| Apple App Store | |
|---|---|
| | |
| Turi | Raqamli tarqatish |
| Ishlab chiquvchi | Apple Inc. |
| Operatsion tizimlar | iOS, iPadOS, macOS, watchOS, tvOS va VisionOS |
| Chiqarilgan sana | 10-iyul 2008 |
| Apparat platformalari |
iPhone iPod Touch iPad iTunes |
| Holati | faol |
| Litsenziya | Xususiy (proprietar) |
| Veb-sayt | apple.com/appstore/ |
App Store — ilovalar do‘koni, uni ishlab chiqqan kompaniya — Apple. U mobil qurilmalar uchun mo‘ljallangan bo‘lib, operatsion tizimlari — iOS va iPadOS.
Tavsif
App Store 1,5 milliondan ortiq ilovani iPhone, iPod Touch uchun, qariyb 725 mingta ilovani esa iPad uchun taklif etadi (10-iyun 2015-yil holatiga ko‘ra). Yuklab olishlar soni 100 milliarddan oshgan, foydalanuvchilar soni esa qariyb 575 million kishini tashkil etgan. Ilovalar orasida o‘yinlar, Facebook va Twitter kabi ijtimoiy tarmoqlar hamda boshqa ko‘plab toifalar mavjud.
Sotuvdagi ilovalarning narxi 0,99 dan 9,99 dollargacha, ayrim professional ilovalar esa ancha qimmat turadi. Rossiyada to‘lovlar kredit kartalari orqali, 2008-yil dekabridan esa debet kartalari orqali ham qabul qilina boshlagan. App Storedagi ilovalarning aksariyatini bepul yuklab olish mumkin.
Modeli iPhone 3G bo‘lgan qurilma egalari ilovalar do‘konidan ushbu model sotuvga chiqarilgan zahoti foydalanish imkoniyatiga ega bo‘lgan. Avvalgi avlod qurilmasi egalari esa do‘konga kirish uchun dasturiy ta’minotni ikkinchi versiyagacha yangilashi kerak edi. App Storega iTunesning 7.7 va undan keyingi versiyalari orqali ham kirish mumkin.
Har bir ilova maxsus elektron sertifikat bilan ta’minlanadi. Agar sotib olingan dastur yordamida noqonuniy harakatlar amalga oshirilsa, uning sertifikati bekor qilinadi va dastur ishlamay qoladi.
Ilovalarni sotishdan tushgan daromad quyidagicha taqsimlanadi: mualliflar 70 %, Apple esa do‘kon faoliyatini ta’minlash uchun 30 % oladi. Apple rasmiy bayonotlarida sotuvdan daromad olishni maqsad qilmaganini bildiradi. Ishlab chiquvchilar bepul ilovalar ham chiqarishi mumkin. Sotib olingan barcha dasturlarni iTunes’da ro‘yxatdan o‘tkazib, ularning yangi yangilanishlarini yuklab olish mumkin.
iPod Touch qurilmasida App Store xizmati internetga Wi-Fi orqali ulanganda ishlaydi. Shu sababli foydalanuvchilar istalgan joyda simsiz tarmoq orqali ilovalarni xarid qilishi va yuklab olishi mumkin. Ilovalar bepul yoki muayyan narxda bo‘ladi; to‘lov foydalanuvchining iTunes Store. hisobiga yoziladi. App Store foydalanuvchini uning ilovalari uchun yangilanishlar paydo bo‘lishi bilan o‘z vaqtida xabardor qiladi. App Store xizmatidan iTunes dasturida ham — Mac, ham PC kompyuterlarida foydalanish mumkin; ularda ilovalar iPhone yoki iPod Touch bilan USB.
orqali sinxronlashtiriladi. 2024-yil martida Apple Yevropa Ittifoqi mamlakatlaridagi foydalanuvchilar ilovalarni nafaqat App Store’dan, balki muqobil do‘konlardan ham yuklab olishi mumkinligini e’lon qildi. Kompaniya siyosatining o‘zgarishiga Yevropa Ittifoqining raqamli bozorlar to‘g‘risidagi qonuni[ingl.].
iPad uchun ilovalar
Quyidagi qurilma uchun ilovalar do‘koni — iPad — 2010-yil aprelda 3500 ta dastur bilan ishga tushirilgan. Oradan sakkiz oy o‘tib, 2010-yil dekabrida 50 000 dan ortiq ilova mavjud edi. 2011-yil iyuliga kelib, ishga tushirilganidan 16 oy o‘tib, do‘konda iPad uchun 100 mingdan ortiq ilova taqdim etilgan.
10-iyun 2015-yil holatiga ko‘ra, iPad uchun 725 mingdan ortiq ilova yaratilgan va ishlab chiquvchilarning katta qiziqishi tufayli App Store’dagi ilovalarning yarmidan ko‘pi ushbu qurilmaga moslashtirilgan. O‘rnatilgan ilova muayyan iPad modeli ekraniga moslashtirilmagan bo‘lsa, tasvir kerakli o‘lchamgacha masshtablanadi.
