
Turizm — Turkiya iqtisodiyotining muhim tarkibiy qismlaridan biridir. So‘nggi o‘n yilliklarda uning mamlakat iqtisodiyotidagi ahamiyati ortib bormoqda. Ushbu sohada qariyb ikki million kishi ishlaydi (510 ming nafari bevosita, yana 1,5 mln nafari turdosh tarmoqlarda).
Mamlakat sayyohlar orasida eng ommabop yo‘nalishlar bo‘yicha dunyoda to‘rtinchi yoki beshinchi o‘rinni egallaydi (manbaga qarab).
Turkiyada xizmat ko‘rsatishning ushbu tarmog‘ini rivojlantirish uchun barcha sharoit mavjud: uni to‘rtta dengiz (O‘rta yer dengizi, Egey dengizi, Marmara dengizi va Qora dengiz) o‘rab turadi; sohillarida subtropik O‘rta yer dengizi iqlimi hukm suradi (qirg‘oq chizig‘ining uzunligi 7200 km, unda 355 ta plyaj); 2870 mehmonxona mavjud bo‘lib, ularda 700 mingta o‘rin bor; mamlakat termal buloqlar soni bo‘yicha Yevropada ikkinchi, dunyoda yettinchi o‘rinda turadi (1300 ta). Shuningdek, unda ko‘plab diqqatga sazovor joylar (qadimgi yunon va Rim shaharlari xarobalari, jumladan, afsonaviy Troya, Vizantiya va Usmonli imperiyalari davriga oid yodgorliklar) mavjud.
Rivojlangan ichki transport tarmog‘i mamlakatning istalgan nuqtasiga qulay yetib borish imkonini beradi.
Yo‘nalishlar

Mamlakatning sayyohlar eng ko‘p tashrif buyuradigan hududlari quyidagilardir:
- Istanbul — islom va Vizantiya me’morchiligi yodgorliklari.
- Kapadokiya — vulqon kelib chiqishiga ega g‘ayrioddiy tabiiy shakllar va g‘or shaharlari.
- Turk rivyerasi — Turkiyaning janubiy sohilidagi dengiz kurortlari. Antik madaniyat yodgorliklari, qadimgi yunon va Rim shaharlari xarobalari.
- shuningdek: Likiya yo‘li, Kariya yo‘li, Pamukkale.
- Mashhur kurortlar:
Statistika
2012-yilda Turkiyaga tashrif buyurgan aviakompaniya yo‘lovchilari soni 130 mln kishini tashkil etdi. Ulardan 45 mln nafari Istanbuldagi Otaturk aeroporti, 25 mln nafari esa Antaliya aeroporti hissasiga to‘g‘ri keldi.
2014-yilda Turkiyaga 41,4 mln xorijiy sayyoh tashrif buyurdi. Sayyohlarning eng ko‘pi Germaniya, Bolgariya, Eron, Rossiya, Gretsiya, Gruziya va Ozarbayjondan kelgan. Turkiya statistika idorasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2014-yilda xorijiy sayyohlar davlat budjetiga $34,3 mlrd daromad keltirgan.
- 2016
2015-yilda (va undan keyingi 2016-yilda) Turkiyaning turizm sohasidagi vaziyat tubdan o‘zgardi, chunki Turkiyaning F-16 qiruvchi samolyoti Suriyada Rossiyaning Su-24 samolyotini urib tushirdi va buning ortidan Rossiya–Turkiya munosabatlari yomonlashdi. Turkiyaning sayyohlik yo‘nalishi sifatidagi ommabopligi pasayishiga tez-tez sodir etilgan terrorchilik hujumlari ham sabab bo‘ldi.
Fevral oyida ma’lum bo‘lishicha, rossiyalik dam oluvchilar yo‘qligi va teraktlar sabab mamlakatga borishdan cho‘chiyotgan yevropalik sayyohlar sonining keskin kamayishi Turkiya mehmonxona egalarini qariyb 1300 ta mehmonxonani sotuvga qo‘yishga majbur qilgan (ularning umumiy qiymati 10 mlrd yevroga yaqin). Kichik oilaviy pansionatlar ham, yirik hashamatli mehmonxonalar ham sotilmoqda. 2016-yil bahorida mehmonxonalarda yashash narxlari keskin tushib ketdi.
Turkiyada 17 yil (1999-yildan) ichidagi eng katta xorijiy sayyohlar kamayishi kuzatildi. Jumladan, 2016-yilning to‘rt oyida Antaliyaga kelgan rossiyalik sayyohlar soni o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 90 % ga qisqardi; Germaniyadan keluvchilar soni to‘rt oyda 30 %, Buyuk Britaniyadan 36 %, Daniyadan 15 % ga kamaydi. Ayni paytda Isroildan kelgan sayyohlar oqimi 73 % ga oshdi, shuningdek, Ukrainadan kelgan dam oluvchilar soni ham ko‘paydi. Avgust oyida Turkiyaga tashrif buyurgan xorijiy sayyohlar soni 38 % ga kamaydi (Financial Times ma’lumotlariga ko‘ra, bu pasayish mamlakatdagi muvaffaqiyatsiz harbiy davlat to‘ntarishiga urinish bilan bog‘liq bo‘lgan).
