Chikago haqida

Shahar
Chikago
ingl. City of Chicago
ingl. Chicago
Yuqoridan pastga, chapdan o‘ngga: Chikago-Lup, Uillis-tauer, Chikago teatri, Chikago metropoliteni, Harbiy-dengiz prichali, Fild tabiiy tarix muzeyi, Millennium-park
41°54′ sh. k. 87°39′ g‘. u.HGYaO
Mamlakat  AQSh
Shtat Illinoys
Okrug Du-Peyj, Kuk
Ma’muriy bo‘linishi 77 ta jamoa hududi
Mer Brendon Jonson (D)
Tarixi va geografiyasi
Asos solingan 1795
Shahar dan 1837
Maydoni
  • 606,424 km² (2016)
Markazining balandligi 179 m
Vaqt mintaqasi UTC−6:00, yozda UTC−5:00
Aholisi
Aholisi ↘2 731 585 kishi (2025)
Zichligi 4528,825 kishi/km²
Aglomeratsiya 9 618 502 kishi
Rasmiy til ingliz tili
Raqamli identifikatorlar
Telefon kodi 872, 312, 773
Pochta indeksi 60601, 60602, 60603, 60604, 60605, 60606, 60607, 60608, 60609, 60610, 60611, 60612, 60613, 60614, 60615, 60616, 60617, 60618, 60619, 60620, 60621, 60622, 60623, 60624, 60625, 60626, 60628, 60629, 60630, 60631, 60632, 60633, 60634, 60636, 60637, 60638, 60639, 60640, 60641, 60642, 60643, 60644, 60645, 60646, 60647, 60649, 60651, 60652, 60653, 60654, 60655, 60656, 60657, 60659, 60660, 60661, 60664, 60666, 60668, 60669, 60670, 60673, 60674, 60675, 60677, 60678, 60680, 60681, 60682, 60684, 60685, 60686, 60687, 60688, 60689, 60690, 60691, 60693, 60694, 60695, 60696, 60697, 60699 va 60701
GNIS 428803 va 423587
Boshqa ma’lumotlar
Laqabi Shamollar shahri, keng yelkalar shahri
choosechicago.com (ingl.)
Чикаго на карте
Чикаго
Chikago
Чикаго на карте
Чикаго
Chikago
Логотип Викисклада Wikimedia Commons’dagi mediafayllar
Логотип Викигида Wikivoyage’dagi sayohat qo‘llanmasi

Chikago (ingl. Chicago, Amerikacha talaffuzi: [ʃɪˈkɑːɡoʊ] (tinglash)fayl haqida), rasmiy nomi — Chikago shahri (ingl. City of Chicago) — o‘z shtatidagi eng ko‘p aholiga ega shahar hisoblanadi; bu shtat — Illinoys . Chikago AQShda aholi soni bo‘yicha uchinchi yirik shahar bo‘lib, Amerika Qo‘shma Shtatlaridajoylashgan. Taxminiy aholisi 2 747 000 kishi (2022-yil) bo‘lib, u O‘rta G‘arbmintaqasidagi eng yirik shahardir. Chikago — okrug ma’muriy markazi bo‘lib, Kukokrugida joylashgan; Kuk AQShning aholisi bo‘yicha ikkinchi yirik okrugi bo‘lib, shaharning kichik qismi Du-Peyjokrugiga ham kiradi. Chikago — Chikago aglomeratsiyasiningbosh shahri; bu aglomeratsiya ba’zan «Chikagolend» deb ataladi. Aholisi qariyb 10 million kishi bo‘lgan ushbu aglomeratsiya AQShda aholi soni bo‘yicha uchinchi o‘rinda turadi.

Chikago Michigan ko‘libo‘yida joylashgan. Shahar 1837-yilda Buyuk ko‘llar va Missisipi daryosi orasidagi suv yo‘li yaqinida shahar maqomini olib, XIX asro‘rtalarida tez rivojlangan. Buyuk yong‘inbir necha kvadrat mil hududni vayron qilib, 100 000 dan ortiq kishini boshpanasiz qoldirganidan keyin, shaharni qayta tiklash uchun katta sa’y-harakatlar qilindi. Qurilishning keskin jadallashuvi keyingi bir necha o‘n yillik davomida aholi o‘sishini tezlashtirdi. 1900-yilga kelib, yong‘indan o‘ttiz yil ham o‘tmasdan, Chikago dunyodagi beshinchi yirik shaharga aylandi. Chikago shaharsozlik va hududlarni rejalashtirish rivojiga, jumladan, yangi qurilish uslublari, Go‘zal shaharlarharakati va po‘lat konstruksiyali osmono‘par binolarning paydo bo‘lishiga hissa qo‘shdi.