Toifalar
2014-yil iyul holatiga ko‘ra, App Store (Rossiya) do‘konidagi ilovalar yigirma to‘qqizta toifaga bo‘lingan:
- iPhone: Ilovalar to‘plami;
- iPhone: Apple ilovalari;
- iPhone: Eng yaxshi bepul ilovalar;
- iPad: Apple ilovalari;
- iPad: Ilovalar to‘plami;
- iPad: Eng yaxshi bepul ilovalar;
- Biznes (ingl. Business);
- Kataloglar (ingl. Catalogs);
- Ta’lim (ingl. Education);
- Ko‘ngilochar dasturlar (ingl. Entertainment);
- Moliya (ingl. Finance);
- Oziq-ovqat va ichimliklar (ingl. Food and drinks);
- O‘yinlar (ingl. Games). Kichik toifalar: Action; Adventure; Arcade; Board; Card; Casino; Dice; Educational; Family; Kids; Music; Puzzle; Racing; Role Playing; Simulation; Sports; Strategy; Trivia Word;
- Salomatlik va fitnes (ingl. Healthcare & Fitness);
- Bolalar (ingl. Kids);
- Turmush tarzi (ingl. Lifestyle);
- Tibbiyot (ingl. Medical);
- Musiqa (ingl. Musiс);
- Navigatsiya (ingl. Navigation);
- Yangiliklar (ingl. News);
- Gazeta-jurnallar kioski (ingl. Kiosk);
- Foto va video (ingl. Photography);
- Samaradorlik (ingl. Productivity);
- Ma’lumotnomalar (ingl. Reference);
- Ijtimoiy tarmoqlar (ingl. Social Networking);
- Sport (ingl. Sports);
- Sayohat (ingl. Travel);
- Yordamchi dasturlar (ingl. Utilities);
- Ob-havo (ingl. Weather).
Ilovalar narxi
App Store’da pulli va bepul ilovalar mavjud.
2012-yil oktabrda Apple ilovalar uchun to‘lovni rubl orqali amalga oshirish imkonini qo‘shdi. Ilovalar do‘konida dollarda belgilangan barcha narxlar «,99» bilan tugaydi, «,00» bilan emas (masalan, 0,99$, 1,99$, 2,99$, 3,99$ va hokazo). Narxlarni rublda ko‘rsatish uchun Apple 0,99$ ni 33 rublga teng deb belgiladi. Natijada 1,98$ turadigan ilova 66 rubl bo‘ldi.
2014-yil dekabrda Apple 0,99$ ni 62 rublga tenglashtirdi (dollar kursi oshgani sababli).
2015-yil yanvarda kurs 59 rubl / 0,99$ darajasiga o‘zgartirildi, o‘sha yil mayida esa 75 rubl / 0.99$ ga ko‘tarildi.
2015-yil iyulda Apple App Storedagi ilovalarga 15 va 29 rubl narx belgilash imkonini qo‘shdi.
Ilovalar statistikasi
Ilovalarni yuklab olishlar soni
| Sana | Ilovalar soni | Quyidagiga moslashtirilganlar: iPad | Shu sanagacha yuklab olishlar soni | 1 ta ilovaning o‘rtacha yuklab olinishlar soni |
|---|---|---|---|---|
| 11-iyul 2008 | 500+ | 0 | 0 | 0 |
| 14-iyul 2008 | 800+ | 0 | 10,000,000+ | ~12,500 |
| 9-sentabr 2008 | 3,000+ | 0 | 55,000,000+ | ~18,334 |
| 22-oktabr 2008 | 7,500+ | 0 | 200,000,000+ | ~26,667 |
| 16-yanvar 2009 | 15,000+ | 0 | 500,000,000+ | ~33,334 |
| 17-mart 2009 | 25,000+ | 0 | 800,000,000+ | ~32,000 |
| 23-aprel 2009 | 35,000+ | 0 | 1,000,000,000+ | ~28,571 |
| 8-iyun 2009 | 50,000+ | 0 | 1,000,000,000+ | ~20,000 |
| 14-iyul 2009 | 65,000+ | 0 | 1,500,000,000+ | ~23,077 |
| 9-sentabr 2009 | 75,000+ | 0 | 1,800,000,000+ | ~24,000 |
| 28-sentabr 2009 | 85,000+ | 0 | 2,000,000,000+ | ~23,529 |
| 4-noyabr 2009 | 100,000+ | 0 | 2,000,000,000+ | ~20,000 |
| 5-yanvar 2010 | 120,000+ | 0 | 3,000,000,000+ | ~25,000 |
| 20-mart 2010 | 150,000+ | 0 | 3,000,000,000+ | ~20,000 |
| 8-aprel 2010 | 185,000+ | >3500 | 4,000,000,000+ | ~21,622 |
| 29-aprel 2010 | 200,000+ | ma’lumot yo‘q | 4,500,000,000+ | ~22,500 |
| 7-iyun 2010 | 225,000+ | ma’lumot yo‘q | 5,000,000,000+ | ~22,222 |
