Yaman haqida

Yaman Respublikasi
arab. ٱلْجُمْهُورِيَّةُ ٱلْيَمَنِيَّةُ‎
Shior: «ٱللَّهُ، ٱلْوَطَنُ، ٱلثَوْرَةُ، ٱلْوَحْدَةُ»
«Alloh, Vatan, inqilob, birlik»
Madhiya: «رددي أيتها الدنيا نشيدي»
«Ey dunyo, madhiyamni takrorla!»
— неподконтрольные правительству территории
     — подконтрольные правительству территории (на начало 2026 года)

     — hukumat nazorat qilmaydigan hududlar

     — hukumat nazoratidagi hududlar (2026-yil boshidagi holat)
Tashkil topgan 22-may 1990-yilda
Mustaqillik sanasi 30-oktabr 1918-yilda (Shimoliy Yaman — Usmonli imperiyasidan)
30-noyabr 1967-yilda (Janubiy Yaman — Buyuk Britaniyadan)
Rasmiy til arab tili
Poytaxt Sano (de-yure)
Adan (de-fakto)
Yirik shaharlari Sano, Adan, Hudayda, Taiz, Ibb
Boshqaruv shakli prezidentlik respublikasi
Davlat tuzilishi unitar davlat va qisman federatsiya belgilariga ega (de-yure)
parchalangan davlat (de-fakto)
Prezidentlik rahbarlik kengashi raisi Rashod Muhammad al-Alimiy
Bosh vazir Shoyea Muhsin az-Zindoniy
Vakillar palatasi spikeri Sulton al-Barakoniy
Davlat dini islom
Hududi
 • Jami 527 970 km² (dunyoda 49-o‘rinda)
Aholisi
 • Baholash (2026) ▲ 37 198 200 kishi (44-o‘rin)
YAIM (XQP bo‘yicha)
 • Jami (2019) 65,088 mlrd AQSh dollari (104-o‘rin)
 • Aholi jon boshiga 2057 AQSh dollari (174-o‘rin)
YAIM (nominal)
 • Jami (2024) 16,940 mlrd AQSh dollari (131-o‘rin)
 • Aholi jon boshiga 713 AQSh dollari (168-o‘rin)
Inson taraqqiyoti indeksi (2026) ▲ 0,495 (past; 179- o‘rin)
Pul birligi Yaman riyoli (YER)
Internet domeni .ye
ISO kodi YE
Telefon kodi +967
Vaqt mintaqasi UTC+3
Yo‘l harakati o‘ng tomonlama
Логотип Викисклада Vikimedia Commonsdagi mediafayllar

Yaman (arab. اَلْيَمَن‎ [al.ja.man]; rasmiy nomi — Yaman Respublikasi, arab. ٱلْجُمْهُورِيَّةُ ٱلْيَمَنِيَّةُ‎ [al.d͡ʒum.huː.rij.ja‿al.ja.manij.ja], al-Jumhuriya al-Yamaniya) — Janubi-g‘arbiy Osiyoda, Arabiston yarimorolining janubida joylashgan davlat. U shimolda Saudiya Arabistoni, sharqda esa Ummon bilan chegaradosh.

Yaman Respublikasi aholisi etnik tarkibining asosiy qismini arablar tashkil etadi. 2025-yilgi statistik ma’lumotlarga ko‘ra, mamlakat aholisi 35,9 million kishi, umumiy maydoni esa 527 970 km². Maydoni bo‘yicha mamlakat Arabiston yarimorolidagi arab davlatlari orasida ikkinchi o‘rinda turadi; bu jihatdan u faqat Saudiya Arabistonidan orqada qoladi.

Poytaxti — Sano. Yaman 22 ta muhofazaga bo‘lingan.

Mamlakat Arab davlatlari ligasi, Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Qo‘shilmaslik harakati va Islom hamkorlik tashkiloti a’zosi.