Chikago moliya, madaniyat, savdo, sanoat, ta’lim, texnologiya, telekommunikatsiya va transportning xalqaro markazidir. Bu yerda Chikago savdo palatasitashkil topgan bo‘lib, u eng katta va xilma-xil hosilaviy moliyaviy instrumentlar bozorlaridanbiri hisoblanadi. Yiliga qarab, O‘Hara xalqaro aeroporti dunyodagi eng gavjum aeroportlar orasida beshinchi yoki oltinchi o‘rinni egallaydi. Mintaqada federal avtomobil yo‘llari ham eng ko‘p to‘plangan. Globalization and World Cities Research Network[ingl.]ma’lumotlariga ko‘ra, Chikago «alfa» toifasidagi global shahar va dunyodagi 12-global shaharhisoblanadi. Chikago hududi dunyodagi eng yirik yalpi ichki mahsulot (YaIM) ko‘rsatkichlaridan biriga ega: 2018-yilda u 689 milliard AQSh dollarini tashkil etgan. Shahar iqtisodiyoti xilma-xil va muvozanatli bo‘lib, hech bir sohada jami ishchilarning 14 foizidan ko‘prog‘i band emas. Chikagoda Fortune 500ro‘yxatiga kiruvchi quyidagi kompaniyalar ham faoliyat yuritadi: Boeing, Kraft Heinz, McDonald’s, Sears va Walgreens.

58 million sayyoh 2018-yilda Chikagoga tashrif buyurdi. Bu ko‘rsatkich bo‘yicha shahar AQShda Nyu-York dan keyin eng ko‘p tashrif buyuriladigan ikkinchi shahar bo‘ldi (Nyu-Yorkka 65 million sayyoh kelgan). Shahar Time Outning shahar hayoti indeksida dunyoda birinchi o‘rinni egallagan. Diqqatga sazovor joylar qatoriga Millennium-park, Chikago san’at instituti, Muzeylar kampusi va Uillis-tauerkiradi. Chikago madaniyati tasviriy san’at, adabiyot, kino, teatr, komediya (ayniqsa, improvizatsion komediya), taomlar va musiqani, xususan, jazz, blyuz, soul, xip-xop va elektron raqs musiqasi (EDM)ni qamrab oladi. Nufuzli oliy o‘quv yurtlari orasida Chikago universiteti, Shimoli-g‘arbiy universitet va Chikagodagi Illinoys universitetialohida obro‘ga ega. Chikagoda professional sport jamoalari ham bor, jumladan, Bosh beysbol ligasi.

Tarix

XVII—XIX asrlar

Tasviri: Buyuk Chikago yong‘ini
Chikago ilk bor «Shamollar shahri» deb atalgan xabar

Ilk bor 1673-yilda tilga olingan. 1674-yilda hozirgi Chikago hududida fransuz iyezuiti Jak Markett missionerlik maskaniga asos solgan.

XVIII asr oxirida bo‘lajak shahar o‘rnida fransuz kelib chiqishiga ega qora tanli savdogar Jan-Batist Puen dyu Sablsavdo punkti ochgan. Hozir u shaharning rasmiy asoschisi hisoblanadi. Biroq xaritalarda Chikago faqat 1833-yilda, 350 kishilik qishloq sifatida paydo bo‘lgan. Chicago nomi (dastlab Shikagodeb talaffuz qilingan) mahalliy mayami-illinoys hindulari tilidagi shikaakwa(«yovvoyi piyoz» yoki «sarimsoq») so‘zining fransuzlar tomonidan o‘zgartirilgan shaklidir (Allium tricoccum[ingl.]).

1804-yilda hozirgi Chikago hududida Dirborn forti qurilgan.

1837-yilda Chikago shahar maqomini oldi, 1840-yilga kelib aholisi 4 ming kishidan oshdi. AQShning g‘arbi va sharqi o‘rtasidagi qulay geografik o‘rni tufayli Chikago tez orada mamlakatning asosiy transport tugunlaridan biriga aylandi. Bu holat sanoatning rivojlanishiga hamda muhojirlaroqimining ko‘payishiga turtki bo‘ldi. 1856-yilda shahar munitsipaliteti AQShdagi birinchi shahar kanalizatsiyasiniqurish loyihasini tasdiqladi. Ushbu loyiha doirasida 1850-yillarda va 1860-yillarda shahar yer sathi ko‘tarildi. Rejaga ko‘ra, barcha chiqindilar Michigan ko‘liga oqizilgan.

1871-yilda shaharning katta qismi Buyuk Chikago yong‘inida yonib ketdi. Bu hodisa shaharni yangidan qurish imkonini berdi hamda mamlakat tarixidagi ulkan qurilish yuksalishiga turtki bo‘ldi. Natijada Chikago AQSh me’morchiligining markaziga aylandi.

