| Alyuminiy sulfat | |
|---|---|
| | |
| | |
| Umumiy ma’lumotlar | |
| An’anaviy nomlari | sulfat kislotali alyuminiy |
| Kimyoviy formula | Al2O12S3 |
| Ratsional formula | Al2(SO4)3 |
| Fizik xossalari | |
| Agregat holati | qattiq |
| Molyar massa | 342,15 g/mol |
| Zichligi |
2,710 g/cm³ (suvsiz) 1,690 g/cm³ (18 molekula suvli) |
| Termik xossalari | |
| Harorat | |
| • suyuqlanish | 700 °C |
| • qaynash | 1600 °C |
| • parchalanish | 580 °C |
| Tasniflanishi | |
| CAS ro‘yxat raqami | 10043-01-3 |
| PubChem | 24850, 75366293 va 16694118 |
| EINECS ro‘yxat raqami | 233-135-0 |
| SMILES | |
| InChI | |
| Kodeks Alimentarius | E520 |
| RTECS | BD1700000 |
| ChEBI | 74768 |
| ChemSpider | 23233 |
| Xavfsizligi | |
| Zaharliligi | kam zaharli |
| NFPA 704 | |
| Ma’lumotlar standart sharoitlar (25 °C, 100 kPa) uchun keltirilgan, agar boshqacha ko‘rsatilmagan bo‘lsa. | |
Alyuminiy sulfat — murakkab noorganik birikma, alyuminiy va sulfat kislotasining tuzi bo‘lib, kimyoviy formulasi Al2(SO4)3. Rangsiz kristallar ko‘rinishida bo‘ladi va tarkibidagi suv miqdori turlicha bo‘lgan kristallogidratlar hosil qilishi mumkin. Suvni tozalash, matolarni bo‘yash, terini oshlash va fotografiyada reaktiv sifatida, shuningdek, achchiqtoshlar olishda qo‘llanadi.
Fizik xossalari
Rangsiz kristallar, plastinkalar yoki kukun ko‘rinishida bo‘ladi. Ortorombik kristall panjaraga ega. Zichligi — 2,710 g/cm³, o‘zgarmas bosimdagi issiqlik sig‘imi — 259,6 J/(mol·K). Spirtlarda yomon, suvda yaxshi eriydi, gigroskopik xususiyatga ega. Odatdagi haroratda barqaror.
Kimyoviy formulasi Al2(SO4)3 · 18H2O bo‘lgan kristallogidrat hosil qiladi. Bu rangsiz kristallar 86,5 °C da parchalanish bilan suyuqlanadi, zichligi 1,690 g/cm³. Uzoq vaqt saqlanganda 18 molekula suvli kristallogidrat tarkibidagi suv miqdori qisman kamayib, 14—14,5 molekulagacha tushishi mumkin. Qizdirilganda 18 molekula suvli kristallogidrat suvini yo‘qotib, quyidagi shakllarni hosil qiladi:
- 150 °C — Al2(SO4)3 · 14 H2O,
- 160 °C — Al2(SO4)3 · 10 H2O,
- 250 °C — Al2(SO4)3 · 3 H2O,
- 420 °C — butunlay suvsiz shakl.
Kimyoviy xossalari
- Alyuminiy sulfat 580 °C dan yuqori haroratda alyuminiy oksidining γ-modifikatsiyasi va sulfat angidridga parchalanadi:
- Fotografik jelatinli fotoqatlamlarni qotiradi. Bu xossadan fotografik materiallar ishlab chiqarishda fotoemulsiya qatlamlarining mexanik mustahkamligini oshirish, rangli fotografiyada esa bo‘yoqlarni gidrolitik parchalanishdan saqlash uchun foydalaniladi. Qotirish mexanizmi alyuminiy ionlarining jelatindagi ionlashgan karboksil guruhlar bilan bog‘lanishiga asoslanadi.
- Issiq suv ta’sirida gidrolizlanadi:
- Ishqorlar bilan suyuqlantirilganda quyidagi alyuminatlar hosil bo‘ladi:
- Sovuq konsentrlangan ammiak eritmasida gidroksid cho‘kmasini, issiq eritmada esa alyuminiy metagidroksidi cho‘kmasini hosil qiladi:
Olinishi
Alyuminiy sulfat quyidagi moddalar o‘zaro reaksiyaga kirishishi natijasida olinadi — alyuminiy gidroksidi va sulfat kislotasi:
Shuningdek, alyuminiy sulfat quyidagi moddalar reaksiyasi natijasida olinadi — alyuminiy va sulfat kislotasi:
Qo‘llanilishi
Alyuminiy sulfat koagulyant sifatida xo‘jalik-ichimlik va sanoat suvlarini tozalashda ishlatiladi. Shuningdek, qog‘oz, to‘qimachilik, charm va boshqa sanoat tarmoqlarida qo‘llanadi.
Shuningdek, oziq-ovqat qo‘shimchasi sifatida E520 belgisi bilan ishlatiladi.
Fotografiyada barqarorlashtiruvchi eritmalar hamda qotiruvchi fiksaj eritmalari tarkibiga kiradi.
Adabiyotlar
- Voloxov Yu. A. Alyuminiy sulfat : maqola // Kimyo ensiklopediyasi / Tahrir hay’ati: Knunyans I. L. va boshq. — M. : Sovet ensiklopediyasi, 1988. — J. 1: A—Darzana. — B. 121. — 623 bet.
- Gurlev D. S. Fotografiya bo‘yicha ma’lumotnoma (fotomateriallarga ishlov berish). — Kiyev: Texnika, 1988. — 335 bet. — ISBN 5-335-00125-4.
- Jeyms T. Fotografik jarayon nazariyasi = Fotografik jarayon nazariyasi (The theory of the photographic process) / Amerikadagi 4-nashrdan tarjima qilingan, muharriri — Kartujanskiy A. L. — Rus tilidagi 2-nashr. — L.: «Ximiya» nashriyotining Leningrad bo‘limi, 1980. — 672 bet.
- Lidin R. A. va boshq. Noorganik moddalarning kimyoviy xossalari: oliy o‘quv yurtlari uchun o‘quv qo‘llanma. — 3-nashr, tuzatilgan. — M.: Ximiya, 2000. — 480 bet. — ISBN 5-7245-1163-0.
