Avtorizatsiya tokeni nima

eToken — ishlab chiqaruvchi: Aladdin Knowledge Systems
Token ishlab chiqaruvchisi: VeriSign
Autentifikatsiya uchun JaCarta PKI tokeni

Token (shuningdek, apparat tokeni, USB kalit, kriptografik token) — foydalanuvchining axborot xavfsizligini ta’minlashga mo‘ljallangan ixcham qurilma. U, shuningdek, egasini identifikatsiya qilish, axborot resurslaridan masofadan xavfsiz foydalanish va boshqa maqsadlarda ishlatiladi. Odatda, bu qurilma autentifikatsiya jarayonini soddalashtiradi. Shuningdek, bu atama dasturiy tokenlarga ham taalluqli bo‘lishi mumkin. Ular foydalanuvchiga muvaffaqiyatli avtorizatsiyadan so‘ng beriladi va xizmatlardan foydalanish kaliti vazifasini bajaradi. Bunday tokenlardan tajovuzkorlar akkauntga ruxsatsiz kirish uchun ham ko‘pincha foydalanadilar.

Tokenlar elektron tarzda shaxsni tasdiqlash (masalan, bank hisobvarag‘iga kirayotgan mijoz shaxsini tasdiqlash) uchun mo‘ljallangan. Ular parol o‘rniga yoki parol bilan birgalikda qo‘llanishi mumkin.

Ma’lum ma’noda, token — biror narsadan foydalanish imkonini beruvchi elektron kalit.

Apparat tokenlari odatda kichik o‘lchamli bo‘ladi, shuning uchun ularni cho‘ntak yoki hamyonda olib yurish qulay. Ko‘pincha ular brelok ko‘rinishida tayyorlanadi. Ayrim tokenlar kriptografik kalitlarni, jumladan, elektron imzo yoki biometrik ma’lumotlarni (masalan, barmoq izi naqshining tafsilotlarini) saqlashga mo‘ljallangan. Ba’zilarida buzib kirishdan himoya vositasi, boshqalarida esa PIN-kod kiritish uchun miniklaviatura yoki kalit yaratish jarayonini ishga tushiruvchi tugma hamda hosil qilingan kalitni ko‘rsatadigan displey mavjud. Tokenlarda USB ulagichi, RFID funksiyalari yoki yaratilgan kalitlar ketma-ketligini mijoz tizimiga uzatish uchun simsiz Bluetooth interfeysi bo‘lishi mumkin.

Parol turlari

Barcha tokenlarda shaxsni tasdiqlash uchun ishlatiladigan muayyan maxfiy ma’lumotlar mavjud. Bu ma’lumotlardan foydalanishning to‘rt xil usuli bor:

  • Statik parolli token.

Qurilmada jismonan yashirilgan (egasiga ko‘rinmaydigan), biroq har bir autentifikatsiya jarayonida uzatiladigan parol saqlanadi. Bu tur takroriy uzatish hujumlariga nisbatan zaif.

  • Sinxron dinamik parolli token.

Qurilma belgilangan vaqt oralig‘ida yangi, noyob parol yaratadi. Parol muvaffaqiyatli qabul qilinishi uchun token va server o‘zaro sinxronlashtirilgan bo‘lishi kerak.

  • Asinxron parolli token.

Bir martalik parol soatdan foydalanmasdan quyidagi usullardan biri yordamida yaratiladi: Vernam shifri yoki boshqa kriptografik algoritm.

  • «So‘rov–javob» tokeni.

Ochiq kalitli kriptografiya orqali maxfiy kalitni oshkor qilmasdan, uning egasi ekanini isbotlash mumkin. Autentifikatsiya serveri ochiq kalit yordamida so‘rovni (odatda tasodifiy sonni yoki hech bo‘lmaganda ayrim tasodifiy qismlarga ega ma’lumotlarni) shifrlaydi. Qurilma tegishli maxfiy kalit nusxasiga ega ekanini shifri yechilgan so‘rovni taqdim etish orqali isbotlaydi.