| 1-sentabr 2010 | 250,000+ | ma’lumot yo‘q | 6,500,000,000+ | ~26,000 |
| 20-oktabr 2010 | 300,000+ | >40000 | 7,000,000,000+ | ~23,334 |
| 22-yanvar 2011 | 350,000+ | >60000 | 10,000,000,000+ | ~28,571 |
| 6-iyun 2011 | 425,000+ | >90000 | 14,000,000,000+ | ~32,941 |
| 7-iyul 2011 | 425,000+ | >100000 | 15,000,000,000+ | ~35,294 |
| 4-oktabr 2011 | 500,000+ | >140000 | 18,000,000,000+ | ~36,000 |
| 28-fevral 2012 | 500,000+ | ma’lumot yo‘q | 24,000,000,000+ | ~40,000 |
| 3-mart 2012 | 500,000+ | ma’lumot yo‘q | 25,000,000,000+ | |
| 5-mart 2012 | 550,000+ | ma’lumot yo‘q | 25,000,000,000+ | |
| 7-may 2013 | 585,000+
Rus tilidagi ilovalar — 18500 |
>200000 | 49,000,000,000+ | |
| 10-iyun 2015 | 1,400,000+ | >725,000 | 100,000,000,000+ | |
| 13-iyun 2016 | 2,000,000+ | 130,000,000,000+ |
Ilovalar reytingi (yosh cheklovlari)
| Reyting | Tavsif |
|---|---|
| 4+ | E’tiroz uyg‘otadigan materiallar mavjud emas. Ushbu reytingda bolalar uchun ilovalarning uchta toifasi bor:
|
| 9+ | Multfilm, fantastik yoki realistik zo‘ravonlikning yengil yoki kam uchraydigan sahnalari, shuningdek, kattalarga mo‘ljallangan, o‘ylantiruvchi yoxud dahshat mavzusidagi yengil yoki kam uchraydigan kontent bo‘lishi mumkin; bular 9 yoshdan kichik bolalarga mos kelmasligi ehtimoli bor. |
| 13+ | Multfilm yoki fantastik sahnalarda tez-tez yoki kuchli zo‘ravonlik, realistik zo‘ravonlikning kamdan-kam sahnalari, o‘rtacha darajadagi yoki kam uchraydigan jinsiy mazmundagi kontent, giyohvand moddalarni o‘rtacha darajada yoki kamdan-kam iste’mol qilish tasvirlari yoxud ularga ishoralar, tez-tez qo‘pol so‘zlar va qimor o‘yinlariga taqlid bo‘lishi mumkin. Bular 13 yoshdan kichik bolalar uchun mos kelmasligi mumkin. |
| 16+ | Internetdan cheklanmagan foydalanish, tez-tez uchraydigan tibbiy ma’lumotlar hamda kattalarga mo‘ljallangan yoki o‘ylantiruvchi mavzular ko‘p uchrashi mumkin; bular 16 yoshdan kichik bolalarga mos kelmasligi mumkin. |
| 18+ | Giyohvand moddalarni tez-tez iste’mol qilish tasvirlari, ko‘p uchraydigan jinsiy mazmundagi yoki yalang‘ochlik sahnalari, kuchli yoxud ko‘p takrorlanadigan realistik zo‘ravonlik va qimor o‘yinlarining tez-tez simulyatsiyasi bo‘lishi mumkin. Bular 18 yoshdan kichik bolalarga mos kelmasligi mumkin. |
| Reyting belgilanmagan | Bunday ilovalarni App Store’dan yuklab olish yoki sotib olish mumkin emas, chunki undagi barcha ilovalarga bolalar uchun xavfsizlik reytingi qo‘yilishi shart. |
Voqealar xronologiyasi
- 10-iyul 2008-yil — App Store do‘koni iTunes yangilanishi sifatida ochilgan sana. Ilovalarni o‘sha kuniyoq yuklab olish mumkin edi. Biroq iPhone va iPod Touch uchun dasturiy ta’minotning ikkinchi versiyasi hali chiqarilmagani sababli o‘sha bosqichda ilovalardan foydalanishning imkoni bo‘lmagan.
- 11-iyul 2008-yil — dasturiy ta’minotning ikkinchi versiyasi chiqarildi. Ilovalar yangilangan iPhone va iPod Touch qurilmalari uchun taqdim etildi. iPhone OS 2.0 dasturiy ta’minoti Rossiyadagi iPod Touch foydalanuvchilariga $9,95 narxda taqdim etilgan.
- 8-iyul 2009-yil — App Store do‘konidagi barcha ilovalarning umumiy narxi $144 326 ga yetdi.
- 5-fevral 2010-yil — App Store ilovalar katalogini brauzer orqali ham ko‘rish imkoniyati paydo bo‘ldi.
