Yorituvchanlik nima

Yorqinlik — bir qator fizik kattaliklar.

Fotometrik yorqinlik

Fotometriyada yorqinlik — fotometrik kattalik, ya’ni yorug‘lik oqimi bo‘lib, u yorug‘lik chiqaruvchi sirtning birlik maydonli kichik qismidan tarqaladigan nurlanish oqimini ifodalaydi. Bu kattalik ko‘rib chiqilayotgan sirtning kichik qismidan chiqayotgan yorug‘lik oqimining shu qism maydoniga nisbatiga teng:

Mv=dΦvdS,

bu yerda dΦv — sirtning yuzasi dS bo‘lgan qismidan chiqadigan yorug‘lik oqimi. Yorqinlik Xalqaro birliklar tizimida (SI) quyidagi birlik bilan o‘lchanadi: лм/м². 1 лм/м² — bu maydoni 1 м2 bo‘lgan sirtning yorqinligidir; undan 1 лм ga teng yorug‘lik oqimi chiqadi.

Yorqinlikning energetik fotometrik kattaliklar tizimidagi mos analogi — energetik yorqinlik (излучательность). Uning ta’rifi yorqinlik ta’rifiga o‘xshash, ammo yorug‘lik oqimi Φv o‘rniga nurlanish oqimi Фe ishlatiladi. SI tizimida energetik yorqinlikning o‘lchov birligi — Вт/м².

Osmon jismining yorqinligi

Yorqinlik astronomiyada — umumiy energiya bo‘lib, uni astronomik obyekt (sayyora, yulduz, galaktika va hokazo) birlik vaqt ichida nurlantiradi. U mutlaq birliklarda (SI — Вт; SGS — эрг/с) yoki Quyosh yorqinligi birliklarida (L⊙ = 3,86⋅1033 эрг/с = 3,86⋅1026 Вт).

Astronomik obyektning yorqinligi obyektgacha bo‘lgan masofaga bog‘liq emas; masofaga faqat ko‘rinma yulduz kattaligi bog‘liq. Yorqinlik yulduzlarning eng muhim xususiyatlaridan biri bo‘lib, turli yulduz turlarini quyidagi diagrammalar orqali o‘zaro taqqoslash mumkin: «spektr — yorqinlik», «massa — yorqinlik». Bosh ketma-ketlikdagi yulduzlarning yorqinligini taxminan quyidagi formula yordamida hisoblash mumkin:

L=4πR2⋅σT4,

bu yerda R — yulduz radiusi, T — fotosferasining harorati, σ — Stefan–Boltsman doimiysi.

Eng yorqin yulduzlarning yorqinligi Quyosh yorqinligidan millionlab marta yuqori. Gipernova portlashining yorqinligi Quyosh yorqinligidan taxminan milliard marta yuqori. Eng yorqin kvazarlarning yorqinligi Quyosh yorqinligidan yuzlab trillion marta yuqori bo‘lishi mumkin.