Bir martalik parollar (vaqt bo‘yicha sinxronlashtirilgan)

Vaqt bo‘yicha sinxronlashtirilgan bir martalik parollar belgilangan vaqtda, masalan, har daqiqada o‘zgarib turadi. Buning uchun mijoz tokeni va autentifikatsiya serveri o‘zaro sinxronlashtirilgan bo‘lishi kerak. Tarmoqqa ulanmagan qurilmalarda bu sinxronlashtirish mijoz tokenni sotib olishidan oldin bajariladi. Boshqa turdagi tokenlar kiritish qurilmasiga ulanganda sinxronlashtiriladi. Vaqt bo‘yicha sinxronlashtiriladigan tokenlarning asosiy muammosi — uzoq vaqt o‘tgach, ularning sinxronligi buzilishi mumkin. Shunga qaramay, ayrim tizimlar, masalan, SecurID — RSA kompaniyasining mahsuloti — foydalanuvchiga bir nechta ketma-ket kirish kodini kiritish orqali serverni token bilan qayta sinxronlashtirish imkonini beradi. Bunday qurilmalarning aksariyatida batareyani almashtirib bo‘lmaydi, shu sababli ularning xizmat muddati cheklangan.

Bir martalik parollar (matematik algoritm asosida)

Boshqa turdagi bir martalik parollar murakkab matematik algoritmdan, masalan, xesh zanjirlaridan foydalanib, maxfiy kalit asosida bir qator bir martalik parollarni yaratadi. Oldingi parollar ma’lum bo‘lgan taqdirda ham keyingi parollarning birortasini taxmin qilib bo‘lmaydi. Hamma foydalanishi mumkin bo‘lgan standartlashtirilgan OATH algoritmi mavjud; boshqa algoritmlar esa AQSH patentlari bilan himoyalangan. Har bir yangi parol noyob bo‘lishi kerak, shuning uchun ruxsatsiz foydalanuvchi avval ishlatilgan parollardan kelib chiqib yangi parolni aniqlay olmaydi.

Token turlari

Tokenlar juda oddiy funksiyalardan tortib o‘ta murakkab funksiyalargacha bajara oladigan, jumladan bir nechta autentifikatsiya usulini qo‘llaydigan chiplarga ega bo‘lishi mumkin. Eng oddiy xavfsizlik tokenlarini kompyuterga ulash shart emas. Bunday tokenlarda displey bo‘ladi va foydalanuvchi tizimga kirish uchun ekranda ko‘rsatilgan raqamni kiritadi. Boshqa tokenlar kompyuterga simsiz texnologiyalar, masalan, Bluetooth orqali ulanadi. Ular kalitlar ketma-ketligini mahalliy mijoz qurilmasiga yoki yaqin atrofdagi kirish nuqtasiga uzatadi. Tokenning keng tarqalgan yana bir turi — alohida aloqa kanali (masalan, SMS yoki USSD) orqali o‘zaro ishlaydigan mobil qurilmadir. Boshqa tokenlar kompyuterga ulanadi va ulardan foydalanish uchun PIN-kod talab qilinishi mumkin. Token turiga qarab, kompyuterning operatsion tizimi token kalitini o‘qib, unda kriptografik amallarni bajaradi yoki bu amallarni tokenning dasturlashtiriladigan apparat qismi mustaqil bajarishini so‘raydi. Bunday qo‘llanishga ayrim kompyuter dasturlaridan foydalanish huquqini tasdiqlash uchun kerak bo‘ladigan apparat kaliti (elektron kalit) misol bo‘ladi. Kalit kiritish qurilmasiga joylashtiriladi va dasturiy ta’minot tegishli kiritish/chiqarish qurilmasiga murojaat qilib, ushbu dasturiy ta’minotdan foydalanishga ruxsat oladi. Turli yetkazib beruvchilar o‘ziga xos (ko‘pincha patentlangan) xavfsizlik funksiyalariga ega tijoriy yechimlarni taklif qiladi. Muayyan xavfsizlik standartlariga mos token loyihalari AQSHda FIPS 140 — AQSH federal xavfsizlik standartiga muvofiq deb sertifikatlanadi. Hech qanday sertifikatga ega bo‘lmagan tokenlar ko‘pincha AQSH hukumati qabul qilgan xavfsizlik standartlariga javob bermaydi va puxta sinovdan o‘tmagan bo‘ladi. Shu sababli ular uchinchi tomon tashkilotlari ishlab chiqqan va tekshirgan tokenlardek yuqori darajadagi kriptografik himoyani ta’minlay olmasligi mumkin.

Ulanmaydigan tokenlar

SecurID tokenlari — RSA Security kompaniyasi ishlab chiqargan breloklar.