- 24-mart 2013-yil — Apple ilova ichidagi xaridlar mavjud bo‘lgan ilovalarni maxsus belgilay boshladi.
- 3-aprel 2013-yil — App Store’ga yosh cheklovlari qo‘shildi.
- 12-dekabr 2014-yil — App Store’da PayPal.
- orqali to‘lov qilish imkoniyati paydo bo‘ldi. 9-aprel 2015-yil — iOS 8.3 chiqishi bilan bepul ilovalarni Apple ID parolini kiritmasdan yuklab olish imkoniyati qo‘shildi. Platformaning aylanmasi 20 milliard AQSH dollariga 2015-yilga kelib yetdi va bu Apple’ga qariyb 6 milliard dollar keltirdi. Do‘konda qariyb 1,5 million ilova mavjud bo‘lib, 1,9 milliondan ortiq ishlab chiquvchi ro‘yxatdan o‘tgan edi.
- 18-noyabr 2020-yil — turli kompaniyalarning ketma-ket sud da’volaridan so‘ng Apple App Store komissiyasini 30 % dan 15 % gacha kamaytirishga qaror qildi; bu yillik tushumi $1 milliondan kam bo‘lgan kompaniyalarga tatbiq etiladi.
Tanqidlar
Tadqiqot kompaniyasi Palo Alto Networks mutaxassislari 2015-yil sentabrida App Store’da 40 ga yaqin ilovada zararli kod mavjudligini aniqladi. The Verge ma’lumotiga ko‘ra, ilovalar iOS uchun Xcode dasturlash muhitining noqonuniy nusxasi (XcodeGhost) orqali zararlangan. Aniqlanganidan ko‘p o‘tmay, ushbu ilovalar do‘kondan olib tashlandi.
2015-yil martidan Apple e’lon qilinadigan ilovalarga senzura joriy etdi: ilovalarda yoki ularning tavsiflarida, hatto skrinshot va fotosuratlarda ham raqobatchi mobil platformalar (xususan, Windows Mobile va Android), jeylbreyk (jailbreak) haqida har qanday, hatto eng kichik eslatma, shuningdek, Microsoft va Google kompaniyalari haqidagi yangiliklar yoki Apple’ning kelajakdagi mahsulotlari to‘g‘risidagi tasdiqlanmagan mish-mishlarni e’lon qilish taqiqlandi.
Bahsli ilovalar
2012-yil noyabrda uchrashuvlarni simulyatsiya qiluvchi Boyfriend Maker ilovasi «jinsiy zo‘ravonlik va pedofiliyaga oid ishoralar haqida xabarlar» sababli olib tashlandi. Bu mazmun 4+ yosh reytingiga mos kelmasligi aytilgan. Boyfriend Plus nomli tuzatilgan versiya 2013-yil aprelda Apple tomonidan ma’qullandi.
2013-yil martda HiddenApps ilovasi ma’qullanib, App Store’da paydo bo‘ldi. U ishlab chiquvchilar uchun diagnostika menyulariga kirish, standart ilovalarni yashirish hamda Apple’ning ishlab chiquvchilarga yo‘naltirilgan iAds reklama tizimidan foydalanishni rad etish imkonini bergan. Ko‘p o‘tmay, qoidalarni buzgani uchun do‘kondan olib tashlandi.
2013-yil aprelda Apple AppGratis ilovasini olib tashladi. O‘sha paytda ommabop bo‘lgan ushbu ilovalar do‘koni har kuni bitta pulli ilovani bepul taklif qilish orqali ularni targ‘ib qilar edi. Apple All Things Digital’ga ilova ishlab chiquvchilar bilan kelishuvning ikki bandini buzganini bildirdi. Ulardan biri: «O‘zingizniki bo‘lmagan ilovalarni App Store’ga o‘xshash yoki foydalanuvchini chalg‘itadigan tarzda xarid qilish yoki targ‘ib etish uchun ko‘rsatadigan ilovalar rad etiladi». Ikkinchisi: «Ilovalar push-bildirishnomalar orqali har qanday reklama, aksiyalar yoki bevosita marketing xabarlarini yubora olmaydi». Shunga qaramay, Apple ishlab chiquvchilarga ilovani o‘zgartirgach «qayta taqdim etishlari mumkinligini» aytdi. Biroq «uning hozirgi ko‘rinishiga yaqin biror shaklda saqlanib qolishiga umid uncha katta emas edi».
2014-yil noyabrda Apple marixuanaga bag‘ishlangan MassRoots ijtimoiy tarmoq ilovasini «spirtli ichimliklar yoki taqiqlangan moddalarni haddan tashqari iste’mol qilishni rag‘batlantiradi» degan asos bilan olib tashladi. 2015-yil fevralda Apple bunday faoliyat qonuniy bo‘lgan 23 shtatda kannabisga oid ijtimoiy ilovalarga ruxsat berish uchun qoidalarini o‘zgartirgach, MassRoots do‘konga qayta qabul qilindi.