Michigan ko‘lidan ko‘rinadigan Chikago osmono‘par binolari

1885-yilda Chikagoda dunyodagi birinchi osmono‘par binoqurildi. 1880-yillarda Chikago ishchilari 8 soatlik ish kuni uchun kurashgan. 1-may 1886-yilda shaharda ommaviy ish tashlash paytida 8 soatlik ish kunini talab qiluvchi namoyish bo‘lib o‘tdi. 1892-yilda Chikago universitetitashkil etildi va keyinchalik dunyodagi yetakchi universitetlardan biriga aylandi. 1893-yilda esa shaharda Butunjahon ko‘rgazmasibo‘lib o‘tdi. «Kolumb ko‘rgazmasi» deb nom olgan ushbu tadbirga 27 milliondan ortiq mehmon tashrif buyurdi. Umuman olganda, Chikago tarixidagi bu davrni iqtisodiy, ayniqsa sanoatning yuksalish davri deyish mumkin. 1890-yilda Chikago Nyu-Yorkdan keyin AQShning ikkinchi yirik shahriga aylandi; uning aholisi 1,1 million kishiga yetdi.

Shahar kengayishi bilan toza suv tanqisligi va oqova suvlarni chiqarishmuammolari kuchaydi, chunki oqova suvlar Michigan ko‘liga oqizilar edi. 1900-yilda Chikago daryosioqimi yo‘nalishi Michigan ko‘lidan tashqariga burildi hamda suvlarni chiqarish uchun Illinoys daryosigacha maxsus kanal qurildi.

XX asr

buildings along the sides of a river in a panorama view
Manzara: Chikago daryosi

1920-yilda shahar uyushgan jinoyatchilik kuchayishi hamda mashhur gangsterlar, xususan, Al Kaponening faoliyati sababli xalqaro miqyosda salbiy «shuhrat» qozondi. 1920-yillarda Chikagoda mingdan ortiq jinoiy to‘da faoliyat yuritgan. Shaharda sanoat tez rivojlanib, ko‘plab ko‘chib keluvchilar, avvalo, afroamerikaliklaroqimini keltirib chiqardi. Bu afroamerikaliklar madaniyatining, jumladan, jazzning ravnaq topishiga xizmat qildi. Harakatning eng mashhur namoyandalaridan biri King Oliveredi. 1925-yilda Chikagoda Shimoliy Karolinadan kelgan afroamerikalik Timoti Dryu (1886—1929), o‘zini Nobl Dryu Ali[ingl.]deb atab, islom g‘oyalariga asoslangan «Mavritaniya muqaddas fan ibodatxonasi» diniy tashkilotini tuzdi. 1928-yilda tashkilot nomi «Amerika mavritaniya fan ibodatxonasi»ga o‘zgartirildi. Keyinchalik uning bo‘limlari AQSh shimolidagi bir qator shaharlarda ham ochildi.

Aynan Chikago universitetida 1942-yilda Manxetten loyihasidoirasida dunyodagi birinchi boshqariladigan yadroviy reaksiya amalga oshirildi.

Chikago — AQSh me’morchiligimarkazlaridan biridir. AQShdagi eng baland 10 binoning beshtasi va dunyodagi eng baland binolarning 10 tasi (eng baland 50 talik ichidan) Chikagoda joylashgan. Ular qatoriga bir paytlar AQShning eng baland binosi bo‘lgan «Uillis-tauer» (2009-yilgacha «Sirs-tauer» deb atalgan) ham kiradi.

1954-yilda shahar «All-America City Award» (inglizchadan — «Butunamerika shahri») mukofotiga sazovor bo‘ldi. Mukofotni Milliy fuqarolik ligasitopshiradi. U norasmiy ravishda «Faol fuqarolik uchun Nobel mukofoti» deb ataladi va u AQShdagi inkorporatsiya qilinmagan jamoalar aholisi mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish ishlarida faol ishtirok etgani uchun beriladi.

XX asrning ikkinchi yarmida Chikagoda suburbanizatsiya (aholining shahar atrofiga ko‘chishi) jarayoni kuchaydi: ko‘plab fuqarolar shahar atrofiga ko‘chib o‘tdi. Shahar yashash uchun qulayroq bo‘lib bordi, uning timsoliga aylangan yangi binolar, jumladan, «Sirs-tauer» qurildi. Shahar zamonaviy qiyofa kasb etdi.

Tabiiy geografik tavsif

Geografik o‘rni

Chikago Illinoysshtatining shimoli-sharqida, Michigan ko‘lining janubi-g‘arbiy sohilida joylashgan. Shahar sohillarida joylashgan daryolar — Chikago daryosi va Kalumet daryosi[ingl.]. Chikago sanitariya va kema qatnovi kanali Chikago daryosini Des-Pleyns daryosibilan bog‘laydi. Bu daryo shaharning sharqiy qismidan oqib o‘tadi. Avvallari Chikago daryosidan kema qatnovi uchun foydalanilgan, hozir esa bu maqsadda asosan Michigan ko‘lidan foydalaniladi.

Iqlim

Chikago nam kontinental iqlim mintaqasida joylashgan (Dfa — Köppen iqlim tasnifiga ko‘ra). Yoz uzoq, seryog‘in, nam va issiq, qish esa nisbatan sovuq, lekin qisqa va o‘zgaruvchan bo‘ladi. Iyul oyining o‘rtacha sutkalik harorati — 24,8 °C, yanvarniki — −3,3 °C. Yillik yog‘in miqdori — 940 mm.