Ulanmaydigan tokenlar mijoz kompyuteri bilan na jismoniy, na mantiqiy aloqaga ega. Odatda, ular maxsus kiritish qurilmasini talab qilmaydi. Buning o‘rniga autentifikatsiya uchun yaratilgan ma’lumotlar tokenning o‘z ekranida ko‘rsatiladi va foydalanuvchi ularni klaviatura orqali qo‘lda kiritadi. Ulanmaydigan tokenlar onlayn shaxsni tasdiqlashda ikki faktorli autentifikatsiya uchun (odatda parol bilan birga) ishlatiladigan avtorizatsiya tokenlarining eng keng tarqalgan turidir.

RSA SecurID SID700 modeli kichik brelokdan iborat.

Karta o‘qish qurilmasi — Square

Ulanadigan tokenlar

Tokendan foydalanish sxemasiga misol

Ulanadigan tokenlar foydalanuvchi shaxsi tekshirilayotgan (ya’ni autentifikatsiya qilinayotgan) kompyuterga jismonan ulanishi kerak. Bunday tokenlar jismoniy aloqa o‘rnatilishi bilanoq autentifikatsiya ma’lumotlarini mijoz kompyuteriga avtomatik uzatadi. Shu sababli foydalanuvchi bu ma’lumotlarni qo‘lda kiritishi shart emas. Ulanadigan tokendan foydalanish uchun mos ulagich bo‘lishi kerak. Eng keng tarqalgan ulanadigan tokenlar — smart-kartalar va USB tokenlari bo‘lib, ular mos ravishda smart-karta o‘qish qurilmasi va USB portini talab qiladi.

PC Card kartalari noutbuklarda keng qo‘llanadi. Token sifatida II turdagi kartalar afzal, chunki ular III turdagi kartalarga qaraganda 2 marta yupqaroq.

Audio ulagich (audio jack port) iPhone, iPad va Android kabi mobil qurilmalar o‘rtasida aloqa o‘rnatish uchun ishlatilishi mumkin. Eng mashhur qurilma — Square, iPhone va Android uchun karta o‘qish qurilmasi.

Ushbu qurilma orqali ma’lumot uzatish texnologiyasi Apple kompaniyasining patenti bilan himoyalangan. Biroq Michigan universitetining elektrotexnika va kompyuter fanlari fakulteti o‘qituvchilari hamda talabalari «HiJack» qurilmasini yaratgan. U kam energiya iste’mol qiluvchi tashqi qurilma bilan i-qurilma o‘rtasida ma’lumot almashish imkonini beradi. HiJack audio portdan oladigan kichik quvvat mikrokontroller TI MSP430 ni quvvatlantirish va HiJack qurilmasini iOS uchun maxsus ishlab chiqilgan ilovaga ulashga yetadi.

Tokenlardan fotosuratli shaxsni tasdiqlovchi hujjat sifatida ham foydalanish mumkin. Mobil telefonlar va PDA qurilmalari tegishli tarzda dasturlansa, xavfsizlik tokeni vazifasini bajarishi mumkin.

Ko‘plab ulanadigan tokenlarda smart-karta texnologiyalaridan foydalaniladi. Smart-kartalar juda arzon bo‘lib, sinovdan o‘tgan xavfsizlik mexanizmlariga ega (moliya muassasalarida to‘lov kartalari sifatida ham shunday mexanizmlardan foydalaniladi). Biroq smart-kartalarning hisoblash imkoniyatlari energiya sarfining kamligi va juda yupqa shakl talabi tufayli ancha cheklangan.

Autentifikatsiya uchun JaCarta smart-kartalari va USB tokenlari

Ichida smart-karta chipi bo‘lgan USB tokenlar asosidagi smart-kartalar ham USB, ham smart-karta funksiyalarini ta’minlaydi. Ular keng ko‘lamli xavfsizlik yechimlarini qamrab oladi va maxsus o‘qish qurilmasini talab qilmagan holda an’anaviy smart-karta darajasidagi himoyani ta’minlaydi. Kompyuterning operatsion tizimi nuqtayi nazaridan bunday token USB orqali ulangan, ichida bitta olinmaydigan smart-kartasi bo‘lgan smart-karta o‘qish qurilmasidir.

