Xona o‘simliklari

Interyerdagi xona o‘simliklari guruhi
Mashhur xona o‘simliklaridan biri — senpoliya (Saintpaulia).
Xona o‘simliklari to‘plami.
Monstera delitsioza (Monstera deliciosa).
Uch yo‘lli dratsena (Dracaena trifasciata).
Stanislav Jukovskiy: «Royal qo‘yilgan mehmonxona» (1916—1917-yillar).

Xona o‘simliklari — o‘simliklar, ular xonalarda va jamoat binolarida o‘stiriladi. Xona o‘simliklarining aksariyati tropik va subtropik hududlardan kelib chiqqan.

Turar joy va jamoat binolaridagi sharoit o‘simliklarni issiqxonalarda o‘stirish sharoitiga qaraganda unchalik qulay emas (masalan, yorug‘likning yon tomondan tushishi va kamligi, havoning quruqligi, changning ko‘pligi, yelvizak va haroratning bir tekis bo‘lmasligi). Shu sababli o‘simliklarning sog‘lom o‘sishi va to‘g‘ri rivojlanishini ta’minlash uchun maxsus usullar qo‘llanadi. Jamoat va xizmat binolaridagi sharoit odatda turar joylardagidan ham noqulayroq bo‘ladi. Shuning uchun bunday joylarda parvarishi oson bo‘lgan xona o‘simliklari yetishtiriladi.

O‘simliklar ko‘pincha tuvakda o‘stirish usuli bilan, ya’ni gul tuvagida yoki substrat solingan boshqa idishda yetishtirilib, interyerga joylashtiriladi. Ba’zan esa xona o‘simliklari tuvaksiz — florariumlarda yoki palyudariumlarda tuproqda, gidroponika usulida (masalan, fitodevorlar oqimli sug‘orish tizimi bilan), suvda (masalan, Dracaena sanderiana ko‘pincha suvda o‘stiriladi) yoki epifit o‘simliklar substratsiz, havoda osilgan holda yetishtiriladi (masalan, tillandsiyalar yoki ayrim orxideya turlari).

Ba’zan o‘simliklardan mavsumiy bezak yoki «uzoq saqlanadigan guldasta» sifatida foydalaniladi. Gullash tugagach, ular tashlab yuboriladi, chunki xona sharoitida ularga mos muhit yaratish qiyin. Bunday chiroyli gullaydigan o‘simliklarga, masalan, puansettiyalar kiradi. Ulardan Rojdestvo bayramida bezak sifatida foydalaniladi; bahorda esa majburan erta gullatiladigan piyozboshli o‘simliklar, kuzda veresk ishlatiladi. Ularning qayta gullashi uchun salqin sharoitda qishlatish yoki xonadonda ta’minlash qiyin, lekin tijoriy o‘simlik yetishtirishda yaratish oson bo‘lgan boshqa sharoitlar zarur.

Tarixi

Qadimgi Misrda tuvakdagi o‘simliklardan ibodatxonalar va jamoat binolarini bezash uchun foydalanilgan. Buni miloddan avvalgi taxminan 1500-yilga oid saqlanib qolgan tasvirlar tasdiqlaydi. Qadimgi Yunonistonda ham shunday holat kuzatilgan, Qadimgi Rimda esa uylar qoshida yopiq kichik bog‘lar tashkil etilgan.
1240-yil qishida Kyolnda Gollandiya grafi Villem II sharafiga uyushtirilgan dabdabali qabul marosimida xonalar gullar va gullab turgan kichik daraxtlar bilan bezatilgan. Bu mo‘jizani Albert Mangus yaratgan. Bunday g‘ayrioddiy go‘zallikni yaratgani uchun uni qora sehr va jodugarlikda ayblashgan.
Rossiyada birinchi bo‘lib Aptekarskiy orolida botanika bog‘i podsho Pyotr I davrida ochilgan. U yerda nafaqat dorivor o‘tlar, balki «g‘aroyib» o‘simliklar ham yetishtirila boshlangan.

Xona o‘simliklarini yetishtirish

Turar joylarning mikroiqlim xususiyatlari

Turar joy va ofislarda o‘stirish uchun xona o‘simliklarining turlari hamda navlarini tanlashda yoritilish rejimi, harorat, havo namligi, shuningdek, xonalarning umumiy maydoni va balandligi hisobga olinadi. Xonalarda yirik o‘simliklarni saqlash ko‘pincha imkonsiz yoki juda qiyin bo‘ladi. O‘simliklarning bo‘yi xonaning balandligi yoki maydoni bilan cheklangani uchun gulchilar ba’zan ularni keyinchalik parvarish qilishdan voz kechishga majbur bo‘ladi. Xonaga kunduzgi yorug‘lik faqat bir tomondan — derazalardan tushadi, shu sababli o‘simlik shox-shabbasining faqat bir qismi yoritiladi.