Chikago iqlimi (1991—2020-yillar me’yori)
Ko‘rsatkich / Davr Yan Fev Mar Apr May Iyun Iyul Avg Sen Okt Noy Dek Yil
Mutlaq maksimal harorat, °C 19,4 23,9 31,1 33,0 39,0 42,0 43,6 40,0 39,0 34,4 27,2 22,0 43,6
O‘rtacha maksimal harorat, °C −0,6 2,5 8,8 15,5 21,8 27,5 29,7 28,3 24,6 17,5 9,6 3,0 15,8
O‘rtacha harorat, °C −3,3 −1,4 4,4 10,5 16,6 22,2 24,8 24,0 20,0 12,4 5,5 −0,6 11,3
O‘rtacha minimal harorat, °C −7 −5,3 −0,0 5,3 11,1 17,0 20,1 19,4 15,0 8,0 1,3 −3,6 7,0
Mutlaq minimal harorat, °C −32,8 −29,4 −24,4 −13,9 −2,8 1,7 7,2 5,6 −2 −10 −19,4 −31,7 −32,8
Yog‘in miqdori (me’yor), mm 58 55 68 105 121 116 103 105 85 96 80 60 1038

Transport

O‘Hara aeroportidagi ichki o‘tish yo‘lagi

Avtomobil transporti

O‘ng tomonlama harakat

Jamoat transporti

Chikago va uning atrofida jamoat transporti xizmatlarini uchta tashkilot ta’minlaydi:

  • Chikago transport boshqarmasi (ingl. Chicago Transit Authority, CTA) — Chikago transport boshqarmasi AQShdagi ikkinchi yirik jamoat transporti tizimini boshqaradi. U 152 ta avtobus yo‘nalishi va 8 ta metroliniyasini o‘z ichiga oladi. CTA har kuni 1,4 million yo‘lovchi tashiydi: avtobuslar da har kuni qariyb bir million yo‘lovchi , metro poyezdlarida esa yana yarim million kishi qatnaydi. CTA yo‘nalishlari butun Chikago va unga yaqin 40 ta shahar atrofini qamrab oladi. CTAning ko‘k va to‘q sariq liniyalari shahar markazini aeroportlar bilan bog‘laydi.
  • Metra — Chikago va unga yaqin joylashgan oltita okrug hududida xizmat ko‘rsatuvchi shahar atrofi temiryo‘l tizimi. Ushbu okruglar Illinoys shtatida, boshqa yo‘nalishlar esa Indianashtatining shimoli-g‘arbida joylashgan. Metra poyezdlari 200 ga yaqin temiryo‘l stansiyasi joylashgan 11 ta yo‘nalishga xizmat qiladi. Ulardan faqat bittasi elektrlashtirilgan, qolganlarida teplovozlardan foydalaniladi.
  • Pace[ingl.] — asosan Chikago atrofidagi Illinoysshtatining oltita okrugiga, shuningdek, shaharning o‘zidagi ayrim yo‘nalishlarga xizmat ko‘rsatadigan shahar atrofi avtobus tizimi.

Aeroportlar

Chikagoga ikkita yirik va bir nechta kichik aeroport xizmat ko‘rsatadi.

Xalqaro O‘Hara aeroporti Chikagodan g‘arbda, shahar chegaralaridan tashqarida ( Park-Rijshahrida) joylashgan, ammo ma’muriy jihatdan Chikagoga qarashli. U dunyodagi eng yirik aeroportlardan biridir. 4 ta terminali mavjud: 1-, 2- va 3-terminallar AQSh ichidagi havo qatnovlariga, 5-terminal xalqaro qatnovlarga xizmat qiladi (4-raqam aeroport hududidagi avtobus terminaliga berilgan).

O‘Hara aeroporti 1998-yilgacha dunyodagi eng gavjum aeroport hisoblangan. Statistikaga ko‘ra, u tashilgan yo‘lovchilar soni bo‘yicha dunyoda to‘rtinchi o‘rinda turadi.

Ikkinchi aeroport — Miduey — ancha kichik bo‘lib, shaharning janubi-g‘arbida joylashgan.

AQShning ikkinchi moliyaviy markazi

Chikagoda 12 ta federal zaxira bankidan biri — Chikago federal zaxira banki, yirik birjalar — Chikago savdo palatasi va Chikago tovar birjasi, ular birlashtirilgan CME Group, Chikago opsionlar birjasi, Chikago fond birjasi.

Chikago-Lup — AQShda Manxettendan keyingi ikkinchi yirik ishbilarmonlik markazi. Unda birjalar hamda United Airlines, Chase banki, Boeing va boshqa mashhur kompaniyalarning bosh qarorgohlari joylashgan. Asosiy savdo ko‘chasi — Steyt-strit; Lasall-strit Chikagoning Uoll-striti deb ataladi. Michigan-avenyu shaharning eng go‘zal ko‘chasi hisoblanadi. Uning «Muhtasham mil» deb ataladigan qismi hashamatli mehmonxonalari, restoranlari va do‘konlari bilan mashhur.