Janubiy Arabiston — hozirgi Yaman — Yaqin Sharqdagi eng qadimiy sivilizatsiya o‘choqlaridan biri bo‘lgan. Bu yerda Saba, Himyar kabi qadimiy podsholiklar va boshqalar mavjud edi. IV asrda butun Yamanni himyarlar birlashtirdi; keyinchalik bu hududlar Aksum podsholigi va Sosoniylar Eroni hukmronligi ostiga o‘tdi. VII asrda mamlakatda islom dini yoyilib, u Xulafoyi roshidin xalifaligining muhim qismiga aylandi. Keyingi asrlarda Yaman turli sulolalar hukmronligi ostida bo‘ldi. Yamanning dengizbo‘yi janubiy qismida islomning sunniylik yo‘nalishi mustahkamlangan bo‘lsa, tog‘li shimolida zaydiylar (shialar) ustun edi. XIX asrda Yamanni Britaniya va Usmonli imperiyalari o‘zaro bo‘lib oldi — inglizlar uchun Adan shahri Hindistonga borish va qaytish yo‘lidagi muhim tranzit punkti bo‘ldi. Shimoliy Yaman (Yaman Mutavakkiliya podsholigi) 1918-yilda mustaqillikka erishdi; keyinchalik u yerda Yaman Arab Respublikasi e’lon qilindi. Janubiy Yaman 1967-yilda inglizlardan mustaqillikka erishib, Yaman Xalq Demokratik Respublikasi nomini oldi va sotsialistik taraqqiyot yo‘lini tanladi. 1990-yilda jahon sotsializm tizimining inqirozi davrida ikki respublika birlashib, Ali Abdulloh Solih boshchiligida Yaman Respublikasini tashkil etdi..

2004-yildan boshlab Yamandagi ichki mojarolarda xusiylar — Eron qo‘llab-quvvatlaydigan zaydiylik diniy-siyosiy harakati tobora katta rol o‘ynay boshladi. 2010-yillarda inqilob natijasida Solih hokimiyatdan chetlatildi. 2014-yildan beri Yamanda fuqarolar urushi davom etmoqda. Unda xusiylar Yaman poytaxti Sano va Shimoliy Yamanning katta qismini egallab olishga muvaffaq bo‘ldi; urushga Saudiya Arabistoni va Birlashgan Arab Amirliklari ham aralashdi. Xusiylarning Oliy siyosiy kengashi BMT va xalqaro hamjamiyat tomonidan tan olinmagan; mamlakatning boshqa, xalqaro miqyosda tan olingan hukumati esa jamoaviy Prezidentlik rahbarlik kengashi boshchiligida Adanda joylashgan edi. Separatistik Janubiy harakat va u tashkil etgan Janubiy o‘tish kengashi Janubiy Yamanning Shimoliy Yamandan ajralib chiqishini yoqlaydi. Yamandagi ko‘p yillik urush ko‘plab insonlar halok bo‘lishiga va keng ko‘lamli gumanitar falokatga olib keldi. Yaman dunyoning eng kam rivojlangan mamlakatlaridan biri bo‘lib, doimiy ravishda ocharchilik va epidemiyalarga duch keladi. BMT hisob-kitoblariga ko‘ra, 2019-yilda mamlakat aholisining 75 foizi insonparvarlik yordamiga muhtoj bo‘lgan. Yaman Davlatlarning zaiflik reytingida eng yuqori, Global ochlik indeksida.

Etimologiyasi

Davlat nomi arab yoki saba tilidagi yamīn (arab. يمين‎, sabacha 𐩺𐩣𐩬) — «o‘ng», «o‘ng tomonda» degan so‘zdan kelib chiqqan. Bu nomning paydo bo‘lishi qadimgi yo‘nalish aniqlash tizimi bilan bog‘liq: unda sharq old tomon, janub esa o‘ng tomon hisoblangan. Agar Makka shahrida, muqaddas Ka’ba toshi yonida sharqqa yuzlanib turilsa, Yaman o‘ngda, ya’ni janubda bo‘ladi. Strabon, Pliniy va boshqa yunon hamda rim mualliflari Yamanni «Arabia Felix» — «Baxtli Arabiston» (ba’zan «Serhosil Arabiston» deb tarjima qilinadi) deb atashgan.

Geografiyasi

Yaman xaritasi (1999)

Yaman Arabiston yarimorolining janubida joylashgan. Uning sohillarini Qizil va Arabiston dengizlari yuvib turadi; ikkalasi ham Hind okeani havzasiga mansub.

