
Dezinfeksiya — tashqi muhit obyektlaridagi yuqumli kasalliklar qo‘zg‘atuvchilarini yo‘q qilish va toksinlarni parchalash orqali ularning teriga, shilliq pardalarga va yara yuzasiga tushishining oldini olishga qaratilgan tadbirlar majmuasidir. Bu zararsizlantirishning bir turi hisoblanadi.
Dezinfeksiya ularni butunlay yo‘q qilmasligi mumkin, ammo mikroorganizmlar sonini maqbul darajagacha kamaytiradi (qarang: Infeksiyalovchi doza).
Tashqi muhitda infeksiya qo‘zg‘atuvchilarini yo‘q qilish infeksiyaning asosiy manbalarini (aniqlanmagan mikrob tashuvchilarni) ham bartaraf etmaydi. Shu sababli dezinfeksiya epidemiyaga va epizootiyaga qarshi chora-tadbirlarning umumiy majmuasi tarkibidagina muhim ahamiyat kasb etadi.
Dezinfektant — dezinfeksiyada qo‘llanadigan vosita yoki faol modda. Odatda kimyoviy dezinfeksiyalovchi vositalar, masalan, formaldegid yoki natriy gipoxlorit, shuningdek, dezinfeksiyalovchi xususiyatga ega organik moddalar eritmalari ishlatiladi: xlorgeksidin, to‘rtlamchi ammoniy birikmalari (TAB, ruscha ЧАС), peratsetat kislota, poliguanidinlar (ПГМГ-ГХ).
Dezinfeksiyaning profilaktik, joriy va yakuniy turlari farqlanadi:
- profilaktik — epidemik vaziyatdan qat’i nazar, muntazam o‘tkaziladi: bunda qo‘llar va atrofdagi buyumlar bakteritsid qo‘shimchalari bo‘lgan yuvish hamda tozalash vositalari yordamida yuviladi.
- rejali profilaktika
- rejadan tashqari profilaktika
- joriy — bemor yotgan joyda, tibbiyot punktlarining izolyatorlarida hamda davolash muassasalarida yuqumli kasalliklarning infeksiya o‘chog‘idan tashqariga tarqalishining oldini olish maqsadida o‘tkaziladi.
- yakuniy — bemor izolyatsiya qilingach, kasalxonaga yotqizilgach, sog‘aygach yoki vafot etgach, epidemik o‘choqni bemor tarqatgan kasallik qo‘zg‘atuvchilaridan xalos etish maqsadida o‘tkaziladi.
Dezinfeksiya usullari

- Mexanik usul — zararlangan tuproq qatlamini olib tashlash yoki ustiga to‘shama yotqizishni nazarda tutadi.
- Fizik usul — ultrabinafsha nurlar chiqaruvchi lampalar yoki gamma-nurlanish manbalari bilan ishlov berish, qaynatish orqali choyshablar, idish-tovoqlar, tozalash anjomlari, bemorni parvarishlash buyumlari va boshqalarni zararsizlantirishni o‘z ichiga oladi. Asosan ichak infeksiyalarida qo‘llaniladi.
Qaynatish choyshab va kiyim-kechaklarni (sovun-soda eritmasida 2 soat davomida), idish-tovoqlarni (2 % li soda eritmasida 15 daqiqa davomida), ichimlik suvini, o‘yinchoqlarni va oziq-ovqat mahsulotlarini zararsizlantirish uchun qo‘llaniladi. Bug‘-havo aralashmasi bug‘-formalinli dezinfeksiya kamerasida ta’sir etuvchi omil hisoblanadi; dezinfeksiya kameralarida bemorning buyumlari va ko‘rpa-to‘shak anjomlari zararsizlantiriladi. Ultrabinafsha nurlanishdan davolash va boshqa muassasalarning xonalaridagi havoni zararsizlantirish uchun foydalaniladi (BUV-15 yoki BUV-30 lampasi). - Kimyoviy usul (asosiy usul) kasallik qo‘zg‘atuvchi mikroorganizmlarni yo‘q qilish va toksinlarni antiseptiklar hamda dezinfeksiyalovchi moddalar yordamida parchalashdan iborat.
- Kombinatsiyalangan usul — yuqoridagi bir necha usulni birgalikda qo‘llashga asoslanadi (masalan, nam tozalashdan keyin ultrabinafsha nurlar bilan ishlov berish).