Tokendan foydalanishga misol

Token yordamida murakkab parolni yodlamasdan turib kompyuter hisobini himoyalash mumkin. Buning uchun dasturiy ta’minot (masalan, eToken Network Logon) va unga mos token sotib olish kerak. Dastur yordamida token tizimga kirish kalitini oladi. Kompyuter qayta ishga tushirilganda tokenni (masalan, USB portiga) ulab, PIN-kod kiritish kerak bo‘ladi. Shundan so‘ng tizimga kirish imkoniyati beriladi.

Simsiz tokenlar

Ulanadigan tokenlardan farqli ravishda, simsiz tokenlar mijoz kompyuteri bilan mantiqiy aloqa o‘rnatadi va jismoniy ulanishni talab qilmaydi. Jismoniy kontaktning talab etilmasligi ularni ulanadigan va ulanmaydigan tokenlardan qulayroq qiladi. Shu sababli bu turdagi tokenlar kalitsiz kirish tizimlari va elektron to‘lovlarda, masalan, Mobil Speedpass tizimida keng qo‘llanadi. Ushbu tizim token-brelokdan autentifikatsiya ma’lumotlarini uzatish uchun RFID texnologiyasidan foydalanadi. Biroq xavfsizlik bilan bog‘liq bir qator muammolar mavjud: Jons Hopkins universiteti va RSA laboratoriyasi tadqiqotlarida RFID belgilarini oson buzib kirish mumkinligi aniqlangan. Yana bir muammo shundaki, simsiz tokenlarning xizmat muddati nisbatan qisqa — 3-5 yil, USB tokenlar esa 10 yilgacha ishlashi mumkin.

Bluetooth tokenlari

Bluetooth tokenlaridan foydalanish qulay, chunki qurilmani jismonan ulash talab qilinmaydi: token foydalanuvchining cho‘ntagida turishi mumkin. Yana bir afzalligi — Bluetooth tokenlari ko‘plab mobil qurilmalar bilan ishlay oladi, holbuki bunday qurilmalarning aksariyatida jismoniy ulanish imkoniyati yo‘q. Bluetooth tokenlarining simsiz moduli va kriptografik qurilmasini ishlatish uchun o‘z quvvat manbai zarur, shuning uchun ularga vaqti-vaqti bilan quvvatlanadigan akkumulyator o‘rnatiladi (zamonaviy qurilmalarning ishlash muddati bir quvvatlashda taxminan 40 soat). Ichki akkumulyator maxsus quvvatlagich yoki oddiy USB ulagichi orqali quvvatlanadi; USB ulagichi USB orqali ulanishga ham imkon beradi, agar Bluetooth orqali ulanishning iloji bo‘lmasa. Bluetooth autentifikatsiyasi taxminan 10 metr masofada ishlaydi. Bu foydalanuvchi kompyuterdan uzoqlashganda ayrim amallarni bajarish, masalan, ish kompyuterini bloklash imkonini beradi.

Token va yagona kirish texnologiyalari

Yagona kirish (single sign-on) tizimlarining ayrim turlari dasturiy ta’minotni saqlash uchun tokenlardan foydalanadi. Bu dasturiy ta’minot tez autentifikatsiyadan o‘tish imkonini beradi. Parollar tokenda saqlangani uchun foydalanuvchi ularni yodlab yurishi shart emas; natijada murakkabroq va xavfsizroq parollardan foydalanish mumkin.

Plagin orqali veb-ilovalar bilan ishlash

Token yoki smart-kartadan veb-ilovalarda foydalanilganda brauzer bilan elektron imzo vositasi o‘rtasidagi aloqa maxsus plagin orqali amalga oshiriladi. Plagin yordamida veb-ilova ulangan tokenlardan mavjud sertifikatlar ro‘yxatini oladi va elektron imzo qo‘yishni so‘raydi.

Shu bilan birga, muayyan ishlab chiqaruvchining plaginidan foydalanish boshqa ishlab chiqaruvchilarning elektron imzo vositalarini qo‘llashni qiyinlashtiradi. Bu muammoni hal qilish uchun universal plaginlar yaratilmoqda, masalan:

  • davlat xizmatlari portali bilan ishlash uchun plagin. U eng keng tarqalgan elektron imzo vositalarini qo‘llab-quvvatlaydi. Plagin elektron hukumat infratuzilmasida ishlatish uchun mo‘ljallangan va faqat malakali elektron imzo vositalarini qo‘llab-quvvatlaydi. 2016-yil boshidagi holatga ko‘ra, u Mac OS X ning so‘nggi versiyalarida va Google Chrome brauzerida ishlamaydi.