Quruqlikda Ummon (sharqda) va Saudiya Arabistoni (shimolda) bilan chegaradosh.

Yamanning shimoli-sharqiy qismi jazirama toshloq cho‘l bilan qoplangan; bu yerda yillab yomg‘ir yog‘maydi. Yaman tog‘larida esa, bu cho‘lni sohil tekisligidan ajratib turuvchi hududda, har qish mo‘l-ko‘l yomg‘ir yog‘adi.

Tarixi

Yaman sivilizatsiyaning eng qadimiy o‘choqlaridan biridir.

Yaman hududida hozirgi zamon kishilariga ma’lum bo‘lgan eng qadimiy davlatlar Qatabon, Hadramavt, Ma’in, Saba va Himyar podsholiklari edi. IV asrda butun Yamanni himyarlar birlashtirdi. O‘sha asr oxirida himyar podshohlari yahudiylikni davlat dini sifatida qabul qildi. VI asr boshida Yaman Aksum podsholigi ta’siriga tushib, vaqtincha xristianlashdi. Shu asr oxirida Yamanni Sosoniylar Eroni bosib oldi.

XVIII asrning ikkinchi yarmida Sano imomi 30 ta viloyat ustidan hukmronlik qilgan. 1872-yilda turklar Yamanni qayta egallagan.

Shimoliy Yamanning mustaqilligi Usmonli imperiyasidan 1918-yilda qo‘lga kiritilgan.

17-fevral 1948-yilda al-Vaziriylar oilasining qurolli davlat to‘ntarishi natijasida qirol Yahyo bin Muhammad Hamididdin o‘ldirildi.

18-sentabr 1962-yilda qirol Ahmad vafotidan so‘ng shahzoda Muhammad al-Badr yangi qirol deb e’lon qilindi. Vaziyatdan foydalanib, 26-sentabrda armiya bo‘linmalari harbiy to‘ntarish amalga oshirib, teokratik monarxiyani ag‘dardi va Yaman Arab Respublikasini e’lon qildi. Monarxiyaga qarshi to‘ntarishdan keyin mamlakatda qirol tarafdorlari bilan respublikachilar o‘rtasida 8 yillik fuqarolar urushi boshlandi.

1967-yilda ilgari Britaniya protektorati bo‘lgan Janubiy Yaman 1839-yildan buyon mustamlaka boshqaruvida yashab, endi mustaqillikka erishdi. Janubiy Yaman (YXDR) rahbariyati dastlab nosirchilik, uch yildan keyin esa sovetparast yo‘nalishni tanladi. Keyingi yigirma yil ikki davlat o‘rtasidagi keskin kurash bilan o‘tdi.

1990-yilda bir-biriga dushman bo‘lgan ikki mamlakat birlashib, Yaman Respublikasini tuzdi.

1994-yilda mamlakatda yana fuqarolar urushi boshlandi. 21-may kuni sobiq YXDR rahbarlari janubda mustaqil davlat — Yaman Demokratik Respublikasini e’lon qildi, biroq iyuldayoq janubliklarning qurolli chiqishi Shimoliy Yaman armiyasi tomonidan bostirildi.

1995-yilda Eritreya Yaman bilan Hanish arxipelagi ustidan egalik masalasida bahslashdi va ikki davlat o‘rtasida qurolli mojaro yuz berdi.

Rossiya Federatsiyasi bilan diplomatik munosabatlari bor (SSSR bilan 31-oktabr 1955-yilda o‘rnatilgan).

2011-yilda mamlakatda inqilob boshlandi.

Yamandagi qurolli mojaro:
     Nazorat qilinadigan hududlar: Hodiy tarafdorlari
     Nazorat qilinadigan hududlar: Oliy siyosiy kengash
     Nazorat qilinadigan hududlar: Janubiy o‘tish kengashi
     Nazorat qilinadigan hududlar: Arabiston yarimorolidagi Al-Qoida va Ansor ash-Sharia[ingl.]
     Nazorat qilinadigan hududlar: Islom davlati (ID)
    «Yaman milliy qarshiligi» nazoratida

2014-yildan beri qurolli mojaro shialarning «Ansorulloh» guruhi bilan hukumat kuchlari o‘rtasida davom etmoqda. 2015-yil mart oyida urushga Saudiya Arabistoni boshchiligidagi arab davlatlari koalitsiyasi Yaman hukumati tomonida qo‘shildi.