Diqqatga sazovor joylar

Панорама города (на переднем плане — Аквариум Шедда)
Shahar panoramasi (oldingi planda — Shedd akvariumi)
Shahar panoramasi (oldingi planda — Shedd akvariumi)
  • Me’morchilik markazi — bu yerda Amerika osmono‘par binolari qurilishining tarixi namoyon bo‘ladi. Birinchi osmono‘par bino sifatida me’mor Uilyam Le Baron Jenni loyihasi bo‘yicha 1885-yilda Chikagoda qurilgan Home Insurance Buildingbinosi e’tirof etiladi. U 1931-yilgacha mavjud bo‘lgan. Dastlab bino 10 qavatdan iborat bo‘lib, 1891-yilda yana ikki qavat qo‘shilgan. Bugungi kunda[qachon?] AQShdagi 5 ta bino (mamlakatning eng baland 10 taligidan) va dunyodagi 10 ta bino (eng baland 50 talikdan) Chikagoda joylashgan. Shuningdek, me’mor Santyago Kalatrava loyihasi asosida 2007-yilda «Chikago-Spayr» binosini qurish rejalashtirilgan va ishlar boshlangan. Balandligi 609 metr bo‘lishi ko‘zlangan, shaklan burg‘ini eslatuvchi bino 2012-yilgacha bitkazilishi kerak edi, biroq 2008-yilda loyiha to‘xtatilgan.
  • Osmono‘par binolar mavzesida Luis Sallivantomonidan qurilgan, zarb qilingan temirdan nafis naqshlar va ulkan derazalar bilan bezatilgan bino, shuningdek, State of Illinois Building— 1985-yilda loyihalashtirilgan, aylanuvchi pollar va shaffof liftlarga ega osmono‘par bino joylashgan. Tribune Toweresa 1920-yillarda xalqaro tanlov loyihasi asosida gotika uslubida qurilgan osmono‘par bino bo‘lib, unda Chikago gazetalari tahririyatlari joylashgan. Uni Dyu-Sabl ko‘prigiortida, shaharning eng badavlat tumani joylashgan hududda ko‘rish mumkin.
Chikago qush parvozi balandligidan
  • Old-Taun[ingl.] ( ingl. Old Town — «Eski shahar») — XX asr boshidagi do‘konchalar va boshqa binolar saqlanib qolgan hamda faoliyat yuritayotgan Avliyo Mixail cherkovi joylashgan tuman.
  • Gold-Kost[ingl.] ( ingl. Gold Coast — «Oltin sohil») — Linkoln-park[ingl.] va suv minorasio‘rtasida joylashgan tuman. Bu yerda ko‘plab qadimiy hashamatli uylar saqlangan. Uzoq vaqt davomida elita vakillari shu yerda yashagan, tumanning nomi ham shundan kelib chiqqan.
  • Mozaik panellar — Mark Shagal ning «Yilning to‘rt fasli» asari— The First National Bank Building and Plaza bank binosi atrofini o‘rab turadi.
  • Haykaltarosh Pablo Pikassoning Daley Plaza maydonida joylashgan haykali Chikago aholisi va sayyohlarining sevimli uchrashuv joyidir. Shaharda Chikago zamonaviy san’at muzeyi va Chikago san’at instituti bor.
  • Chikago yaxta-klubi[ingl.]

Binolar va inshootlar

Shahar manzarasi
Quyidagi binodan ko‘rinish: John Hancock Center
  • Chikago suv minorasi — Nort-Michigan-avenyu (ingl. North Michigan Avenue) va Ist-Pirson-strit (ingl. East Pearson Street) kesishmasida joylashgan bo‘lib, 1867-yildaqurilgan. U 1871-yilgi yong‘indan omon qolgan yagona bino bo‘lib, hozir ham shaharning shimolida yashovchi qariyb 400 ming kishini suv bilan ta’minlaydi.
  • Yeyl-bilding
  • Jeyms Charnli uyi
  • Fisher-bilding
  • Blekston mehmonxonasi — Chikagodagi mehmonxona bo‘lib, uning mehmonlari orasida AQSh prezidentlari.
  • Chikago universiteti. Dunyoga mashhur ushbu universitetda boshqa istalgan universitetga qaraganda ko‘proq Nobel mukofoti sovrindorlari tahsil olgan yoki ishlagan. 1942-yilda shu yerda dunyodagi birinchi boshqariladigan yadroviy reaksiya amalga oshirilgan.
  • Harbiy-dengiz prichali
  • «Uillis-tauer» — AQShdagi ikkinchi eng baland bino (110 qavat, balandligi 443 m). U turli balandlikdagi to‘qqiz minoradan tuzilgan bo‘lib, ular yagona inshootga birlashtirilgan. 103-qavatdagi kuzatuv maydonchasidan butun shahar, uning atrofi va Michigan ko‘lini, ochiq havoda esa yonma-yon joylashgan to‘rtta shtat hududini ko‘rish mumkin. 1998-yilda «Petronas-tauerlar» deb ataladigan egizak minoralar Kuala-Lumpurda qurilguniga qadar, Uillis-tauer dunyodagi eng baland bino hisoblangan. Unda osmono‘par binolar muzeyi, do‘konlar va restoranlar joylashgan.

