Yog‘ochning yoqilg‘i sifatida ishlatilishini yaxshi bilamiz, biroq yog‘och tarkibida uglerod miqdori juda kam bo‘lishini ham bilamiz. Shuningdek, oltingugurt, xlor, kremniy va suv kabi aralashmalar ko‘p bo‘lgani sababli uning yoqilg‘i sifatidagi samaradorligi pasayadi. Natijada juda ko‘p tutun va kul hosil bo‘ladi. Yog‘och tarkibidagi uchuvchan aralashmalar va suv chiqarib tashlanib, u ko‘mirga aylantirilganda esa samaradorligi yuqori, tutun kam chiqaradigan a’lo darajadagi yoqilg‘i hosil bo‘ladi.

Xuddi shunday holatni biomassa uchun ham kuzatish mumkin. Qoramol go‘ngi kulchalari yoqilg‘i sifatida ishlatilganda, ko‘p miqdorda tutun va kul hosil bo‘ladi. Bu go‘ng kulchalarini samaradorligini oshirish uchun o‘zgartirish mumkinmi? Keling, organik moddalarning anaerob parchalanishi natijasida biomassadan hosil bo‘ladigan biogaz haqida bilib olaylik.

Biomassa nima?

Biomassa — tirik yoki yaqinda tirik bo‘lgan organizmlardan olinadigan organik modda bo‘lib, unga ekin qoldiqlari, hayvon chiqindilari, o‘rmon qoldiqlari, maishiy qattiq chiqindilar va boshqalar kiradi. Biomassa tarkibida 75% uglerod hamda vodorod, kislorod va azot kabi boshqa molekulalar mavjud. Bundan tashqari, unda oz miqdorda ishqoriy metallar, ishqoriy yer metallari va og‘ir metallar ham bo‘ladi.

Biogaz nima?

Biogaz — qishloq xo‘jaligi chiqindilari, maishiy chiqindilar, o‘simlik qoldiqlari, oziq-ovqat chiqindilari va boshqalar kabi organik moddalarning anaerob parchalanishi natijasida hosil bo‘ladigan gazlar aralashmasidir. Biogaz tarkibiga metan, karbonat angidrid, oz miqdorda vodorod sulfid va namlik kiradi.

Biogaz qurilmasi nima?

Biogaz qurilmasi gumbazsimon tuzilishga ega bo‘ladi. Chiqit oziq-ovqat qoldiqlari, yog‘lar, loyqa massa (sludge), qoramol go‘ngi va shu kabi organik materiallar suv bilan aralashtirilib, rasmdagi kabi kirish qismi orqali fermentatorga (digester) yuboriladi.

Fermentator — organik moddalarning anaerob parchalanishi sodir bo‘ladigan germetik yopiq kameradir. Bir necha kundan so‘ng organik modda to‘liq parchalanib, metan, karbonat angidrid, vodorod va vodorod sulfid kabi gazlarni hosil qiladi. Ushbu gazlar fermentator ustidagi saqlash idishidan quvurlar orqali olinadi va foydalanish uchun yaqin atrofdagi markazlarga markazlashmagan taqsimlash kanallari orqali yetkazib beriladi.

Biogazning afzalliklari

Atrof-muhitni ifloslantirmaydi:

Biogaz tutunsiz yonadi; shu sababli CO₂, CO, NO₂ va SO₂ kabi zararli gazlar ajralib chiqmaydi.

Chiqindi poligonlarini kamaytiradi:

Biogaz ishlab chiqarilgandan keyin hosil bo‘ladigan loyqa massa dalalarda o‘g‘it sifatida ishlatiladi. Uni utilizatsiya qilish usuli xavfsiz va samarali bo‘lgani uchun chiqindi poligonlari ko‘rinishida yer maydoni behuda band bo‘lmaydi.

Arzon texnologiya:

Biogaz qurilmalarini o‘rnatish xarajati juda kam bo‘ladi va ular 3–4 oy ichida o‘zini o‘zi ta’minlaydigan tizimga aylanadi.

Ish o‘rinlari yaratadi:

Minglab odamlar, ayniqsa qishloq hududlarida, ish bilan ta’minlanadi.

Qayta tiklanuvchi energiya manbai:

U qayta tiklanuvchi energiya manbai deb hisoblanadi, chunki uning ishlab chiqarilishi chiqindilar hosil bo‘lishiga bog‘liq, bu esa uzluksiz davom etadigan jarayondir.

Biogazning kamchiliklari

Katta miqyosda yetarlicha samarali emas:

Biogaz samaradorligini oshirish qiyin bo‘lgani sababli, uni yirik miqyosda qo‘llash iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq emas.

Tarkibida aralashmalar bor:

Tozalash bosqichlaridan keyin ham nazorat qilish qiyin bo‘lgan ko‘plab aralashmalarni o‘z ichiga oladi. Biogaz siqilib, yoqilg‘i sifatida ishlatilganda, idish materialiga kuchli korrozion ta’sir ko‘rsatadi.

Beqaror va xavfli:

Metan kislorod bilan aloqa qilganda, kuchli reaksiyaga kirishib karbonat angidrid hosil qiladi. Metanning juda oson alangalanishi uni portlashga moyil qiladi.

Shunga o‘xshash qiziqarli maqolalar uchun BYJU’S bilan qoling. Shuningdek, ko‘plab interaktiv, qiziqarli fizika videolari va cheksiz akademik yordam olish uchun “BYJU’S – The Learning App” ilovasidan ro‘yxatdan o‘ting.

Ko‘p beriladigan savollar (FAQ)

Q1

Biogaz nimalardan tarkib topgan?

Biogaz tarkibiga oz miqdorda karbonat angidrid, metan, vodorod sulfid va namlik kiradi.

Q2

Biomassa nima?

Biomassa — tirik yoki yaqinda tirik bo‘lgan organizmlardan olinadigan organik moddadir.

Q3

Biomassaga uchta misol keltiring

Biomassaga uchta misol: Maishiy qattiq chiqindilar O‘rmon qoldiqlari Ekin qoldiqlari

Q4

Biomassa tarkibi nimadan iborat?

Biomassa tarkibining 75% ini uglerod tashkil qiladi, shuningdek unda vodorod, kislorod va azot kabi boshqa molekulalar ham mavjud. Bundan tashqari, oz miqdorda og‘ir metallar, ishqoriy metallar va ishqoriy yer metallari ham bo‘ladi.

Q5

To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri ekanini ayting: Biogaz — qayta tiklanmaydigan energiya turi.

Noto‘g‘ri. Biogaz — qayta tiklanuvchi energiya manbaidir.