8-may 2023-yilda Janubiy Yaman siyosiy kuchlari yana mustaqil davlat tuzilganini e’lon qildi.

Qurolli mojaro (2014)

2014-yildan boshlab Yamanda qo‘zg‘olonchi xusiylar va Saudiya Arabistoni boshchiligidagi koalitsiya o‘rtasida urush davom etmoqda.

Buning oqibatida mamlakat gumanitar falokatga yuz tutdi, minglab tinch aholi ochlikdan halok bo‘ldi. BMT ma’lumotlar bazasidan foydalangan «Save the Children» («Bolalarni asrang») tashkilotining hisob-kitoblariga ko‘ra, 2015—2018-yillarda 85 ming nafar besh yoshga to‘lmagan bola og‘ir darajadagi o‘tkir oziqlanish yetishmovchiligi (ingl. Severe Acute Malnutrition) oqibatida vafot etgan. BMTning baholashicha, qariyb 14 million yamanlik 2018-yilda mamlakatda deyarli to‘rt yil davom etgan qonli urush oqibatida ochlikdan o‘lish xavfi ostida qolgan.

Aholisi

Yaman aholisining yosh-jins piramidasi (2020-yil)
Sano
Shibom
Yil Aholi soni
1 500 000
300 2 400 000
500 5 000 000
600 4 000 000
700 3 000 000
800 2 000 000
900 1 000 000
1000 500 000
1500 500 000
1700 500 000
1800 1 000 000
1900 2 372 000
2000 18 000 000
2012 24 873 700
  • Aholi soni — 30 mln kishi (2021)
  • Yillik o‘sish — 2,5 %
  • Tug‘ilish ko‘rsatkichi — bir ayolga 4,1 ta tug‘ilish
  • O‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi — erkaklarda 62 yil, ayollarda 67 yil
  • Shahar aholisi — 37 % (2008-yilda)
  • Savodxonlik — 59 %; 75 % erkaklar, 42 % ayollar (2021-yilgi baholash)

Etnik tarkibi — asosan yamanliklar va afrika-arab kelib chiqishiga ega metislar, shuningdek, oz miqdorda hindlar, pokistonliklar va bengallar ham bor.

. Yamanliklarning bir qismi o‘nlab qabila va qabilalar ittifoqlariga bo‘linishi ham katta ahamiyatga ega. Mamlakat shimolida Hoshid va Bakil qabilalar ittifoqlari, Bani Matar, Bani Horis va boshqa qabilalar; janubda esa Subayhiy, Havshabiy, Amiriy, Yofe’iy, Fadliy, Avloqiy va boshqa qabilalar ta’sirga ega.

Dini

Masjid — Jibla shahrida

Yaman aholisining mutlaq ko‘pchiligi — musulmonlar (99 %). Yaman musulmonlarining yarmidan sal ko‘prog‘i — sunniylar bo‘lib, ular shofi’iy mazhabiga amal qiladi; mamlakatda boshqa huquqiy-mazhabiy maktablar — hanafiylar va molikiylar ham bor. Yamanda shialarning yirik jamoasi (8—10 million e’tiqod qiluvchi) mavjud; ularning aksariyati — zaydiylardir.

Diniy ozchiliklarga xristianlar (41 ming), yahudiylar, hinduiylar (155 ming), zardushtiylar va boshqalar kiradi.

Xristianlar orasida eng ko‘p sonlilari protestantlar (30 ming). Protestantlar bir nechta konfessiyaga mansub bo‘lib, ular orasida avvalo pentekostallar (7,1 ming, 2000-yil ma’lumoti) ham kiradi. Katoliklar soni 6 ming kishi deb baholanadi. Efiopiya va Eritreyadan kelganlar orasida qadimgi sharqiy pravoslav an’anasi vakillari — Efiopiya va Eritreya cherkovlariga e’tiqod qiluvchilar ham bor.

