| JSON-LD | |
|---|---|
| Standartlashtirish tashkiloti | Butunjahon o‘rgimchak to‘ri konsorsiumi |
| Yaratilgan | 2010 |
| E’lon qilingan | 16-yanvar 2014 |
| Rasmiy veb-sayt | w3.org/TR/json-ld… (inglizcha) |
JSON-LD («JavaScript Object Notation for Linked Data» — bog‘langan ma’lumotlar uchun JavaScript obyekt notatsiyasi) — bog‘langan ma’lumotlarni matnli JSON formatidan foydalangan holda uzatish usullaridan biri. Ushbu format dasturchilarga mavjud JSON ma’lumotlarini JSON-LD formatiga aylantirishni osonlashtirish uchun yaratilgan. JSON-LD W3C tavsiyasi hisoblanadi. Uni avval Linking Data Community Group, keyin esa RDF Working Group ishlab chiqqan.
JSON-LD kontekst (context) tushunchasidan RDF ma’lumotlar modelini qo‘llab-quvvatlash uchun foydalanadi. Kontekst JSON hujjatidagi obyekt xususiyatlarini ontologiya elementlari bilan bog‘laydi. JSON-LD sintaksisini RDF bilan moslashtirish uchun JSON-LD qiymatlari muayyan turga o‘tkazilishi yoki til belgisi bilan belgilanishi kerak. Kontekst bevosita JSON-LD hujjatida joylashishi yoki ko‘rsatilgan URL manzilida saqlanishi mumkin. Masalan, oddiy JSON hujjatlarida kontekst Link sarlavhasi orqali quyidagi protokolda ko‘rsatilishi mumkin: HTTP.
Misol
Quyidagi misolda inson (Person) quyidagi lug‘atdagi ontologiya atamalari asosida tasvirlanadi: FOAF.
{
"@context": {
"name": "http://xmlns.com/foaf/0.1/name",
"homepage": {
"@id": "http://xmlns.com/foaf/0.1/workplaceHomepage",
"@type": "@id"
},
"Person": "http://xmlns.com/foaf/0.1/Person"
},
"@id": "http://me.markus-lanthaler.com",
"@type": "Person",
"name": "Markus Lanthaler",
"homepage": "http://www.tugraz.at/"
}
Avval JSON xususiyatlari name va homepage, shuningdek, obyektning Person turi FOAF lug‘atidagi atamalar bilan bog‘lanadi. So‘ng homepage xususiyati qiymatiga @id turi beriladi. Bu @id xususiyatining qiymati (ushbu misolda «http://xmlns.com/foaf/0.1/workplaceHomepage») homepage maydoni uchun noyob identifikator (IRI) vazifasini bajarishini va homepage maydonidagi ma’lumotlarni qayta ishlash kontekstini belgilashini anglatadi. Bu JSON hujjatida Person obyektini RDF modeli asosida, uning barcha maydonlarini IRI orqali belgilab, bir ma’noli tasvirlash imkonini beradi. IRI formatidagi aniqlanishi mumkin bo‘lgan (resolvable) ma’lumot turi havolalaridan foydalanish bunday obyektlarni ko‘proq ma’lumotni o‘z ichiga oluvchi boshqa RDF hujjatlariga qo‘shish imkonini beradi. Bundan tashqari, mijoz dasturlar ushbu havolalar orqali o‘tib, yangi ma’lumotlarni olishi mumkin. Bu tamoyil Follow Your Nose (so‘zma-so‘z «burning ortidan bor» degan ma’noni anglatadi) deb ham ataladi.
Barcha ma’lumotlar semantik izohlar bilan belgilanganligi sababli, RDF tahlilchisi ushbu hujjatda inson haqidagi ma’lumotlar borligini («@type» xususiyati «Person» qiymatiga ega ekanidan) aniqlay oladi. Bundan tashqari, RDF tahlilchisi FOAF lug‘atini tushunadi va JSON obyektining qaysi xususiyatida insonning ismi saqlanishini (name), qaysi birida esa uning bosh sahifasi manzili saqlanishini ham aniqlay oladi (homepage).
Taqqoslash uchun, ayni ma’lumot RDF/N3 formatida quyidagicha ko‘rinadi:
@prefix foaf: <http://xmlns.com/foaf/0.1/> . @prefix rdf: <http://www.w3.org/1999/02/22-rdf-syntax-ns#> . @prefix rdfs: <http://www.w3.org/2000/01/rdf-schema#> . @prefix xml: <http://www.w3.org/XML/1998/namespace> . @prefix xsd: <http://www.w3.org/2001/XMLSchema#> . <http://me.markus-lanthaler.com/> a foaf:Person ; foaf:name "Markus Lanthaler" ; foaf:workplaceHomepage <http://www.tugraz.at/> .
Yuqoridagi misolda kontekst ichida foaf prefiksini alohida belgilash mumkin. Bunda xususiyatlar tavsifini qisqartirish mumkin:
{
"@context": {
"foaf": "http://xmlns.com/foaf/0.1/",
"name": "foaf:name",
"homepage": {
"@id": "foaf:workplaceHomepage",
"@type": "@id"
},
...
}
}
Eng ko‘p foydalaniladigan lug‘atni odatiy lug‘at sifatida belgilash mumkin (kalit so‘z @vocab). Bunda nomlar fazosi prefiksisiz yozilgan nomlar shu lug‘atga tegishli deb talqin qilinadi:
{
"@context": {
"@vocab": "http://xmlns.com/foaf/0.1/"
},
...
}
Albatta, keltirilgan farqlar faqat sintaksisga tegishli bo‘lib, hujjat ifodalovchi RDF grafga (u uchta uchlikdan iborat, quyiga qarang) va demak, hujjat semantikasiga ta’sir qilmaydi.
<http://me.markus-lanthaler.com/> <http://www.w3.org/1999/02/22-rdf-syntax-ns#type> <http://xmlns.com/foaf/0.1/Person> . <http://me.markus-lanthaler.com/> <http://xmlns.com/foaf/0.1/workplaceHomepage> <http://www.tugraz.at/> . <http://me.markus-lanthaler.com/> <http://xmlns.com/foaf/0.1/name> "Markus Lanthaler" .
Adabiyotlar
- Chezare Pautasso, Erik Vilde, Rosa Alarkon. REST: ilg‘or tadqiqot mavzulari va amaliy qo‘llanishlar. — Springer Science & Business Media, 2013. — ISBN 978-1-4614-9299-3.
- Markus Lantaler va Kristian Gyutl (2012). Rivojlantirib borish mumkin bo‘lgan RESTful xizmatlarni yaratishda JSON-LD dan foydalanish (PDF). RESTful loyihalash bo‘yicha uchinchi xalqaro seminar materiallari. WS-REST '12. Lion, Fransiya: ACM. bet. 25—32. doi:10.1145/2307819.2307827. Murojaat sanasi: 19-sentabr 2015.
{{cite conference}}: Vikipediya: CS1 xizmat ko‘rsatish xabari (mualliflar ro‘yxatida bir nechta ism: authors list) (havola)
Havolalar
- JSON-LD rasmiy veb-sayti
- Manu Sporni, Deyv Longli, Greg Kellogg, Markus Lantaler, Niklas Lindstryom. JSON-LD 1.0 — Bog‘langan ma’lumotlarni JSON asosida seriyalashtirish. W3C tavsiyasi, 16-yanvar 2014.