hw.vmm.maxcpu orqali boshqariladi). bhyve utilitasi virtio-input qurilmasini emulyatsiya qilib, mehmon tizimiga klaviatura va sichqoncha kiritish hodisalarini uzata oladi.
  • FreeBSD yadrosi darajasida ishlaydigan TLS ning KTLS amalga oshirilishiga TLS 1.3 apparat tezlatilishi qo‘shildi: kiruvchi shifrlangan paketlarni qayta ishlashga oid ayrim amallar tarmoq kartasiga yuklanadi. Ilgari bu imkoniyat TLS 1.1 va TLS 1.2 uchun mavjud edi.
  • growfs ishga tushirish skriptida ildiz fayl tizimini kengaytirishda, agar dastlab swap bo‘limi bo‘lmasa, uni qo‘shish mumkin bo‘ldi (masalan, SD-kartaga tayyor tizim tasvirini o‘rnatishda foydali). Swap hajmini boshqarish uchun rc.conf ga yangi growfs_swap_size parametri qo‘shildi.
  • hostid skripti /etc/hostid fayli mavjud bo‘lmasa va apparatdan UUID olishning imkoni bo‘lmasa, tasodifiy UUID yaratadi. Bundan tashqari, xost identifikatorini qisqa, defislarsiz ko‘rinishda saqlaydigan /etc/machine-id fayli qo‘shildi.
  • rc.conf ga defaultrouter_fibN va ipv6_defaultrouter_fibN o‘zgaruvchilari qo‘shildi. Ular yordamida asosiy jadvaldan boshqa FIB jadvallariga standart marshrutlar kiritish mumkin.
  • libmd kutubxonasi SHA-512/224 xeshlarini qo‘llab-quvvatlay boshladi.
  • pthread kutubxonasida Linuxda ishlatiladigan funksiyalar semantikasi qo‘llab-quvvatlandi.
  • kdump utilitasida Linux tizim chaqiruvlarini dekodlash, kdump va sysdecode da esa Linux uslubida tizim chaqiruvlarini kuzatish qo‘shildi.
  • killall utilitasida muayyan terminalga bog‘langan jarayonlarga signal yuborish mumkin bo‘ldi (masalan, «killall -t pts/1»).
  • Joriy jarayonga mavjud hisoblash birliklari sonini chiqaruvchi nproc utilitasi qo‘shildi.
  • pciconf utilitasiga ACS (Access Control Services) parametrlarini dekodlash qo‘shildi.
  • Yadroga SPLIT_KERNEL_DEBUG sozlamasi qo‘shildi. U yadro va yadro modullarining tuzatish ma’lumotlarini alohida fayllarga saqlash imkonini beradi.
  • linux ABI da vDSO (virtual dynamic shared objects) mexanizmini qo‘llab-quvvatlash deyarli yakunlandi. Bu mexanizm kontekstni almashtirmasdan foydalanuvchi makonidan chaqiriladigan cheklangan tizim chaqiruvlari to‘plamini taqdim etadi. ARM64 tizimlaridagi linux ABI AMD64 arxitekturasi amalga oshirilishi bilan teng imkoniyat darajasiga yetkazildi.
  • Uskunalarni qo‘llab-quvvatlash yaxshilandi. Intel Alder Lake protsessorlarida unumdorlikni kuzatish (hwpmc) joriy qilindi. Yangi chiplar va 802.11ac ni qo‘llab-quvvatlovchi Intel simsiz kartalari uchun iwlwifi drayveri yangilandi. PCI interfeysli Realtek simsiz kartalari uchun rtw88 drayveri qo‘shildi. Linux drayverlarini FreeBSDda ishlatishga xizmat qiladigan linuxkpi qatlamining imkoniyatlari kengaytirildi.
  • OpenSSL kutubxonasi 1.1.1t ga, LLVM/Clang 14.0.5 ga, SSH serveri va mijozi OpenSSH 9.2p1 ga yangilandi (avvalgi versiyada OpenSSH 8.8p1 ishlatilgan). Shuningdek, bc 6.2.4, expat 2.5.0, file 5.43, less 608, libarchive 3.6.2, sendmail 8.17.1, sqlite 3.40.1, unbound 1.17.1, zlib 1.2.13 versiyalari yangilandi.
  • Bundan tashqari, FreeBSD 14.0 tarmog‘idan boshlab OPIE bir martalik parollarini, ce va cp drayverlarini, ISA interfeysli kartalar drayverlarini, mergemaster va minigzip utilitalarini, netgraph tarkibidagi ATM (NgATM) komponentlarini, telnetd fon jarayonini va geom dagi VINUM sinfini eskirgan deb hisoblab olib tashlash e’lon qilindi.