Davlat tuzumi

Davlat boshlig‘i — (1999-yildan beri) to‘g‘ridan-to‘g‘ri umumxalq ovoz berishi orqali 7 yilga saylanadigan prezident. Prezident Ali Abdulloh Solih 1994—2011-yillarda davlat rahbari bo‘lgan va bu lavozimga uch marta saylangan; ammo Arab bahori voqealari hamda 2011-yildagi suiqasd ortidan iste’foga chiqqan. 2012-yil fevralda ikki yil muddatga Abd Rabbu Mansur Hodiy prezident etib saylandi. U 2015-yilda xusiylar bilan mojaro boshlanganidan keyin iste’foga chiqdi, ammo so‘ng fikridan qaytdi. Keyinchalik Yamanning amaldagi rahbariga Muhammad Ali al-Xusiy (Sanoda tuzilgan Inqilobiy qo‘mita raisi sifatida) aylandi. Hodiy Adanga, keyin esa Ar-Riyodga qochdi va uning hukumati o‘sha yerda ish boshladi. 2016-yil avgustda mamlakatning yangi amaldagi boshqaruvchisi Solih as-Samad (Oliy siyosiy kengash raisi sifatida) bo‘ldi; u o‘ldirilganidan so‘ng mamlakatga Mahdiy al-Mashot.

Milliy najot hukumati rahbari — Abdulaziz bin Solih Habtur.

Ikki palatali parlament — Shuro (Kengash) (111 nafar a’zosi prezident tomonidan tayinlanadi) va Vakillar palatasidan iborat (aholi tomonidan 2003-yil aprelida 6 yillik muddatga saylangan, 301 deputat), unda 5 ta partiya vakillari bor:

  • Umumxalq kongressi — prezident Ali Abdulloh Solih partiyasi, Vakillar palatasida 238 o‘rin bilan ko‘pchilikni tashkil etadi.
  • Yaman islohot birlashmasi (Isloh) — bir necha bor bosh vazir va parlament spikeri bo‘lgan shayx Abdulloh bin Husayn al-Ahmar boshchiligidagi diniy partiya, 46 o‘rin.
  • Yaman sotsialistik partiyasi — sobiq Janubiy Yamanning hukmron marksistik-lenincha partiyasi; rahbari Yosin Said No‘mon (2005-yildan, undan avval Ali Solih Ubad (Muqbil) bo‘lgan), 8 o‘rin.
  • Nosirchi ittifoqchilar xalq tashkiloti — 3 o‘rin.
  • Arab sotsialistik uyg‘onish partiyasi (Ba’as) — partiyaning Suriyaparast fraksiyasi, 2 o‘rin.
  • Partiyasizlar — 4 o‘rin.

Ma’muriy bo‘linishi

Yamanning ma’muriy bo‘linishi

Yaman 22 ta muhofazaga bo‘lingan. Ular 333 ta tumanga (arab. مديريات‎), tumanlar 2210 ta quyi tumanga, ular esa 38 284 ta qishloqqa bo‘linadi (2001-yil holatiga ko‘ra).

Yamanning muhofazalarga ajratilgan hozirgi ma’muriy bo‘linishi (1)
Бывший Северный Йемен

2. Амран
5. Эль-Байда(2)
6. Ходейда
7. Эль-Джауф
9. Эль-Махвит
10. Столичная мухафаза
11. Дамар
13. Хадджа
14. Ибб
16. Мариб
17. Райма
18. Саада
19. Сана
21. Таиз
Административное деление Йемена на мухафазы
Yamanning muhofazalarga ajratilgan ma’muriy bo‘linishi
4. Эд-Дали(4)
Бывший Южный Йемен

1. Аден 
3. Абьян
8. Эль-Махра
12. Хадрамаут
15. Лахдж(3)
20. Шабва(3)
22. Сокотра

(1) Dastlab, 1990-yilgacha Yaman ikkita alohida davlat sifatida mavjud bo‘lgan.
Batafsil ma’lumot uchun Yamanning tarixiy viloyatlari[ingl.]
(2) haqidagi maqolaga qarang. Al-Baydo muhofazasi qisman avval Janubiy Yaman tarkibiga kirgan hududda joylashgan.
(3)Lahj va Shabva muhofazalari qisman avval Shimoliy Yaman tarkibiga kirgan hududlarda joylashgan.
(4) 70 % — Ad-Doli muhofazasi hududining Shimoliy Yamanda joylashgan ulushi, 30 % — Janubiy Yamanga to‘g‘ri keladigan ulushidir; bu qismga muhofaza markazi Ad-Doli shahri ham kiradi.

