Bromid kislota haqida

Vodorod bromid
Изображение химической структуры
Изображение молекулярной модели
Umumiy ma’lumotlar
Sistematik
nomi
vodorod bromid
An’anaviy nomlari Bromovodorod, gidrobromid; vodorod bromid
Kimyoviy formulasi HBr
Fizik xossalari
Agregat holati rangsiz gaz
Molyar massasi 80,91 g/mol
Zichligi gaz (25 °C), 3,307 g/l, suyuqlik (−68 °C) 2,17 g/sm³
Ionlanish energiyasi 11,62 ± 0,01 eV va 11,66 eV
Termik xossalari
Harorati
 • erish −86.80 °C
 • qaynash −66.38 °C
 • parchalanish +1000 dan yuqori °C
Kritik nuqtasi 90,0 °C, 8,54 MPa
Entalpiyasi
 • hosil bo‘lish −34,1 kJ/mol
Bug‘ bosimi 20 ± 1 atm, 20,003 bar, 26,5 bar va 40,7 bar
Kimyoviy xossalari
Kislotaning dissotsiatsiya konstantasi pKa ≈ −9
Eruvchanligi
 • suvda 193 (20 °C)
Tuzilishi
Dipol momenti 0,24 D
Tasnifi
Ro‘yxatga olish CAS raqami 10035-10-6
PubChem
Ro‘yxatga olish EINECS raqami 233-113-0
SMILES
 
InChI
RTECS MW3850000
ChEBI 47266
BMT raqami 1048
ChemSpider
Xavfsizlik
Zaharliligi O‘ta zaharli, kuchli ta’sir qiluvchi zaharli modda
GHS piktogrammalari Пиктограмма «Коррозия» системы СГСПиктограмма «Восклицательный знак» системы СГСПиктограмма «Череп и скрещённые кости» системы СГСПиктограмма «Окружающая среда» системы СГС
NFPA 704
Ma’lumotlar standart sharoitlar (25 °C, 100 kPa) uchun keltirilgan, agar boshqacha ko‘rsatilmagan bo‘lsa.
Логотип Викисклада Wikimedia Commons’dagi mediafayllar

Vodorod bromid (gidrobromid, bromovodorod, HBr) — anorganik modda, ikkita elementli birikma — brom va vodorod. Bu rangsiz, havodan og‘ir, zaharli gaz bo‘lib, nam havoda tuman hosil qiladi.

Olinishi

Sanoatda vodorod bromid oddiy moddalarning bevosita o‘zaro ta’siri orqali olinadi:

HA2+BrA2→200−400 A∘C, Pt2HBr

Bundan tashqari, vodorod bromid organik birikmalarning bromli hosilalarini sintez qilishda qo‘shimcha mahsulot sifatida hosil bo‘ladi.

Laboratoriyada vodorod bromid gidroliz orqali fosfor tribromididan yoki fosfor pentabromididan olinadi:

PBrA3+3HA2O⟶HA3POA3+3HBr↑
PBrA5+4HA2O⟶HA3POA4+5HBr↑

Bromni bir necha usulda qaytarish:

3BrA2+S+4HA2O→100−150 A∘CHA2SOA4+6HBr
BrA2+KNOA2+HA2O⟶KNOA3+2HBr↑

Bromidlardan, jumladan ishqoriy metallar bromidlaridan suyultirilgan kislota bilan siqib chiqarish:

KBr+HA2SOA4→HA2OKHSOA4+HBr↑

Vodorod bromidni brom bilan suvni yorug‘lik ta’sirida yoki qaynash jarayonida reaksiyaga kiritish orqali ham olish mumkin:

2HA2O+2BrA2→hν,+100AoC4HBr↑+OA2↑

Fizik xossalari

Vodorod bromid — o‘tkir hidli, rangsiz, zaharli gaz bo‘lib, havoda kuchli tutaydi. U termik jihatdan juda barqaror.