Tuproq aralashmalari

Tuproq aralashmalari va bog‘ tuprog‘ining ayrim turlaridan foydalanish issiqxonalar va xonalarda manzarali gulli o‘simliklarni yetishtirish sharoitlariga bog‘liq. Amalda ishlatiladigan bog‘ tuprog‘i turlariga chim tuproq, bargli tuproq, vereskli tuproq, torfli tuproq, go‘ng chirindisi, ilgari ishlatilgan tuproq, kompostli tuproq, qum, yog‘och chirindili tuproq, qirqquloq ildizlari va yo‘sin.

Harorat

Xona o‘simliklarining aksariyati iliq hamda mo‘tadil haroratli xonalarda yaxshi o‘sadi. Qishda derazalardan sovuq havo doimiy ravishda kirib turishi tufayli tuvakdagi tuproq uyumi soviydi va o‘simlikning ildiz tizimi zarar ko‘radi. Yelvizak hamda deraza tokchalarining past harorati salbiy ta’sirini kamaytirish uchun tuvak bilan tokcha yuzasi orasida havo qatlami hosil qiladigan pastak tagliklardan foydalaniladi.

Havo namligi

Xonalarda o‘simliklar havoning quruqligidan aziyat chekadi. Bu, avvalo, barglarda namoyon bo‘ladi: barg uchlari yoki barg bo‘laklarining uchlari tez va tobora ko‘proq quriydi. Quruq havoning zararli ta’sirini kamaytirish uchun barglarni muntazam yuvish va ularga suv purkash lozim.

Sug‘orish

Xona o‘simliklarining sug‘orishga bo‘lgan ehtiyoji muayyan turning ekologik talablariga, yil fasliga, tuproq tarkibiga, parvarish sharoitiga va o‘simlikning kattaligiga bog‘liq. Tuvakdagi tuproqning me’yordan ortiq nam bo‘lishi ildiz kasalliklariga olib keladi. Bu, birinchi navbatda, barglarda bilinadi: barg plastinkasining rangi xiralashadi, unda vaqt o‘tishi bilan kattalashib boradigan to‘q jigarrang dog‘lar paydo bo‘ladi. Uzoq vaqt suvsiz qoldirilgan o‘simliklarning barglari uchidan tez quriydi va oxir-oqibat butunlay sarg‘ayadi. Sug‘orish tezligi xonadagi havo harorati, ob-havo, o‘simlik kattaligi, barglarining ko‘pligi, ildiz tizimining rivojlanishi hamda tuproq tarkibiga bog‘liq.

Xona o‘simliklarini oziqlantirish

Hozirgi vaqtda xona o‘simliklari uchun ko‘plab maxsus o‘g‘itlar mavjud. Ular universal (parvarishi oson bo‘lgan ko‘plab turlarga mos) yoki ma’lum bir guruhga (muayyan turkum, oila yoki hayotiy shakl, masalan, sukkulentlar) mo‘ljallangan bo‘lishi mumkin. Sanoatda ishlab chiqarilgan oziqlantirish vositalari bilan bir qatorda xalq orasida qo‘llanadigan vositalardan ham foydalaniladi. Jumladan: xamirturush, shakar, qahva quyqasi, po‘stloqlar — sitrus mevalariniki va bananlarniki, yog‘och va pech kuli, piyoz po‘chog‘i, akvarium suvi yoki go‘shtni muzdan tushirgandan keyin qolgan suv

Adabiyotlar

  • Gesderfer M. Xona bog‘dorchiligi (Semyonovning rus tiliga tarjimasi).
  • Doroxova G. I. va boshqalar Yopiq gruntda uchraydigan zararli va foydali umurtqasizlar aniqlagichi / V. A. Pavlyushin. — Sankt-Peterburg, 2003.
  • Kapranova N. N. Interyerdagi xona o‘simliklari. — Moskva, Moskva davlat universiteti, 1989. — ISBN 5-211-00458-2 — 190 bet.
  • Regel E. Xonalarda o‘simliklarni saqlash va parvarishlash.
  • Saakov S. G. Liriope Lour. turkumi — Liriope // Issiqxona va xona o‘simliklari hamda ularni parvarishlash / mas’ul muharrir R. V. Kamelin. — Leningrad : Nauka, 1985. — 621 bet — 45 000 nusxa
  • Yopiq gruntda yetishtiriladigan tropik va subtropik o‘simliklar. Ma’lumotnoma. — Kiyev, 1988.
  • Xessayon D. G. Xona o‘simliklari haqida hamma narsa = The House Plant Expert / Ingliz tilidan tarjima. — Moskva: Kladez-Buks, 2008. — 256 bet — («Hamma narsa haqida...» turkumi). — 38 000 nusxa — ISBN 978-5-93395-250-3.
  • Xessayon D. G. Xona o‘simliklari haqida hamma narsa. 2-kitob = The House Plant Expert / Ingliz tilidan tarjima. — Moskva: Kladez-Buks, 2008. — 128 bet — («Hamma narsa haqida...» turkumi). — 10 000 nusxa — ISBN 978-5-93395-272-5.
  • Yashchenko G. A. Turar joy xonalari uchun o‘simliklar va ularni parvarishlash. — Kiyev : nashriyot ko‘rsatilmagan, 1892. — 294, XIV bet.

Havolalar