Iqtisodiyoti

Yamandagi ko‘cha savdosi

Yaman — arab dunyosidagi eng qashshoq mamlakat. 2009-yilda aholi jon boshiga YAIM 2,5 ming AQSh dollarini tashkil etgan (o‘sha paytda arab davlatlari orasida bundan past ko‘rsatkich faqat Sudan va Mavritaniyada bo‘lgan; umumjahon miqyosida esa Yaman 173-o‘rinda edi).

Yaman iqtisodiyoti qazib olinishi va eksporti katta ahamiyatga ega bo‘lgan neftga bog‘liq (70 % — davlat budjeti daromadlaridagi ulushi), ammo uning zaxiralari qisqarib bormoqda. Xorijiy yordam ham muhim: faqat 2012-yilda Yaman Saudiya Arabistonidan 3,25 milliard dollar olgan. 2006-yilda mamlakat hukumati iqtisodiyotni diversifikatsiyalash uchun iqtisodiy islohotlar (xorijiy sarmoyalarni jalb qilish)ni boshladi.

2009-yil holatiga ko‘ra, Yamanning tasdiqlangan tabiiy gaz zaxiralari 490 milliard kub metrni tashkil qilgan. 2009-yil oxirida Arabiston yarimorolining janubidagi Balhaf porti yaqinida joylashgan suyultirilgan tabiiy gaz ishlab chiqarish zavodining birinchi liniyasi ishga tushirilib, eksport boshlandi. Asosiy iste’molchilar — Janubiy Koreya va AQSh.

Dehqonchilik terrasalari

Qishloq xo‘jaligi (YAIMning 10 %, band aholining 75 %i) — don, mevalar, sabzavotlar, dukkaklilar, qahva, paxta; sut mahsulotlari, chorva (qo‘y, echki, sigir, tuya), parranda; baliqchilik. Vodiylar va terrasalarga ajratilgan tog‘ yonbag‘irlarida dehqonlar paxta, meva va sabzavot yetishtiradi. Boshqa yamanliklar baliqchilik bilan tirikchilik qiladi; ko‘pchilik hunarmandchilik bilan shug‘ullanib, mahsulotlarini bozorlarda sotadi.

Sanoat (YAIMning 51 %i) — neft qazib olish va qayta ishlash (YAIMning 25 %i); kichik to‘qimachilik va teri mahsulotlari korxonalari; oziq-ovqat sanoati; hunarmandchilik; kichik alyuminiy eritish zavodi; sement ishlab chiqarish; kichik kemalarni ta’mirlash. Xizmatlar sohasi YAIMning 39 %ini tashkil etadi.

Mamlakat ta’lim tizimi o‘qituvchilar yetishmasligidan aziyat chekmoqda.

Tashqi savdo

2017-yildagi eksport — 501,2 million dollar: xom neft, qahva, quritilgan va tuzlangan baliq.

Asosiy xaridorlar: Misr — 29,4 %, Tailand — 16,7 %, Belarus — 13,5 %, Ummon — 10,5 %, BAA — 6,5 %, Saudiya Arabistoni — 5 %.

2017-yildagi import — 4,573 milliard dollar: oziq-ovqat, tirik chorva, sanoat va kimyo mahsulotlari.

Asosiy yetkazib beruvchilar: BAA — 12,2 %, Xitoy — 12,1 %, Turkiya — 8,7 %, Braziliya — 7,3 %, Saudiya Arabistoni — 6,5 %, Argentina — 5,5 %, Hindiston — 4,7 %.

Tashqi qarz — 7,252 milliard dollar (2017-yil dekabr holatiga).