2015-yil sentabrda App Store’ga yuborilgan va ma’qullangan «yuzlab» ilovalarda Xcode dasturlash muhitining zararli versiyasi — XcodeGhost ishlatilgani aniqlandi. Muammo Apple’ni zararlangan ilovalarni do‘kondan olib tashlashga va «ishlab chiquvchilar Xcode’ning to‘g‘ri versiyasidan foydalanayotganiga ishonch hosil qilish uchun ular bilan hamkorlik qilayotganini» bildirishga undadi. Keyinchalik axborot xavfsizligi kompaniyasi zararlangan ilovalar ro‘yxatini e’lon qildi. Ularda Angry Birds 2, CamCard, Lifesmart, TinyDeal.com va WeChat kabilar bor edi; ro‘yxatdagi birinchi ilovaning xitoycha versiyasi ham zararlangan. Keyinchalik Apple AQSHdan tashqaridagi ayrim hududlarda Xcode’ni yuklab olish tezligini oshirishini bildirdi. Kompaniya barcha ishlab chiquvchilar bilan bog‘lanib, Xcode’ni faqat Mac App Store yoki Apple saytidan yuklab olishlarini so‘radi hamda soxta Xcode versiyasidan foydalanilayotganini tekshirish uchun dastur kodining raqamli imzosini taqdim etdi.
2017-yil iyunda do‘konda firibgarlik holatlari ko‘paygani aniqlandi: ishlab chiquvchilar mavjud bo‘lmagan xizmatlarga asoslangan ilovalar yaratib, ochiladigan muloqot oynasiga ilova ichida sotib olinadigan obunalarni joylashtirgan, so‘ng ilovaning qidiruv natijalaridagi o‘rnini oshirish uchun App Store qidiruv reklamalarini sotib olgan. Misollardan birida «Mobile protection: Clean & Security VPN» ilovasi qisqa sinov muddatidan so‘ng yetti kunlik obuna uchun 99,99 dollar to‘lashni talab qilgan. Apple o‘sha paytda bu muammoga javob bermagan.
Bundan tashqari, Apple GNU General Public License (GPL) litsenziyasi ostida tarqatiladigan dasturiy ta’minotni App Store’dan olib tashlagan. Bunga Apple xizmat ko‘rsatish shartlaridagi raqamli huquqlarni boshqarish hamda mulk huquqiga oid yuridik talablarning GPL shartlariga zidligi sabab bo‘lgan.
Ilovalarni keng ko‘lamda olib tashlash
1-sentabr 2016-yilda Apple 7-sentabrdan boshlab to‘g‘ri ishlamaydigan yoki amaldagi tekshiruv talablariga javob bermaydigan eski ilovalarni olib tashlashini e’lon qildi. Ishlab chiquvchilar ogohlantirish olishi va ilovalarini yangilash uchun 30 kun vaqti bo‘lishi, ishga tushirilishi bilanoq ishdan chiqadigan ilovalar esa darhol olib tashlanishi belgilandi. Bundan tashqari, ishlab chiquvchilar ro‘yxatdan o‘tkazadigan ilova nomi 50 ta belgidan oshmasligi kerak edi. Bu cheklov App Store qidiruv natijalaridagi reytingni sun’iy oshirish uchun sarlavhalarga uzun tavsiflar yoki mavzuga aloqasiz so‘zlarni kiritishning oldini olishga qaratilgan. 2016-yil noyabrda ilovalarni tahlil qiluvchi Sensor Tower kompaniyasi xabar berishicha, Apple sentabrdagi va’dasiga muvofiq 2016-yil oktabrda App Store’dan 47 300 ta ilovani o‘chirgan. Bu avvalgi o‘rtacha oylik o‘chirish ko‘rsatkichidan 238 % ko‘p edi.
2017-yil iyunda TechCrunch Apple boshqa mashhur ilovalar funksiyalarini takrorlaydigan ilovalarni o‘chirishga e’tibor qaratganini xabar qildi. Masalan, «agar Flappy Bird» yoki «Red Ball» kabi mashhur o‘yin reyting jadvallariga kirsa, bir necha hafta ichida uning ommabopligidan foyda olishga urinadigan yuzlab yoki minglab nusxalar paydo bo‘ladi». Xabarda noqonuniy tarqatilgan musiqalarni taqdim etadigan ilovalar ham olib tashlangani qayd etilgan. Nashrning yozishicha, sentabrdagi tozalash boshlanganidan buyon Apple «bir necha yuz ming» ilovani o‘chirgan.