Bog‘lar va xiyobonlar

Michigan ko‘li qirg‘og‘idan shaharning ishbilarmonlik va turarjoy mavzelarigacha, Leyk-Shor-Drayv sohil yo‘li bo‘ylab go‘zal bog‘lar cho‘zilgan. Ularning eng mashhurlari — Grant-park, Millennium-park va Linkoln-park. Janubda Bernhem-park hamda Hayd-parkdagi Jekson-park joylashgan.

Bog‘lar orasida 30 dan ortiq plyaj bor (suzishni xush ko‘ruvchilar Linkoln-park-bich va Ouk-strit-bich plyajlarini afzal ko‘radi; 49- va 57-ko‘chalar orasida yaxshi, lekin kichikroq va toshloq plyajlar mavjud), hayvonot bog‘i (Lincoln Park Zoo), bir nechta qushlar qo‘riqxonasi, Navy Pier dengiz prichali va The Museum Campus muzeylar shaharchasi mavjud. Shaharni rivojlantirishning dastlabki rejasidayoq qirg‘oq bo‘ylab hududlarni qurilishdan xoli saqlash ko‘zda tutilgan. 1839-yilda bu yerlar jamoat mulki deb e’lon qilingan va «abadiy binolardan xoli qolishi» belgilangan.

  • Grant-park (ilgari Lake Parkdeb atalgan; 1901-yilda sharafiga nomlangan: Uliss Grant, Illinoysda yashagan, Fuqarolar urushi davrida shimolliklar qo‘mondoni bo‘lgan armiya generali va AQShning 18-prezidenti) 1,29 km² maydonni egallaydi va sun’iy Norterli-Aylend orolinio‘z ichiga oladi. Bog‘ hududida Adler planetariysi va astronomiya muzeyijoylashgan. U 1930-yilda G‘arbiy yarimsharda qurilgan birinchi planetariy bo‘lgan. Shuningdek, Fild tabiiy tarix muzeyi va Shedd akvariumiham shu yerda joylashgan. Akvarium uzoq vaqt dunyodagi eng kattasi hisoblangan (19 million litr suv, 25 000 jonivor) va hozirgacha Chikagoning eng ko‘p tashrif buyuriladigan maskanlaridan biridir. 1998-yilda mazkur uch muzey Chikago muzeylar kampusi.
    ga birlashtirildi. Grant-parkda Taste of Chicago, Chikago jazz festivali (Chicago Jazz Festival), Chikago blyuz festivali (ingl. Chicago Blues Festival), «Venetsiya kechasi» (ingl. Venetian Night) kabi yirik tadbirlar, shuningdek, Lollapalooza musiqa festivali (rok, xip-xop, pank, raqs va musiqiy komediya) o‘tkaziladi. 4-iyul kuni erta tongdan Mustaqillik kuniga bag‘ishlangan tantanalar boshlanadi, qorong‘i tushgach esa bog‘ mushakbozlik nurlari bilan yoritiladi. Chikago marafoniGrant-parkda boshlanib, shu yerda yakunlanadi. Aholi uchun 16 ta softbol (beysbol turi) maydoni, 12 ta tennis korti ochiq; fitnes, yoga va aerobikamashg‘ulotlari o‘tkaziladi. Bog‘da Chikago san’at instituti — impressionistlar va Amerika san’ati asarlarining boy to‘plami bilan mashhur muzey joylashgan. Grant-park markazida Bakingem favvorasi (Buckingham Fountain) — dunyodagi eng yirik favvoralardan biri bor. U 1927-yilda ochilgan bo‘lib, hozir ham Chikago aholisi va mehmonlarini ranglar va musiqa uyg‘unligidagi tomoshalar (issiq mavsumda 21:00 dan 22:00 gacha) bilan quvontiradi.
  • Millennium-park esa 2004-yilda Grant-parkning shimoliy qismida, depo va katta yopiq avtoturargoh tomida ochilgan hamda Chikagoning asosiy diqqatga sazovor joylaridan biriga aylangan. Bu dunyoda tom ustida barpo etilgan eng katta bog‘ (maydoni — 101 000 m²) hamda postmodernistik me’morchilikning o‘ziga xos namunasidir. Bog‘ning uchta asosiy diqqatga sazovor obyekti — Klaud-Geyt, Kraun favvorasi va Jey Pritsker pavilyoni[ingl.] — bog‘ning bosh diqqatga sazovor joyi, 4000 o‘rinlisahna bo‘lib, dunyoga mashhur me’mor Frenk Geritomonidan loyihalashtirilgan. Pavilyon nafis gulni yoki yoyilayotgan kema yelkanlarini eslatuvchi zanglamaydigan po‘latdan yasalgan egri sirtlardan tashkil topgan. Pritsker pavilyonida va uning yonidagi 7000 kishini sig‘dira oladigan maysazorda Grant-park musiqa festivali.
  • o‘tkaziladi. Klaud-Geyt — oynadek yaltiratib sayqallangan, uch qavatli, 110 tonnaliksimob tomchisini eslatuvchi po‘lat inshoot. U xalq orasida The Bean («Loviya») deb ataladi. Bu Terner mukofoti sohibi bo‘lgan mashhur haykaltarosh Anish Kapurning AQSh hududidagi birinchi asaridir. Egri oyna sirti tashrifchilar, osmono‘par binolar va osmonning o‘zini g‘aroyib shaklda aks ettiradi. 2004-yilda o‘rnatilganidan beri Cloud Gate Chikagoning eng mashhur haykallaridan biri bo‘lib kelmoqda.
  • Kraun favvorasi — — favvorakataloniyalik haykaltarosh Jaume Plensa loyihasi asosida qurilgan. Shaffof shisha bloklardan yasalgan ikki 15 metrlik minora suvga botirilgan qora granit panelning ikki tomonida joylashgan. Ushbu shisha panellarda yorug‘lik diodli ekranlarmavjud bo‘lib, ular yoritilganda Chikagoning qariyb ming nafar aholisi yuzlarini ko‘rsatadi.
    Millennium-parkda yana muz maydonchasi McCormick Tribune Ice Skating Rink, Peristyle at Wrigley Square, Joan W. and Irving B. Harris Theater for Music and Dance, AT&T Plaza, Lurie Garden, Chase Promenade.
  • Chikago botanika bog‘i (ingl. Chicago Botanical Garden), maydoni 120 ga.