Madaniyati

Yaman me’morchiligi

Bayramlar

Bayramlar
SanaO‘zbekcha nomiMahalliy nomiIzohlar
 10-zulhijjaQurbon hayitiعيد الأضحىSana oy taqvimiga ko‘ra o‘zgaradi
 1-shavvolRamazon hayitiعيد الفطرSana oy taqvimiga ko‘ra o‘zgaradi
 1-muharramMuharramمحرّمSana oy taqvimiga ko‘ra o‘zgaradi
 27-rajabIsro va Me’rojليلة معراجSana oy taqvimiga ko‘ra o‘zgaradi
 12-rabiulavvalMavlud an-Nabiyمَوْلِدُ آلنَبِيSana oy taqvimiga ko‘ra o‘zgaradi
1-yanvarYangi yilالسنة الجديدة
22-mayMilliy birlik kuni —Yaman birlashgan kun
26-sentabr1962-yilgi Shimoliy Yaman inqilobi kuni —-
14-oktabr1962-yilgi Janubiy Yaman inqilobi kuni —-
30-noyabrMustaqillik kuniيوم الحرية-

Ommaviy axborot vositalari

SABA (SABA) — Yaman hukumatining yangiliklar agentligi

Davlat teleradiokompaniyasi Yemen RTV tarkibiga Yemen TV telekanali hamda Sana'a Radio, Aden Radio radiostansiyalari va hududiy davlat radiokanallari kiradi.

Internet

Yamanda internetga ulanish TeleYemen va AdenNet provayderlari orqali amalga oshiriladi. YemenNet provayderi qo‘zg‘olonchilar tomonidan egallab olingani sababli AdenNet provayderi tashkil etildi.

Diqqatga sazovor joylari

Jahon merosi obyektlari

Amron muhofazasidagi piyodalar ko‘prigi
Sokotra ajdar daraxti

Yamanning tabiiy va madaniy diqqatga sazovor joylari orasidan to‘rttasi YUNESKOning Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan;

  • kiritilgan. Yaman cho‘lida, Vodi Hadramavtda loy devor bilan o‘ralgan qadimiy Shibom shahri joylashgan. U 1982-yilda YUNESKOning Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan. Baland loy g‘ishtli uylari tufayli uni cho‘lning Manxetteni deb atashadi. XVI asrda qurilgan bu shahar vertikal qurilish tamoyiliga asoslangan shaharsozlikning eng qadimiy namunalaridan biridir.

Sano, Yaman poytaxti, dunyoning eng qadimiy shaharlaridan biri hisoblanadi. VII asrda Sano mamlakatning asosiy islomiy markaziga aylangan. Shaharda 103 ta masjid, 14 ta hammom (an’anaviy yuvinish maskani) va XI asrgacha qurilgan 6 mingdan ortiq uy bor. Shu sababli Sanoning eski shahar qismi 1986-yilda YUNESKOning Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan.

Qizil dengiz sohilidan uncha uzoq bo‘lmagan joyda tarixiy Zabid shahri joylashgan bo‘lib, u 1993-yilda Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan. Zabid XIII—XV asrlarda Yamanning poytaxti bo‘lgan, hozir esa muhim arxeologik va tarixiy yodgorlikdir. U ko‘p asrlar davomida katta rol o‘ynagan; uning universiteti butun arab va islom dunyosining asosiy ta’lim markazlaridan biri edi.

Yamanning «mo‘jizalari» orasida Jahon merosi ro‘yxatiga eng oxirgi kiritilgani Sokotra arxipelagidir. XIII asrda Marko Polo tilga olgan bu olis va ajralgan arxipelag Adan qo‘ltig‘idagi to‘rtta orol va ikkita qoyali orolchadan iborat. Arxipelagning o‘simlik dunyosi va hayvonot dunyosi nihoyatda xilma-xildir. Endemik turlarning ulushi 37 % (825 turdagi o‘simliklar orasida), 90 % (sudralib yuruvchilar orasida) deb baholanadi. Orolda 192 turdagi qush, 253 turdagi marjon, 730 turdagi qirg‘oqbo‘yi balig‘i, 300 turdagi qisqichbaqa va omarlar yashaydi. Shuningdek, bu orol mashhur Sokotra ajdar daraxtining vatani (Dracaena cinnabari).

Tashqi siyosat

Qurolli kuchlar

Sharhlar

Adabiyotlar