Dirak kvantlanishi — evristik dalil bo‘lib, uni P. Dirak ilgari surgan. Bu dalil kvant mexanikasining elektr zaryadlarga oid bashoratlarining bir qiymatliligi magnit monopollar ham kiritilgan nazariyada faqat kvantlanish magnit va elektr zaryadlariga birgalikda tatbiq etilgandagina saqlanishini ko‘rsatadi.
Magnit monopol uchun Dirak kvantlanish shartini keltirib chiqarish
Magnit monopol hosil qiladigan maydonni 4-vektor potensial Аμ yordamida tasvirlash mumkin, agar Aμ ning biror (ixtiyoriy) S sirt bo‘ylab sakrashiga yo‘l qo‘yilsa. Bu sirt magnit monopoldan o‘tadi va fazoni ikkita bog‘langan qismga ajratadi. Bunda magnit maydon kuchlanganligi S sirtida magnit monopol joylashgan nuqtadan tashqari hamma joyda uzluksiz bo‘ladi, sirtning o‘zi esa kalibrlash almashtirishlari yordamida ixtiyoriy tarzda deformatsiyalanishi mumkin. A potensial sakrashining S sirtida yotuvchi va magnit monopolni o‘rab oluvchi istalgan yopiq kontur bo‘ylab sirkulyatsiyasi magnit monopoldan chiqadigan magnit oqimiga teng, ya’ni (Gauss teoremasiga ko‘ra) uning magnit zaryadi g. Kontur integrali 4-vektor A bo‘yicha hisoblanganda sinov zarrasining to‘lqin funksiyasi fazasi φga hissa qo‘shadi; bu zarraning elektr zaryadi e ga teng. Bunda φ fazasining Аμ potensiali S sirtidagi sakrashiga mos o‘zgarishi quyidagiga teng: Dirak sharti bajarilganda shuning uchun to‘lqin funksiyasi butun fazoda uzluksizdir. Bundan tashqari, Аμ ning sakrashi Kulon qonuni bilan aniqlanadigan magnit maydon kuchlanganligiga ta’sir qilmaydi. Shu sababli S sirtini kuzatib bo‘lmaydi. Bunday sirt sifatida uchi magnit monopolda joylashgan, cheksizlikkacha cho‘zilgan va uchidagi burchagi istalgancha kichik bo‘lgan konusni («Dirak ipi» yoki «Dirak tolasi») tanlash mumkin.
Magnit monopol ta’sirini markazdan qochma potensialdagi ifodasini (n — Dirak shartidagi butun son) ifodasi bilan almashtirish orqali hisobga olish mumkin. Bu radial Shredinger tenglamasi uchun o‘rinli bo‘lib, bunda orbital impuls momenti quyidagi qiymatlarni qabul qilishi mumkin:
- —
- —
- —
- —
Shuni ta’kidlash kerakki, toq n qiymatida magnit maydon divergensiyasi noldan farqli bo‘lgani sababli ikkita spinsiz zarradan iborat tizim yarim butun qiymatli impuls momentiga ega bo‘ladi. Shunday qilib, ikkita bozonning jami elektr va magnit zaryadlari noldan farqli bo‘lsa, ulardan dion (bir vaqtning o‘zida elektr va magnit zaryadiga ega zarra) hosil bo‘ladi; u Fermi — Dirak statistikasiga bo‘ysunadi, ya’ni fermion hisoblanadi. Shuningdek, bozon va fermionning bog‘langan holati bozon bo‘lishi mumkin.