FreeBSD 13.3

FreeBSD 13.3 5-mart 2024-yilda chiqarildi.

Asosiy o‘zgarishlar:

  • LLVM va clang 17.0.6 versiyasiga yangilandi.
  • OpenSSH 9.6p1 versiyasiga yangilandi.
  • Sendmail 8.18.1 versiyasiga yangilandi.
  • ZFS quyidagi versiyaga yangilandi: OpenZFS[portugalcha] 2.1.14.
  • Mahalliy va LinuxKPI asosidagi WiFi.
  • Endi NFS serveri tegishli tarzda sozlangan virtual tarmoqda ishlashi mumkin.

FreeBSDni ishlab chiqish modeli

Tizim ustida ixtiyoriy ravishda ishlaydigan taxminan 4000 dasturchi bor. Ularning barchasi repozitoriy daraxtini ko‘ra oladi, ammo bevosita o‘zgartirish kirita olmaydi. Buning o‘rniga dasturchi kodni o‘zgartirish huquqiga ega kommitterga murojaat qiladi. Taxminan 400 nafar kommitter mavjud. Dasturchi loyiha ichidagi mavqeini oshirib, kommitterga aylanishi mumkin. Yangi kommitter nomzodini uning mentori ko‘rib chiqishga taklif qiladi. Asosiy faoliyat yo‘nalishiga qarab, yangi kommitterni asosiy jamoa, portmgr@ yoki docmgr@ tasdiqlaydi. Loyihaning boshqaruv yadrosi bo‘lgan asosiy jamoa 9 kishidan iborat; ularni kommitterlar o‘z orasidan 2 yilga saylaydi. Asosiy jamoa kommitterlar o‘rtasidagi kelishmovchiliklarni hal qiladi.

Loyiha ishtirokchilari CURRENT («joriy» versiya) va bir nechta STABLE (barqaror; barqarorlik API, ABI kabi interfeyslar o‘zgarmasligini kafolatlashni anglatadi

Yangi kod kengroq sinovdan o‘tkaziladigan CURRENT tarmog‘iga kiritiladi. CURRENT dagi yangi imkoniyatlar tizimda qolishi ham, amalga oshirilishi muvaffaqiyatsiz bo‘lsa, olib tashlanishi ham mumkin. Ba’zida bu versiyadan foydalanib bo‘lmaydigan holat yuzaga keladi. Yordamchi repozitoriy sifatida perforce ishlatila boshlagach va svn da projects/ sohasi ajratilgach, loyiha CURRENT ning doim ishchi holatda bo‘lishini ta’minlashga intilmoqda.

STABLE versiyasiga faqat CURRENT da sinovdan o‘tgan yangiliklar kiritiladi. Shunga qaramay, u ham asosan dasturchilar uchun mo‘ljallangan. Muhim ish serverlarini avval sinovdan o‘tkazmasdan STABLE ga yangilash tavsiya etilmaydi. STABLE asosida dasturchilar, reliz muhandislari jamoasi va ko‘plab foydalanuvchilar sinchiklab tekshirgan RELEASE versiyalari muntazam tayyorlanadi.

Relizlar chiqarilgach, ularni qo‘llab-quvvatlash uchun qo‘shimcha ishlab chiqish tarmoqlari yaratiladi. Biroq ularga faqat jiddiy xatolar va xavfsizlik muammolarini tuzatadigan eng zarur o‘zgarishlar kiritiladi. FreeBSDning to‘rtinchi versiyasigacha barqaror va joriy tarmoqlarning asosiy versiya raqami bir xil edi. Keyin joriy tarmoq 5, barqaror tarmoq esa 4 raqamini oldi.

