| Vodorod bromid | |
|---|---|
| Umumiy ma’lumotlar | |
| Sistematik nomi |
vodorod bromid |
| An’anaviy nomlari | Bromovodorod, gidrobromid; vodorod bromid |
| Kimyoviy formulasi | HBr |
| Fizik xossalari | |
| Agregat holati | rangsiz gaz |
| Molyar massasi | 80,91 g/mol |
| Zichligi | gaz (25 °C), 3,307 g/l, suyuqlik (−68 °C) 2,17 g/sm³ |
| Ionlanish energiyasi | 11,62 ± 0,01 eV va 11,66 eV |
| Termik xossalari | |
| Harorati | |
| • erish | −86.80 °C |
| • qaynash | −66.38 °C |
| • parchalanish | +1000 dan yuqori °C |
| Kritik nuqtasi | 90,0 °C, 8,54 MPa |
| Entalpiyasi | |
| • hosil bo‘lish | −34,1 kJ/mol |
| Bug‘ bosimi | 20 ± 1 atm, 20,003 bar, 26,5 bar va 40,7 bar |
| Kimyoviy xossalari | |
| Kislotaning dissotsiatsiya konstantasi | ≈ −9 |
| Eruvchanligi | |
| • suvda | 193 (20 °C) |
| Tuzilishi | |
| Dipol momenti | 0,24 D |
| Tasnifi | |
| Ro‘yxatga olish CAS raqami | 10035-10-6 |
| PubChem | 260 va 22169024 |
| Ro‘yxatga olish EINECS raqami | 233-113-0 |
| SMILES | |
| InChI | |
| RTECS | MW3850000 |
| ChEBI | 47266 |
| BMT raqami | 1048 |
| ChemSpider | 255 |
| Xavfsizlik | |
| Zaharliligi | O‘ta zaharli, kuchli ta’sir qiluvchi zaharli modda |
| GHS piktogrammalari |
|
| NFPA 704 | |
| Ma’lumotlar standart sharoitlar (25 °C, 100 kPa) uchun keltirilgan, agar boshqacha ko‘rsatilmagan bo‘lsa. | |
Vodorod bromid (gidrobromid, bromovodorod, HBr) — anorganik modda, ikkita elementli birikma — brom va vodorod. Bu rangsiz, havodan og‘ir, zaharli gaz bo‘lib, nam havoda tuman hosil qiladi.
Olinishi
Sanoatda vodorod bromid oddiy moddalarning bevosita o‘zaro ta’siri orqali olinadi:
Bundan tashqari, vodorod bromid organik birikmalarning bromli hosilalarini sintez qilishda qo‘shimcha mahsulot sifatida hosil bo‘ladi.
Laboratoriyada vodorod bromid gidroliz orqali fosfor tribromididan yoki fosfor pentabromididan olinadi:
Bromni bir necha usulda qaytarish:
Bromidlardan, jumladan ishqoriy metallar bromidlaridan suyultirilgan kislota bilan siqib chiqarish:
Vodorod bromidni brom bilan suvni yorug‘lik ta’sirida yoki qaynash jarayonida reaksiyaga kiritish orqali ham olish mumkin:
Fizik xossalari
Vodorod bromid — o‘tkir hidli, rangsiz, zaharli gaz bo‘lib, havoda kuchli tutaydi. U termik jihatdan juda barqaror.
Suvda yaxshi eriydi: 221 g/100 g suvga 0 °C da (193 — 25° da, 130 — 100 °C da). Suvli eritmasi azeotrop aralashma hosil qiladi; uning tarkibida 47,63 % HBr bo‘lib, 124,3 °C da qaynaydi.
U etanolda erib, kuchsiz elektrolit hosil qiladi.
HBr ning suvli eritmalarini sovitish orqali quyidagi kristallogidratlarni olish mumkin:
- HBr·H2O — −15,5...−3,3 °C oralig‘ida barqaror,
- HBr·2H2O — −11,2 °C da eriydi,
- HBr·4H2O — −55,8 °C da eriydi.
Sof HBr ortorombik singoniyali kristallar hosil qiladi, uning fazoviy guruhi — F mmm, −173 °C dagi parametrlari: a = 0,5640 nm, b = 0,6063 nm, c = 0,5555 nm, Z = 4.
Kimyoviy xossalari
Vodorod bromidning suvli eritmasi kuchli bir asosli kislota hosil qiladi:
HBr termik jihatdan juda barqaror: 1000 °C haroratda molekulalarning taxminan 0,5 % qismi parchalanadi:
Kislota sifatida metallar, ularning oksidlari va asoslar bilan reaksiyaga kirishadi:
U qaytaruvchi modda bo‘lib, havoda sekin oksidlanadi. Shu sababli suvli eritmalari vaqt o‘tishi bilan qo‘ng‘ir tusga kiradi:
Qo‘llanilishi
Undan bromidlar tayyorlashda, sintezda — turli organik brom hosilalarini olishda — hamda reaktiv-ionli o‘yishda foydalaniladi.
Tashilishi
Suvsiz HBr sig‘imi 6,8 va 68 kg bo‘lgan ballonlarda 24 atm bosim ostida tashiladi[manba 2021-yildan beri ko‘rsatilmagan].
Zaharliligi

Vodorod bromid — o‘yuvchi, o‘ta zaharli va bo‘g‘uvchi ta’sirga ega modda[manba 2021-yildan beri ko‘rsatilmagan]. Ruxsat etilgan eng yuqori konsentratsiya = 10 mg/m3, zarar yetkazuvchi toksik doza = 2,4 mg/(l·min)[manba 2021-yildan beri ko‘rsatilmagan].
Adabiyotlar
- GOST 2062-77. Bromid kislota
- Kimyo ensiklopediyasi / Tahrir hay’ati: I. L. Knunyants va boshqalar. — M.: «Sovet ensiklopediyasi» nashriyoti, 1988. — Jild 1. — 623 bet
- Kimyogar ma’lumotnomasi / Tahrir hay’ati: B. P. Nikolskiy va boshqalar. — 3-nashr, tuzatilgan. — L.: «Ximiya» nashriyoti, 1966. — Jild 1. — 1072 bet
- N. Grinvud, A. Ernsho. Elementlar kimyosi. — «Binom. Bilimlar laboratoriyasi», 2008. — Jild 2. — 666 bet
- Anorganik kimyo. 3 jildda. / Yu. D. Tretyakov tahriri ostida. — M.: «Akademiya» nashriyot markazi, 2004. — Jild 2. — 368 bet — ISBN 5-7695-1436-1.
- N. S. Axmedov. Umumiy va anorganik kimyo: kimyo-texnologiya oliy ta’lim muassasalari uchun darslik. — 2-nashr, qayta ishlangan va to‘ldirilgan. — M.: «Visshaya shkola», 1988. — 640 bet, rasmlar.