- Biologik usul — turli mikroorganizmlar o‘rtasidagi antagonistik ta’sirga va biologik kelib chiqishga ega vositalar ta’siriga asoslanadi. Biologik stansiyalarda hamda oqova suvlarni tozalashda qo‘llaniladi.
Maishiy dezinfeksiya
Inson kundalik hayotda tez-tez terining biror qismini dezinfeksiya qilish zaruratiga duch keladi: bu kesilgan joy, shilinish, tishlash oqibati yoki tibbiy maqsaddagi muolajalar — inyeksiya qilish, tahlil uchun qon olish va hokazolar bo‘lishi mumkin.
Uzoq vaqt davomida terini zararsizlantirish uchun etil spirti eritmasiga ho‘llangan paxta yoki doka sharchalaridan foydalanilgan. Etil spirtini sotish, saqlash va ishlatish muayyan xavf bilan bog‘liq. Xorijda terini dezinfeksiya qilish uchun uzoq vaqtdan beri maxsus bir martalik spirtli salfetkalar. Keyingi davrda ular Rossiyada ham keng tarqalib, nafaqat shifokor xonasida, avtomobil haydovchisining yoki tez yordam shifokorining dori qutisida, balki oddiy uy dori qutisida ham uchraydigan bo‘ldi. Spirtli salfetkalar doka sharchalariga nisbatan ishlatishda unchalik qulay emas. Chunki doka sharchalarini spirt solingan idishdan steril kornsang (maxsus qisqich) bilan olish mumkin; natijada bevosita tegish va ishlov berilayotgan yuzaga infeksiya tushish ehtimoli kamayadi. Bundan tashqari, doka sharchalari spirtli salfetkalarga qaraganda ko‘proq spirtni shimadi. Shuning uchun spirtning ishlov berilayotgan yuzaga ta’sir etish muddati uzoqroq bo‘ladi va mikroorganizmlar kuchliroq bostiriladi.
Tibbiy dezinfeksiya

Tibbiy dezinfeksiya — bakteriyalar va viruslar keltirib chiqaradigan kasalliklarning tarqalishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun mikroorganizmlarni yo‘q qilishga qaratilgan tadbirlar majmuasidir. Mohiyatan, u xonalardagi mikroorganizmlar sonini ruxsat etilgan darajagacha kamaytirishga qaratilgan zararsizlantirish turidir. Mikroorganizmlarni to‘liq yo‘q qilish esa xonalarni sterilizatsiya qilish orqali amalga oshiriladi. O‘z vaqtida va sifatli ishlov berish natijasida belgilangan sanitariya me’yorlariga mos xavfsizlik darajasi ta’minlanadi. Buning uchun tibbiyot muassasalarida qo‘llashga ruxsat etilgan turli dezinfeksiya vositalari ishlatiladi.
Tibbiy dezinfeksiyaning 3 turi farqlanadi: profilaktik, joriy va yakuniy. Profilaktik dezinfeksiya bakteritsid tarkibli maxsus vositalar yordamida yuzalarni yuvish hamda qo‘llarni yuvishni o‘z ichiga oladi. Bu choralar mavjud epidemiologik vaziyatdan qat’i nazar amalga oshiriladi. Ularni bajarish barcha tibbiyot muassasalari xodimlari uchun majburiydir. Joriy dezinfeksiya yuqumli kasallikning infeksiya o‘chog‘idan tashqariga tarqalishini oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlardan iborat. Uni tibbiyot xodimlari shifoxona palatalarida, statsionarning boshqa xonalarida va izolyatorlarda o‘tkazadi. Bu har kuni xonalarni nam tozalash, changni ketkazish, shamollatish va kirlarni yuvishni qamrab oladi. Yakuniy dezinfeksiya bemor boshqa joyga o‘tkazilgandan, shifoxonadan chiqarilgandan yoki vafot etganidan keyin amalga oshiriladi.
Tibbiy dezinfeksiya o‘tkazish uchun litsenziya
«Ayrim faoliyat turlarini litsenziyalash to‘g‘risida»gi federal qonun hamda tibbiy faoliyatni litsenziyalash nizomiga ko‘ra, bakteriyalar, infeksiya qo‘zg‘atuvchilari va viruslarni yo‘q qilishga qaratilgan, shu jumladan koronavirusga qarshi dezinfeksiya xizmatlarini ko‘rsatish uchun dezinfektologiya yo‘nalishi bo‘yicha tibbiy litsenziya olish talab etiladi.