Hozirda 9-STABLE, 10-STABLE va 11-STABLE barqaror ishlab chiqish tarmoqlari qo‘llab-quvvatlanadi. Ayni paytda dasturchilar jamoasi 13.0-CURRENT versiyasi ustida faol ishlamoqda.

28-yanvar 2021-yilda FreeBSD dasturchilari i386 arxitekturasini (32 razryadli x86 tizimlari) ikkinchi darajadagi platforma qo‘llab-quvvatlashiga (Tier 2) o‘tkazishni e’lon qildilar. Bu FreeBSD 13.0 dan boshlab kuchga kiradi. i386 tizimlarida o‘rnatish yig‘ilmalari, ikkilik yangilanishlar va tayyor paketlar chiqarilishi davom etadi, biroq ularga xos muammolarni bartaraf etish kafolatlanmaydi. i386 arxitekturasini qo‘llab-quvvatlash darajasini pasaytirish sabablariga 64 razryadli x86 tizimlarining ustunligi va 32 razryadli o‘rnatishlarning ommabopligi pasayib, foydalanuvchilar soni ikkinchi darajadagi boshqa arxitekturalarnikiga yaqinlashgani kiradi.

2021-yilda FreeBSD 13.0 ning birinchi beta-versiyasi tayyorlandi. FreeBSD 13.0-BETA1 amd64, powerpc64, powerpc64le, powerpcspe, aarch64 va riscv64 uchun mavjud edi. Virtualizatsiya tizimlari (QCOW2, VHD, VMDK, raw) hamda Amazon EC2 bulut muhiti uchun tasvirlar ham tayyorlandi. i386 va 32 razryadli ARM platalari uchun yig‘ilmalar yaratilmagan.

O‘rnatish usullari

FreeBSD operatsion tizimini turli tashuvchilardan o‘rnatish mumkin, jumladan:

Buyruq qobig‘i

FreeBSDda standart buyruq qobig‘i — tcsh.

Portlar va paketlar

Hozir FreeBSD uchinchi tomon dasturiy ta’minotini o‘rnatishning bir-birini to‘ldiruvchi ikki usulini taklif etadi: FreeBSD portlar to‘plami va ikkilik dastur paketlari. Har ikkisi orqali ham ilovalarning eng yangi versiyalarini mahalliy tashuvchidan yoki bevosita tarmoqdan o‘rnatish mumkin.

O‘rnatiladigan dasturlarni yig‘ish va saqlash quyi tizimi sifatida portlar to‘plami vaqti-vaqti bilan yangilanadi. Hozir u FreeBSDga moslashtirilgan qariyb 32 ming dasturni o‘z ichiga oladi. Ular orasida quyidagi grafik muhitlar mavjud: GNOME, KDE5, Xfce, Enlightenment, ofis ilovalari va paketlari — Apache OpenOffice, LibreOffice, chop etishni qo‘llab-quvvatlash tizimi — CUPS, internetga kirish dasturlari — Mozilla Firefox va Thunderbird, Chromium, ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari — PostgreSQL, MySQL, Java dasturlash to‘plamlari — OpenJDK, dasturlash muhitlari — Eclipse va NetBeans, multimedia pleyerlari — MPlayer va VLC. interpretatsiya qilinadigan tillar uchun infratuzilmaga Perl, Python, Ruby, Lua va boshqa dasturlash tillari.

Uskunalar bilan moslik

Qo‘llab-quvvatlanadigan qurilmalar FreeBSD 12.1-RELEASE Hardware Notes hujjatida keltirilgan. Boshqa konfiguratsiyalar ham ishlashi mumkin, ammo hali sinovdan o‘tkazilmagan. Qo‘llab-quvvatlanadigan qurilma identifikatorlari ro‘yxatlari tashqi repozitoriyda mavjud.

2020-yilda sinovdan o‘tgan apparat konfiguratsiyalari haqidagi ma’lumotlarni avtomatik yig‘ish uchun yangi loyiha taqdim etildi.