Mobil qurilmalardan token sifatida foydalanish

Mobil hisoblash qurilmalari, masalan, smartfonlar yoki planshetlar token vazifasini bajarishi mumkin. Ular foydalanuvchidan qo‘shimcha jismoniy qurilma olib yurishni talab qilmaydigan ikki faktorli autentifikatsiyani ham ta’minlaydi. Ayrim ishlab chiqaruvchilar mobil qurilma orqali autentifikatsiya qilish yechimini taklif etadi. Bunda foydalanuvchini autentifikatsiya qilish uchun kriptografik kalitdan foydalaniladi. Bu yuqori darajadagi xavfsizlikni, jumladan «o‘rtadagi odam» hujumidan himoyani ta’minlaydi.

Zaifliklar

Har qanday tokenning eng oddiy zaifligi — uning yo‘qolishi yoki o‘g‘irlanishi. Komprometatsiya sodir bo‘lish ehtimolini shaxsiy himoya vositalari, masalan, qulf, elektron bog‘ich va signalizatsiya yordamida kamaytirish mumkin. Ikki faktorli autentifikatsiya qo‘llanilganda o‘g‘irlangan token o‘g‘ri uchun foydasiz bo‘ladi. Odatda, shaxsni tasdiqlash uchun tokendagi ma’lumotlarga qo‘shimcha ravishda shaxsiy identifikatsiya raqamini (PIN) kiritish talab qilinadi.

Foydalanuvchilarga ishonchsiz tarmoq (masalan, internet) orqali autentifikatsiyadan o‘tishga imkon beruvchi har qanday tizim «o‘rtadagi odam» hujumiga nisbatan zaif. MITM hujumi (inglizcha: Man in the middle) — kriptografiyada kriptotahlilchi (hujumchi) o‘zaro xabar almashayotgan tomonlarning xabarlarini o‘qishi va xohlagancha o‘zgartirishi, tomonlar esa uning aloqa kanalida borligini sezmasligi mumkin bo‘lgan vaziyatni bildiradi. Bu aloqa kanalini komprometatsiya qilish usuli bo‘lib, unda buzg‘unchi ikki tomon o‘rtasidagi kanalga ulanadi va ma’lumot uzatish protokoliga faol aralashadi: axborotni o‘chiradi, buzadi yoki soxta ma’lumot kiritadi.

Raqamli imzo

Oddiy qo‘lda qo‘yilgan imzo kabi ishonchli bo‘lishi uchun raqamli imzo faqat imzo qo‘yishga vakolatli shaxsga ma’lum bo‘lgan yopiq kalit yordamida yaratilishi kerak. Yopiq kalitlarni xavfsiz yaratish va saqlash imkonini beradigan tokenlar xavfsiz raqamli imzoni ta’minlaydi va foydalanuvchining haqiqiyligini tekshirish uchun ham ishlatilishi mumkin. Yopiq kalit foydalanuvchini identifikatsiya qilish uchun ham xizmat qiladi.

TrustScreen

TrustScreen texnologiyasi masofaviy bank xizmatlari va boshqa mas’uliyatli ilovalarda onlayn operatsiyalar xavfsizligini oshirishga mo‘ljallangan. Uning vazifasi — imzolash jarayonida tajovuzkor tomonidan imzolanayotgan hujjat yoki uning xeshini almashtirib qo‘yishdan, shuningdek, PIN-kod muvaffaqiyatli qo‘lga kiritilgan taqdirda ruxsatsiz amallar bajarilishidan himoyalash. Texnologiya imzo qo‘yishdan bevosita oldin qurilma ekranida ko‘rsatiladigan ma’lumotlarni ko‘z bilan tekshirish imkonini beradi. Imzolash uchun yuborilgan ma’lumotlar bilan bog‘liq barcha muhim amallar qurilmaning o‘zida bajariladi:

  • hujjatning to‘g‘riligini tekshirish maqsadida uni ekranda ko‘rsatish,
  • hujjat xeshini hisoblash,
  • hujjat xeshini qurilmadan chiqarib bo‘lmaydigan kalit yordamida imzolash,
  • kompyuter klaviaturasini chetlab o‘tib, PIN-kod yoki imzoni tasdiqlash buyrug‘ini kiritish.

Havolalar