Suvda yaxshi eriydi: 221 g/100 g suvga 0 °C da (193 — 25° da, 130 — 100 °C da). Suvli eritmasi azeotrop aralashma hosil qiladi; uning tarkibida 47,63 % HBr bo‘lib, 124,3 °C da qaynaydi.

U etanolda erib, kuchsiz elektrolit hosil qiladi.

HBr ning suvli eritmalarini sovitish orqali quyidagi kristallogidratlarni olish mumkin:

  • HBr·H2O — −15,5...−3,3 °C oralig‘ida barqaror,
  • HBr·2H2O — −11,2 °C da eriydi,
  • HBr·4H2O — −55,8 °C da eriydi.

Sof HBr ortorombik singoniyali kristallar hosil qiladi, uning fazoviy guruhi — F mmm, −173 °C dagi parametrlari: a = 0,5640 nm, b = 0,6063 nm, c = 0,5555 nm, Z = 4.

Kimyoviy xossalari

Vodorod bromidning suvli eritmasi kuchli bir asosli kislota hosil qiladi:

HBr+HA2O↽−−⇀BrA−+HA3OA+,pK=−9

HBr termik jihatdan juda barqaror: 1000 °C haroratda molekulalarning taxminan 0,5 % qismi parchalanadi:

2HBr↽−−⇀HA2+BrA2

Kislota sifatida metallar, ularning oksidlari va asoslar bilan reaksiyaga kirishadi:

2HBr+Mg⟶MgBrA2+HA2↑
2HBr+CaO⟶CaBrA2+HA2O
2HBr+Ba(OH)A2⟶BaBrA2+2HA2O

U qaytaruvchi modda bo‘lib, havoda sekin oksidlanadi. Shu sababli suvli eritmalari vaqt o‘tishi bilan qo‘ng‘ir tusga kiradi:

4HBr+OA2⟶2BrA2+2HA2O

Qo‘llanilishi

Undan bromidlar tayyorlashda, sintezda — turli organik brom hosilalarini olishda — hamda reaktiv-ionli o‘yishda foydalaniladi.

Tashilishi

Suvsiz HBr sig‘imi 6,8 va 68 kg bo‘lgan ballonlarda 24 atm bosim ostida tashiladi[manba 2021-yildan beri ko‘rsatilmagan].

Zaharliligi

Vodorod bromid — o‘yuvchi, o‘ta zaharli va bo‘g‘uvchi ta’sirga ega modda[manba 2021-yildan beri ko‘rsatilmagan]. Ruxsat etilgan eng yuqori konsentratsiya = 10 mg/m3, zarar yetkazuvchi toksik doza = 2,4 mg/(l·min)[manba 2021-yildan beri ko‘rsatilmagan].

Adabiyotlar

  • GOST 2062-77. Bromid kislota
  • Kimyo ensiklopediyasi / Tahrir hay’ati: I. L. Knunyants va boshqalar. — M.: «Sovet ensiklopediyasi» nashriyoti, 1988. — Jild 1. — 623 bet
  • Kimyogar ma’lumotnomasi / Tahrir hay’ati: B. P. Nikolskiy va boshqalar. — 3-nashr, tuzatilgan. — L.: «Ximiya» nashriyoti, 1966. — Jild 1. — 1072 bet
  • N. Grinvud, A. Ernsho. Elementlar kimyosi. — «Binom. Bilimlar laboratoriyasi», 2008. — Jild 2. — 666 bet
  • Anorganik kimyo. 3 jildda. / Yu. D. Tretyakov tahriri ostida. — M.: «Akademiya» nashriyot markazi, 2004. — Jild 2. — 368 bet — ISBN 5-7695-1436-1.
  • N. S. Axmedov. Umumiy va anorganik kimyo: kimyo-texnologiya oliy ta’lim muassasalari uchun darslik. — 2-nashr, qayta ishlangan va to‘ldirilgan. — M.: «Visshaya shkola», 1988. — 640 bet, rasmlar.