Timsol va logotiplar

Tizimning asosiy timsoli — Beastie deb ham tanilgan qizil mitti iblis. Yana bir timsol — Devilette — qizil iblis libosidagi qiz.

Hosila tizimlar

BSD litsenziyasi FreeBSDni tijorat siri sharoitida o‘rnatilgan tizimlar uchun o‘zgartirish va boshqa hosila mulkiy tizimlarni yaratish imkonini beradi. Shu sababli FreeBSD sanoat uchun jozibador. Undan Juniper marshrutizatorlari va televizor panellarida foydalanilgan.

Quyida erkin hosila operatsion tizimlar keltirilgan:

  • BSDeviant — LiveCD.
  • BSD Router Project (BSDRP) — FreeBSD asosidagi ixcham dasturiy marshrutizator.
  • ClonOS — virtual serverlar infratuzilmasini joylashtirishga ixtisoslashgan distributiv.
  • Debian GNU/kFreeBSD — GNU foydalanuvchilari jamoasi ishlab chiqadigan hosila tizim bo‘lib, Debian.
  • DesktopBSD — uy sharoitida foydalanishga mo‘ljallangan distributiv.
  • DragonFly BSD — FreeBSD 4.8 dan ajralib chiqqan, 4-tarmoqning mantiqiy davomi sifatida yaratilgan tizim. Unda mikroyadroli.
  • FreeNAS — m0n0wall asosidagi tarmoq saqlash tizimi — NAS.
  • FreeSBIE — LiveCD — FreeBSD distributivi bo‘lib, Linux ning Knoppix.
  • Frenzy — asosan rus tilida so‘zlashuvchi tizim ma’murlariga.
  • FuryBSD[nemischa] — standart grafik muhitga ega FreeBSD distributivi.
  • GhostBSD — standart Mate ish stoli muhitiga ega LiveCD.
  • HardenedBSD[fransuzcha] — xavfsizlik talablari kuchaytirilgan, eksploitlardan himoya qilish va xavfsizlikni ta’minlashning ko‘plab texnologiyalarini joriy etgan FreeBSD forki.
  • helloSystem — Apple siyosatidan norozi macOS foydalanuvchilari uchun yaratilgan, soddalik, nafislik va qulay foydalanishga yo‘naltirilgan ish stoli tizimi.
  • MidnightBSD — portlarni grafik boshqarish va GNUstep yordamida tizimni sozlash imkoniga ega distributiv.
  • MiniBSD[bosniyacha] — FreeBSDning ixcham distributivi.
  • m0n0wall[nemischa] — o‘rnatilgan tarmoqlararo ekran bo‘lib, FreeBSD asosida yaratilgan.
  • NanoBSD — FreeBSDning yana bir ixcham distributivi.
  • NomadBSD[italyancha] — FreeBSD asosidagi grafik muhitli LiveUSB yaratish loyihasi.
  • OPNsense — pfSense loyihasidan ajralib chiqqan, faol rivojlantirilayotgan tizim.
  • pfSense — m0n0wall loyihasidan ajralib chiqqan, ko‘proq imkoniyatlarga ega tizim.
  • PicoBSD — bitta disketaga.
  • TrueBSD — FreeBSD asosidagi Belarus LiveDVD distributivi.
  • TrueNAS (ilgari FreeNAS nomi bilan tanilgan) — tarmoq orqali ma’lumot saqlashga mo‘ljallangan erkin operatsion tizim (NAS).
  • TrueOS (avval PC-BSD) — grafik o‘rnatish dasturiga ega distributiv bo‘lib, unda PBI hamda Lumina ish stoli muhiti standart tarzda mavjud.
  • XigmaNAS — tarmoq saqlash tizimi uchun erkin operatsion tizim.
  • zRouter — Asus, Buffalo, D-Link, NorthQ, Soekris, TPLink va Ubiquiti marshrutizatorlarida ishlashga mo‘ljallangan distributiv.
  • XNU — quyidagi tizim yadrosi: Mac OS X. Uning ko‘p buyruqlari FreeBSD 4/5 dan olingan, tizimni Apple kompaniyasi ishlab chiqadi. U FreeBSDning uzoq qarindoshi, chunki Mach.
  • Agar make buyrug‘i love maqsadi bilan ishga tushirilsa, tizim stdout standart chiqish oqimiga quyidagi xabarni chiqaradi: Not war. (faqat 7.0 va undan yangi versiyalarda ishlaydi).
Логотип YouTube FreeBSD 7.4-RELEASE da «make love» yashirin hazilining video namoyishi-soniya

