Agra haqida

Shahar
Agra
ingl. Agra
hindcha आगरा
27°18′ shim. k. 78°02′ sharq. u.HGЯO
Mamlakat  Hindiston
Shtat Uttar-Pradesh
Mer Hemlata Divakar
Tarix va geografiya
Maydoni 87 km²
Markazining balandligi 171 m
Iqlim turi subtropik
Vaqt mintaqasi UTC+5:30
Aholisi
Aholisi 1 746 467 kishi (2011) kishi
Zichligi 9270 kishi/km²
Aholisining atalishi agralik, agraliklar
Raqamli identifikatorlar
Telefon kodi +91(562)
Pochta indeksi 282 xxx
Avtomobil raqam kodi UP-80

agra.nic.in  (ingl.)
Агра на карте
Агра
Agra
Агра на карте
Агра
Agra
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar
Логотип Викигида Vikisayohatdagi yo‘lko‘rsatkich

Agra — Hindistonning shimolidagi Uttar-Pradesh shtatida joylashgan shahar. 1528 yildan 1658 yilgacha imperiyasining Boburiylar poytaxti bo‘lgan. Hozirda u Hindistonning yirik sayyohlik markazlaridan biri hisoblanadi. Bunga yuqorida tilga olingan imperiya davriga oid meʼmoriy inshootlar, xususan, Toj Mahal sabab bo‘lgan. Agra Yamuna daryosi bo‘yida joylashgan. Aholisi — 1 746 467 kishi (2011).

Tarixi

Toj Mahal
Qizil qalʼa darvozalaridan biri

Agra XV asrda tashkil topgan. 1526 yilda Agrani Bobur egallagan; uning hukmronligi davrida Agrada dastlabki istehkomlar bunyod etilgan. XVI asrning ikkinchi yarmida Agra Boburiylar imperiyasining poytaxtiga aylandi; shaharning ravnaq davri boshlandi. Aholi soni 500 ming kishidan oshdi, Jamna daryosining o‘ng qirg‘og‘ida qalʼa qurildi. Biroq 1658 yilda Avrangzeb poytaxtni Avrangobodga ko‘chirdi va Agraning tanazzul davri boshlandi.

XVIII asrda shaharda hukmdorlar bir necha bor almashdi. Agra jatlar, forslar va pushtunlar tomonidan qattiq vayron qilindi. 1784 yilda Agrani marathalar talon-toroj qildi. Nihoyat, 1803 yilda inglizlar shaharni bosib olib, marathalarni Agradan quvib chiqardi. Britaniya imperiyasi boshqaruvi davrida Agra muhim savdo shahriga aylandi, sanoat rivojlana boshladi. Agra quyidagi shaharlar bilan temiryo‘l orqali bog‘landi: Dehli, Banoras va Kalkutta.

1857 yilda yirik xalq qo‘zg‘oloni yuz berganida inglizlar shaharni tark etib, qalʼada mudofaalandi. Qo‘zg‘olonni bostirish uchun Agraga Britaniya armiyasining yirik harbiy qismlari yuborildi va ular qo‘zg‘olonchilarni tor-mor etdi.

Iqlimi

Agraning iqlimi subtropik musson iqlimi sifatida tavsiflanadi. Shaharda havo nihoyatda issiq bo‘ladi. Apreldan iyulgacha kunduzgi harorat 40-46°С ga yetadi, faqat tunda 30°С gacha pasayadi. Mussonlar Agrada mamlakatning boshqa hududlaridagidek kuchli emas. Yillik o‘rtacha yog‘in miqdori 723 mm ni tashkil etadi (uning deyarli hammasi iyundan sentabrgacha yog‘adi). Shaharga borish uchun eng qulay vaqt — iliq va quyoshli ob-havo kuzatiladigan qish faslidir.

Agra iqlimi
Ko‘rsatkich \ Davr Yan Fev Mar Apr May Iyun Iyul Avg Sen Okt Noy Dek Yil
Mutlaq eng yuqori t, °C 30,3 35,2 40,5 46,3 47,8 47,5 46,3 42,8 41,2 40,3 35,8 30,8 47,8
O‘rtacha eng yuqori t, °C 22,3 25,5 31,9 37,9 41,7 40,7 35,3 33,2 34,0 34,0 29,2 23,9 32,5
O‘rtacha harorat, °C 15,1 17,8 24,0 30,5 34,0 34,6 31,1 29,6 29,4 27,0 21,7 16,0 26,0
O‘rtacha eng past t, °C 7,7 10,3 15,4 21,5 26,5 28,9 26,8 25,7 24,3 19,1 12,5 8,2 18,9
Mutlaq eng past t, °C 1,8 1,8 6,7 12,7 18,8 20,8 21,7 20,1 16,7 12,8 4,8 1,8 1,8
Yog‘in miqdori (meʼyor), mm 13 18 9 7 12 56 203 241 129 25 4 6 723

Demografiya

Sadar bozori

2001 yilgi aholini ro‘yxatga olish maʼlumotlariga ko‘ra, Agra okrugi aholisi 3 620 436 kishini tashkil etgan. Shaharning o‘zida 2010 yil holatiga ko‘ra 1 686 976 kishi yashagan. Aholining 53 % ini erkaklar, 47 % ini ayollar tashkil etgan. 10 yil ichida, 1991 yildan 2001 yilgacha, aholi soni 31 % ga oshgan. Shaharda savodxonlik darajasi 81 %, okrugda esa 62,6 % bo‘lgan. Aholining 89,6 % i hinduizmga eʼtiqod qiladi, musulmonlar 8,93 %, jaynizm tarafdorlari esa 0,5 % ni tashkil etadi. 6 yoshgacha bo‘lgan bolalar ulushi — 11 %. Eng keng tarqalgan til — hind tili, aholining bir qismi esa urdu va panjob tillarida ham so‘zlashadi.

Transport

2-sonli milliy avtomagistral Agrani Dehli bilan bog‘laydi. Shaharlar orasidagi masofa taxminan 200 km (avtomobilda qariyb 4 soatlik yo‘l). 11-sonli avtomagistral orqali Jaypurga borish mumkin; masofa taxminan 255 km. Gvaliorgacha masofa 122 km (3-sonli avtomagistral bo‘ylab).

Agra — yirik temiryo‘l tuguni. Uning stansiyasi Dehli va Mumbay, shuningdek, Dehli va Chennay o‘rtasida qatnovchi poyezdlar yo‘nalishida joylashgan. Yangi Dehli bilan Agra o‘rtasida tezyurar yo‘lovchi poyezdlari qatnaydi.

Shaharda Agra metropoliteni mavjud, unda ikkita yo‘nalish bo‘lishi rejalashtirilgan.

Sanoat

Agra yengil sanoat (charm-poyabzal, paxta matosi va paxta yigirish), oziq-ovqat sanoati hamda metallga ishlov berish markazidir. Hunarmandchilik, jumladan, zargarlik buyumlari hamda marmar va qizil qumtoshdan bezak buyumlari yasash rivojlangan. Shaharda universitet mavjud.

Diqqatga sazovor joylari

Agra va uning atrofida ko‘plab meʼmoriy yodgorliklar mavjud:

Agra qalʼasi (XVI—XVII asrlar) va Toj Mahal maqbarasi (1632—1650) YUNESKOning Jahon merosi obyektlari sifatida eʼtirof etilgan.

Adabiyotda

Agrada voqealarining bir qismi kechadigan detektiv asar — «To‘rtlar belgisi» — Artur Konan Doyl qalamiga mansub.

Agra tilga olingan sheʼr — N. Gumilyov qalamiga mansub «Malika».

Galereya

Havolalar