2017-yil dekabrda TechCrunch’ning yangi xabarida Apple «tijoriy shablonlar yoki ilova yaratish xizmatlari»dan foydalanishga yangi cheklovlar joriy eta boshlagani aytildi. Dastlab Apple’ning 2017-yildagi ishlab chiquvchilar konferensiyasida taqdim etilgan App Store qoidalari kompaniyaga shablonlar yoki tijoriy ilova yaratish xizmatlari yordamida tayyorlangan ilovalarni taqiqlash huquqini bergan. Ishlab chiquvchilar ilovalariga o‘zgartirish kiritish uchun 1-yanvar 2018-yil so‘nggi muddat etib belgilangan ogohlantirish oldilar. Bu xabar AQSH Kongressining e’tiborini tortdi. Dekabr boshida kongressmen Ted Lyu Apple’ga qarorni qayta ko‘rib chiqishni so‘rab xat yozdi: «Tushunishimcha, ko‘plab kichik korxonalar, tadqiqot tashkilotlari va diniy muassasalar ilova shablonlariga tayanadi, chunki ilovalarni o‘z kuchi bilan ishlab chiqish uchun resurslari yo‘q». U yangi qoidalar «haddan tashqari keng doirani qamrab olishi», ayniqsa, «App Store yaxlitligiga tahdid solmaydigan, uzoq vaqtdan beri qonuniy ishlayotgan ishlab chiquvchilarning ilovalarini bekor qilishi»ni ta’kidladi.[manba 682 kundan beri ko‘rsatilmagan]
Bundan tashqari, qoidalarni qat’iyroq qo‘llash haqidagi xabarlar ilova ishlab chiqish firmalarining keskin tanqidiga uchradi. Kompaniyalardan biri TechCrunch’ga shunday dedi: «4.2.6-band (qoidalarga rioya etilishini ta’minlash haqidagi band) kompaniyani yopish qarorimizni tezlashtirishga majbur qilgan oxirgi tomchi bo‘ldi». Boshqa kompaniya shunday dedi: «Iyun oyida qoidalar o‘zgarganida biz: “Bu bizning ilovalarga qaratilgan bo‘ladi”, degandik... Apple bizga sifat nuqtayi nazaridan bu bizga taalluqli emasligini aytgan edi. Shu bois spamga qarshi kurash niqobi ostida jazolanish har qanday sifatli ishlab chiquvchi va halol ishtirokchini hayratda qoldiradi». Ikkinchi kompaniya yana «bir xil vazifani — ovqat buyurtma qilishni — bajaradigan ilovalar bilan juda ko‘p ish qilish mumkin»ligini ta’kidladi. Uchinchi kompaniya: «4.2.6-band Apple’ning ustun mavqeyi naqadar xavfli ekanini yaqqol ko‘rsatadi», dedi. To‘rtinchi kompaniya esa: «Ular deyarli butun sohani vayron qildi. Faqat AppMakr kabi o‘zingiz ilova yaratadigan (DIY) vositalarnigina emas, Titanium kabi dasturlash paketlarini ham», dedi.
Yil oxiriga kelib Apple qo‘llanmani yangiladi: kompaniyalar va tashkilotlarga shablon ilovalardan foydalanishga ruxsat berildi, ammo faqat o‘z ilovalarini bevosita o‘zlari e’lon qilgan taqdirdagina. Mijozlar nomidan ilovalarni e’lon qilish tijoriy ilova xizmatlari uchun baribir qoida buzilishi hisoblanardi.
Rossiya hukumatining senzurasi
2024-yil iyulda Roskomnadzor talabiga binoan , Apple Rossiya App Store’idan 25 ta VPN xizmatini olib tashladi. Ular orasida NordVPN, Proton VPN, PIA VPN va boshqalar bor edi.
Xitoy hukumatining senzurasi
2012-yilda hukumat «Times» saytini bloklashga urindi. Bunga Xitoyning o‘sha paytdagi rahbari Ven Szyabao oila a’zolarining yashirin boyliklari haqidagi materiallarning e’lon qilinishi sabab bo‘ldi. Apple vakili OAVga bergan bayonotida: «Bizga ilova mahalliy qoidalarni buzayotgani haqida xabar berildi», dedi, ammo qaysi qoidalar buzilganiga aniqlik kiritmadi. U yana: «Natijada ilova Xitoydagi ilovalar do‘konidan olib tashlanishi kerak. Vaziyat o‘zgarsa, do‘kon New York Times ilovasini Xitoyda yana yuklab olish uchun taqdim etadi», deb qo‘shimcha qildi. Keyingi yil iyulida Apple Xitoyda internetga oid davlat senzurasi siyosatini hamda virtual xususiy tarmoq (VPN) xizmatlarini cheklovchi yangi qonunlarni chetlab o‘tishga yordam beradigan ilovalarni o‘chira boshlagani ma’lum bo‘ldi. Apple bayonot chiqarib, ilovalar Xitoyning VPN xizmatini taklif qiluvchi korxonalardan hukumat litsenziyasini talab etadigan yangi qonunlariga ishlab chiquvchilar rioya qilmagani uchun olib tashlanganini tushuntirdi va «ushbu ilovalar faoliyat yuritayotgan boshqa barcha bozorlarda mavjudligicha qolishini» bildirdi. Keyingi oy bo‘lib o‘tgan telefon suhbatida Kuk ushbu voqealarga batafsil to‘xtalib: «Albatta, ilovalarni olib tashlashni istamas edik, ammo boshqa mamlakatlardagi kabi, biznes yuritayotgan barcha joylarimizda qonunlarga amal qilamiz», dedi. 2017-yil yanvarda Apple Xitoy hukumatining The New York Times ilovasining xitoycha versiyasini olib tashlash haqidagi talabini bajardi.