Adabiyotlar

  • Christopher Negus. Fransua Kaen, BSD UNIX vositalari: FreeBSD, OpenBSD va NetBSD uchun 1000 dan ortiq buyruq. — Wiley, 5-may 2008-yil. — 309 bet. — ISBN 0-470-37603-1. (inglizcha)
  • Babak Farrokhi. FreeBSD 7 bilan tarmoqni boshqarish: FreeBSD operatsion tizimi yordamida tarmoqlarni yaratish, himoyalash va boshqarish. — Packt Publishing, 14-aprel 2008-yil. — 280 bet. — ISBN 1-84719-264-5. (inglizcha)
  • Bryan J. Hong. FreeBSD 7 bilan server yaratish. — No Starch Press, 1-aprel 2008-yil. — 288 bet. — ISBN 5-8459-0741-1. (inglizcha)
  • Joseph Kong. BSD rootkitlarini loyihalash: yadro dasturlashiga kirish. — No Starch Press, 10-aprel 2007-yil. — 144 bet. — ISBN 1-59327-142-5. (inglizcha)
  • Harald Zisler. FreeBSD. — Franzis Verlag GmbH, 31-avgust 2006-yil, 381 bet. — ISBN 3-7723-6538-8 (inglizcha)
  • Yanek Korff, Paco Hope, Bruce Potter. FreeBSD va OpenBSD xavfsizligini mukammal o‘rganish (Mastering FreeBSD and OpenBSD Security). — O’Reilly, 2005-yil mart. — ISBN 0-596-00626-8. (inglizcha)
  • Dru Lavigne.BSD sirlarini o‘rganish: BSD foydalanuvchilari va ma’murlari uchun 100 ta amaliy maslahat. — O’Reilly, 2004-yil may. — ISBN 0-596-00679-9. (inglizcha)
  • Michael Urban, Brian Tiemann. FreeBSDning barcha imkoniyatlari (FreeBSD Unleashed). — Ikkinchi nashr. Sams Publishing, April 2003. — ISBN 0-672-32456-3. (inglizcha)
  • Greg Lehey. To‘liq FreeBSD (The Complete FreeBSD). — 4-nashr. — Manba kodiga asoslangan qo‘llanma. — O’Reilly, 2003-yil aprel. — ISBN 0-596-00516-4. (inglizcha)
  • Marshall Kirk McKusick, George V. Neville-Neil. FreeBSD operatsion tizimini loyihalash va amalga oshirish (The Design and Implementation of the FreeBSD Operating System). — Addison Wesley Professional, 2004-yil avgust. — ISBN 0-201-70245-2. (inglizcha)
  • Ted Mittelstaedt. Korporativ FreeBSD tarmoqchilari qo‘llanmasi (The FreeBSD Corporate Networkers Guide). — Addison-Wesley, 2000-yil dekabr. — Yumshoq muqovali, kitob va CD nashri. — 401 bet. — ISBN 0-201-70481-1. (inglizcha)
  • FreeBSD qo‘llanmasi, 1-jild: Foydalanuvchi uchun qo‘llanma. — 3-nashr. — FreeBSD hujjatlashtirish loyihasi. — FreeBSD Mall, 2003-yil noyabr. — ISBN 1-57176-327-9. (inglizcha)
  • FreeBSD qo‘llanmasi, 2-jild: Ma’mur uchun qo‘llanma. — 3-nashr. — FreeBSD hujjatlashtirish loyihasi. — FreeBSD Mall, 2004-yil sentabr. — ISBN 1-57176-328-7. (inglizcha)

Havolalar