Aholi

Irqiy tarkib 20192010199019701940
Oq tanli amerikaliklar 50,8 %45,0 %45,4 %65,6 %91,7 %
— Ispan kelib chiqishiga ega bo‘lmagan oq tanlilar 33,5 %31,7 %37,9 %59,0 %91,2 %
Afroamerikaliklar 28,5 %32,9 %39,1 %32,7 %8,2 %
Ispan yoki lotinamerikalik (istalgan irq vakili) 28,8 %28,9 %19,6 %7,4 %0,5 %
Osiyoliklar 6,9 %5,5 %3,7 %0,9 %0,1 %

Aholi soni
183320102014201720202025
350↗2 695 598↗2 722 389↘2 716 000↗2 746 388↘2 731 585

Madaniyat

Chikagocha pitsa

Chikagoning yoz faslini festivallarsiztasavvur etib bo‘lmaydi, ular minglab kishilarni birlashtiradi.

  • Iyun oxiridan sentabr oxirigacha Haylend-parkda Ravinia festivali o‘tkaziladi (Chikago simfonik orkestri, balet truppalari, folklor va jazz orkestrlari, komediya ustalari va boshqalar)
  • May oxirida Grant-parkda Chikago blyuz festivali (Chicago Blues Festival) o‘tkaziladi.
  • Iyulda — Chicago Gospel Festival,
  • sentabr oxirida — Chikago jazz festivali (Chicago Jazz Festival) o‘tkaziladi.

Grant-parkda Taste of Chicago, «Venetsiya kechasi» (Venetian Night) va Lollapalooza musiqa festivali kabi yirik tadbirlar ham o‘tkaziladi.

Muzeylar va ko‘rgazmalar

Fan va sanoat muzeyi

Teatrlar

Amerikaning teatr poytaxti sifatida tan olingan Chikagoda juda ko‘p kichik teatrlar va studiyalar bor. Ularning ko‘pchiligi so‘nggi o‘n yilliklarda paydo bo‘lgan bo‘lsa ham, tomoshabinlar e’tirofiga sazovor bo‘ldi. Bill Myurrey, Jon Belushi, Den Eykroyd, Gilda Redner, Mayk Mayers, Kris Ferlikabi aktyorlar faoliyatini aynan shu yerda boshlagan. Bu teatrlarda original dramalar, shuningdek, Brodvey uslubidagi shoular namoyish etiladi.

«Chikago» teatri

Kino, seriallar

Amerika teleseriallari

Ta’lim

Ta’lim muassasalari

1850-yillardan boshlab Chikago shahar va uning atrofidagi qator universitetlar tufayli oliy ta’lim hamda ilmiy tadqiqotlarning jahon markazlaridan biriga aylandi. Mazkur oliy o‘quv yurtlari AQShdagi eng yaxshi «milliy universitetlar» reytingida muntazam yuqori o‘rinlarni egallaydi. Ushbu reytingni e’lon qiluvchi nashr — U.S. News & World Report.

jurnali baholashlariga ko‘ra, Qo‘shma Shtatlardagi eng yaxshi «milliy universitetlar» reytingidan muntazam joy oladi. Chikagoning eng yaxshi universitetlari qatoriga quyidagilar kiradi:

Chikago universitetining birinchi prezidenti Uilyam Reyni Xarper ikki yillik ta’limga ega kollej tushunchasining shakllanishiga hissa qo‘shgan. U Joliet junior kollejini[ingl.] 1901-yilda AQShdagi ilk shunday kollej sifatida ochgan. Keyinchalik Chikagoda ko‘plab kollejlar, jumladan, yettita mashhur kollej tashkil etilishi bilan bu ish davom ettirilgan: Chikago shahar kollejlari[ingl.], Richard J. Deyli kolleji[ingl.], Kennedi-King kolleji[ingl.], Malkolm Iks kolleji[ingl.], Oliv-Xarvi kolleji[ingl.], Garri S. Trumen kolleji[ingl.], Garold Vashington kolleji[ingl.], Uilbur Rayt kolleji[ingl.], shuningdek, xususiy Makkormik kolleji[ingl.].

Chikagoda oliy ta’limdan keyingi bosqich (aspirantura) uchun ko‘plab muassasalar, shuningdek, seminarlar va ilohiyot maktablari mavjud. Ular orasida: Adler professional psixologiya maktabi[ingl.],Chikago professional psixologiya maktabi[ingl.], Katolik ilohiyot uyushmasi[ingl.], Mudi Bibliya instituti va Chikago universiteti ilohiyot maktabi[ingl.].

Kutubxonalar

Shaharning birinchi ommaviy kutubxonasi — Chikago ommaviy kutubxonasi[ingl.]— faqat 1873-yilda Buyuk Chikago yong‘inidan keyin tashkil etildi. 1871-yilgi yong‘indan so‘ng qirolicha Viktoriya va Buyuk Britaniyaning taniqli siyosatchilari kutubxonaga kitoblar hadya etishni taklif qilishgan. Ammo shaharda umuman ommaviy kutubxona yo‘qligi ma’lum bo‘lgan. Dastlab Chikago ommaviy kutubxonasi yong‘indan omon qolgan suv minorasida joylashgan: kitoblar rezervuarda saqlangan, o‘quv zali esa g‘ishtli poydevor qismida bo‘lgan. 2014-yilda kutubxona muzeylar va kutubxonalar xizmatlari uchun milliy medal bilan taqdirlangan.

Sport

Chikagoda 16 ta professional sport jamoasi bor. Shahar Shimoliy Amerikaning 4 ta yirik sport ligasi (Amerika futboli, beysbol, basketbol va shaybali xokkey) jamoalariga ega bo‘lgan AQShning sanoqli shaharlaridan biridir. Bu klublarning har biri o‘z ligasida kamida bir marta g‘olib bo‘lgan. Chikagoning Bosh beysbol ligasi dagi ikki jamoasi («Kabs» va «Uayt Soks») turli hududiy divizionlarda qatnashadi.

Riglli-Fild
Klub Sport turi Liga Stadion Tashkil etilgan
Chikago Berz Amerika futboli NFL «Soldjer-Fild» 1919
Chikago Blekxoks Shaybali xokkey NHL «Yunayted-senter» 1926
Chikago Bullz Basketbol NBA «Yunayted-senter» 1966
Chikago Kabs Beysbol MLB «Riglli-Fild» 1870
Chikago Uayt Soks Beysbol MLB «U.S. Cellular Field» 1900
Chikago Fayr Futbol MLS «Soldjer-Fild» 1997
Chikago Skay Basketbol WNBA «UIC Pavilion» 2006
Chikago Shemroks Lakross NLL «Sears Centre» 2006

Chikago nomzod sifatida 2016-yilgi yozgi Olimpiya o‘yinlarimezbonligiga da’vogarlik qildi. Ammo ovoz berishning birinchi bosqichidayoq Tokio, Madrid va Rio-de-Janeyroga yutqazdi. G‘olib Rio-de-Janeyro bo‘ldi.

Infratuzilma

Transport

Asosiy maqola: Chikago transporti[ingl.]

Sog‘liqni saqlash tizimlari

Illinoys tibbiyot rayoni[ingl.] shaharning Near-Vest-Sayd[ingl.]hududida joylashgan. Uning tarkibiga Rash universiteti tibbiyot markazi[ingl.]kiradi. Ushbu markaz Katta Chikago mintaqasidagi eng yaxshi shifoxonalar orasida US News & World Report talqiniga ko‘ra 2014—2016-yillarda ikkinchi o‘rinni egallagan. Shuningdek, Illinoys universiteti tibbiyot kolleji[ingl.] (Chikago), Jessi Braun nomidagi faxriylar shifoxonasi va Kuk okrugidagi Jon Stroger kichik nomidagi shifoxonabor. So‘nggisi mamlakatdagi eng band travmatologiya markazlaridan biridir.

Qardosh shaharlar

Chikagoning 29 ta qardosh shahri bor:

Hamkor shaharlar

Sobiq qardosh shaharlar

Astronomiyada

Chikago sharafiga (334) Chikagoasteroidi nomlangan. U 1892-yilda kashf etilgan.

Havolalar