VPN xizmatlaridan tashqari, o‘sha yili Xitoy App Store’idan internet-telefoniya uchun qator ilovalar, jumladan Microsoft’ning Skype ilovasi ham olib tashlandi. Apple New York Times’ga VPN ilovalari kabi bu yangi ilovalar ham mahalliy qonunlarni buzganini ma’lum qildi. Microsoft BBC News’ga Skype «vaqtincha olib tashlanganini» hamda kompaniya «uni imkon qadar tezroq qaytarish ustida ishlayotganini» bildirdi. Shu bilan birga, ko‘plab axborot agentliklari Xitoy hukumati internet erkinligini cheklashga qaratilgan sa’y-harakatlari va bosimini kuchaytirayotganini xabar qilgan.
2017-yil dekabrda Apple bosh direktori Tim Kuk Xitoydagi Butunjahon internet konferensiyasida chiqish qilib, Apple va Xitoy «ochiqlik va umumiy manfaatlar yo‘lida raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish» haqidagi qarashlarni baham ko‘rishini aytdi. Shundan so‘ng so‘z erkinligi va inson huquqlari faollari Kukni va kompaniyani tanqid qildilar. Human Rights Watch tashkilotidan Mayya Van The Washington Post’ga shunday dedi: «Kukning ishtiroki internetni tajovuzkorona senzura qiladigan, ijtimoiy muammolarni tanqid qilganlarni qamaydigan va barchani kuzatib, boshqacha fikrlovchilarni ta’qib qiladigan sun’iy intellekt tizimlarini yaratayotgan davlatga ishonchlilik bag‘ishlaydi... Xitoy hukumati qurayotgan kibermakon modeli ochiqdan-ochiq antiutopikdir; men kimdir bunday “umumiy kelajak”ni baham ko‘rishni istashiga ishonmayman. Apple buni ma’qullash o‘rniga qarshi chiqishi kerak edi». AQSH senatori Patrik Lixi CNBC’ga: «Amerika texnologiya kompaniyalari so‘z erkinligining yetakchi himoyachilariga aylandi. Ammo bu majburiyat chegaralarimizda tugamasligi kerak. ... Apple kabi innovatsiyalar bo‘yicha jahon yetakchilarining bu huquqlarni muntazam rad etadigan mamlakatlarda fikrni erkin ifodalash va insonning boshqa asosiy huquqlarini qo‘llab-quvvatlash imkoniyati ham, ma’naviy majburiyati ham bor», dedi.
Kuk Reuters agentligiga: «Umid qilamanki, vaqt o‘tishi bilan olib tashlangan ayrim narsalar, bir-ikkitasi qaytadi. Men bunga katta umid va nekbinlik bilan qarayman», dedi. Biroq TechCrunch mualliflaridan Jon Rassell bunday fikrlashni tanqid qildi. U «birinchidan, Apple xitoylik foydalanuvchilar uchun shunchaki “bir-ikkita narsani” emas, balki “bir necha yuzta” ilovani olib tashlagan», deb yozdi. Bundan tashqari, Rassell Xitoy hukumatining VPN taqiqlari, jonli video translyatsiya va xabar almashish ilovalariga qo‘yilgan cheklovlar kabi senzura choralarini sanab o‘tdi va shunday deb yozdi: «Daromadli Xitoy bozorida biznesni davom ettirish uchun Apple’ning Pekin yo‘lidan borishdan boshqa iloji qolmagan, ammo Kukning bugungidek bayonotlari xavfli, chunki ular vaziyatning jiddiyligini keskin kamaytirib ko‘rsatadi». Florida shtatidan senator Marko Rubio ham Kukning Butunjahon internet konferensiyasida qatnashganini tanqid qildi. U vaziyatni shunday ta’rifladi: «Menimcha, bu Xitoy bozoriga kirishga shu qadar intilayotgan kompaniyaning misoliki, ular bu mamlakat qonunlariga, hatto ular kompaniyaning e’lon qilingan tamoyillariga zid bo‘lsa ham, rioya qilishga tayyor». 2018-yil avgustda Apple Xitoy qonunchiligiga rioya qilish maqsadida mamlakatdagi App Store’dan 25 000 ta noqonuniy ilovani olib tashladi.
2019-yil oktabrda Apple bir ilovani e’lon qilishga dastlab ruxsat bermadi, ammo keyin Gonkongdagi 2019—2020-yillar namoyishlari ishtirokchilari foydalanadigan ushbu ilovaga ruxsat berishga qaror qildi.
Veypingga oid ilovalarni olib tashlash
2019-yil noyabrda Apple sog‘liqni saqlash mutaxassislarining ogohlantirishlariga asoslanib, veypingga oid barcha ilovalarni olib tashladi.
Epic Games
2017-yil boshidan Tim Suini quyidagilar kabi raqamli do‘konlarning zarurligini shubha ostiga qo‘ya boshladi: Steam (Valve kompaniyasiga tegishli), Apple iOS uchun App Store va Google Play. U bunday do‘konlar daromaddan 30 % ulush olishini tanqid qilib, kontentni tarqatishning hozirgi sur’atlari va boshqa muhim omillarni hisobga olganda, daromaddan 8 % ushlab qolish istalgan raqamli do‘konning rentabelli ishlashi uchun yetarli bo‘lishini ta’kidladi.
13-avgust 2020-yilda Epic Games Fortnite o‘yinini barcha platformalarda, jumladan iOS versiyasida yangiladi. Maqsad Epic’dan to‘g‘ridan-to‘g‘ri xarid qilinganda o‘yin ichki valyutasi — «V-bakslar» narxini 20 % ga tushirish edi. Apple do‘koni orqali xarid qilgan iOS foydalanuvchilariga chegirma berilmadi, chunki Epic Apple’ning 30 % daromad ulushi sababli bunday chegirmani taqdim eta olmasligini aytdi. Bir necha soat ichida Apple Fortnite’ni o‘z do‘konlaridan olib tashladi va o‘zining to‘lov tizimini chetlab o‘tish vositalari xizmat shartlarini buzishini bildirdi. Epic darhol AQSHning Kaliforniya shimoliy okrugi federal sudiga Apple va Google’ga qarshi monopoliyaga qarshi qonunlar va raqobat qoidalarini buzish yuzasidan alohida da’volar kiritdi. Epic ikkala ishda ham pul ko‘rinishidagi zararni undirishga intilmadi; aksincha, «yuz millionlab iste’molchilar va o‘n minglab, balki undan ham ko‘p mustaqil ilova ishlab chiquvchilariga bevosita ta’sir qiladigan ushbu ikki muhim bozorda adolatli raqobatni ta’minlaydigan sud taqiqi»ni talab qildi. Ertasi kuni Suini ijtimoiy tarmoqlarda bu choralar nima uchun ko‘rilganini tushuntirdi: «Biz smartfon sotib olgan odamlarning o‘zi tanlagan manbalardan ilovalar o‘rnatish erkinligi, ilova yaratuvchilarining o‘z mahsulotlarini xohlagan usulda tarqatish erkinligi hamda har ikki tomonning to‘g‘ridan-to‘g‘ri biznes yuritish erkinligi uchun kurashyapmiz. Asosiy qarshi dalil shuki: “Boshqa ilovalarni o‘rnatishga xizmat qiluvchi ilovalar o‘zlari xohlagan ishni qila oladi”. Barchamizning huquqlarimiz bor va ulardan voz kechmoqchi bo‘lganlardan bu huquqlarni himoya qilish uchun kurashishimiz kerak».
Apple sud da’vosiga javoban 28-avgust 2020-yilga qadar Epic’ning ishlab chiquvchi hisoblarini yopishini bildirdi. Shundan so‘ng Epic dastlabki sud taqiqini qo‘llashni so‘rab murojaat qildi: u Apple’dan Fortnite’ni App Store’ga qaytarish va Epic ishlab chiquvchi hisoblarini o‘chirishning oldini olishni talab qildi. Chunki hisoblar o‘chirilsa, Epic Unreal Engine dasturini iOS yoki macOS’dagi har qanday o‘zgarishlarga moslab yangilay olmas va Unreal’ga tayanadigan ishlab chiquvchilar xavf ostida qolar edi.
Sud Epic Unreal Engine platformasining o‘ziga hamda butun videoo‘yinlar sanoatiga ehtimoliy jiddiy zarar yetishini ko‘rsata olgani sababli Apple’ga ishlab chiquvchi hisoblarini yopishni vaqtincha taqiqladi. Biroq Fortnite bo‘yicha dastlabki sud taqiqini qo‘llashni rad etdi, chunki yuzaga kelgan qiyinchiliklarga Epic’ning o‘zi sababchi bo‘lgan.
Asosiy sud jarayoni (Apple’ning monopoliyasi bo‘yicha) davom etmoqda.
Havolalar
- Apple saytidagi Apple App Store sahifasi
- App Store Review Guidelines — ingliz tilida
- App Store haqida tez-tez beriladigan savollar
- Yevgeniy Myatin. Rossiyada App Store: rasmiy ochilish. iXBT.com (20-avgust 2008-yil). Murojaat qilingan sana: 1-avgust 2012-yil. Asl nusxasidan arxivlangan (28-iyun 2012-yil).