Jami 2016-yilda Turkiyaga atigi 25 mln xorijiy sayyoh tashrif buyurdi; bu 31 % ga kamayishni anglatadi (2015-yilga nisbatan). Yil yakunlariga ko‘ra, turli manbalarda Turkiya xorijiy sayyohlar oqimi pasaygani va ular mamlakatda ancha kam pul sarflay boshlagani sababli qariyb 15 mlrd dollar yo‘qotgani qayd etilgan. Shunga qaramay, keyingi yildan teskari jarayon boshlandi va sayyohlar oqimi deyarli to‘liq tiklandi. Turkiyaga xorijliklarning kelishi 27,8% ga oshib, 32,4 mln kishiga yetdi. 2017-yilda Rossiya Turkiya uchun eng yirik sayyohlik bozoriga aylandi: uning umumiy kiruvchi sayyohlar oqimidagi ulushi 14,6% ni tashkil etdi. Sayyohlar soni bo‘yicha ikkinchi o‘rinda qariyb 3,6 mln kishi bilan Germaniya turdi (jami keluvchilarning 11,1%). Eron uchinchi eng muhim bozorga aylandi (2,5 mln kishi, 7,7%). Kiruvchi turizm bo‘yicha yetakchi 5 talikka Gruziya (2,4 mln kishi, 7,52%) va Bolgariya (1,85 mln kishi, 5,72%) ham kirdi.
Turkiya turizm sohasi vakillari 2018-yilda mamlakatga 35 mln nafardan ortiq xorijiy mehmon kelishini kutmoqda.
Rossiya yo‘nalishi
Rossiyalik sayyohlik kompaniyalari asosan Antaliya hamda uning atrofidagi shaharlar — Kemer, Alaniya, Belek va boshqalarga sayohatlar tashkil etadi. So‘nggi yillarda Mersin ili ham tobora ommalashmoqda.
24-noyabr 2015-yilda Suriyada Rossiyaning Su-24 samolyoti Turkiya qiruvchisi tomonidan urib tushirilishi bilan bog‘liq hodisa yuz berdi. Bu javob choralariga sabab bo‘ldi. Xususan, turoperatorlar Rossiya fuqarolari uchun Turkiyaga sayohat paketlarini sotishni to‘xtatdi, 1-yanvar 2016-yildan esa Rossiya va Turkiya o‘rtasida vizasiz rejim hamda charter reyslari bekor qilindi.
27-iyun 2016-yilda, mamlakatdagi muvaffaqiyatsiz harbiy davlat to‘ntarishiga urinishdan bir oy oldin, Turkiya prezidenti R. Erdo‘g‘an uzr so‘rab maktub yo‘lladi[aniqlashtirish] — Turkiya tomoni urib tushirgan Rossiya samolyoti uchun. V. Putin va R. Erdo‘g‘an o‘rtasidagi telefon suhbatidan so‘ng Rossiyada Turkiyaga sayohat paketlari savdosi qayta tiklandi (aytilishicha, talab taklifdan bir necha baravar oshgan).
2-sentabr kuni munosabatlar iliqlashgani sababli Rossiyadan charter parvozlari qayta yo‘lga qo‘yildi.
Rosturizm mutaxassislari rossiyalik sayyohlarning Turkiya va Misr kurortlariga avvalgi oqimini qaytarish imkoniyatlariga umidsizlik bilan qaragan edi, ammo xavotirlar asossiz bo‘lib chiqdi. 2017-yilda Turkiyaga sayyohlar oqimi sezilarli darajada oshdi va mamlakatga kelgan xorijiy sayyohlar orasida rossiyaliklar eng ko‘p bo‘ldi. Turkiyaga tashrif buyurgan rossiyalik sayyohlarning aniq soni 4 715 438 nafarni tashkil etib, bu 444 % (2016-yilga nisbatan) va 29,4 % (taqqoslash uchun ko‘proq mos keladigan 2015-yilga nisbatan) ko‘proqdir.
Turkiyaga Rossiyadan tashrif buyurgan sayyohlar soni:
Havolalar
«Turkiya» bo‘yicha sayohat qo‘llanmasi — Vikisayohat
- Turkiya Madaniyat va turizm vazirligi
- Rossiya Qora dengizi Turkiyanikidan nimasi bilan farq qiladi?
- Turkiyalik jurnalist mamlakat turizm sohasining inqirozi sabablarini aytdi // Lenta.ru, 20.04.2016
- Turkiya turizmi so‘nggi 10 yildagi ilk pasayishni boshdan kechirmoqda // Antaliya bugun, 21.04.2016
- So‘nayotgan milyalar (Turizm sanoati Turkiya plyajlari haqidagi umidlarning puchga chiqishini qanday boshdan kechirmoqda) // Lenta.ru, 2016-yil iyul
- Turkiyadagi putch: rossiyalik sayyohlar uchun natijalar va oqibatlar // Antaliya bugun, 21.07.2016
- Turkiya rossiyalik sayyohlardan quruq qoladi. Terrorchilik hujumlari xavfi va yuqori narxlar rossiyalik dam oluvchilarni cho‘chitishi mumkin // NG, 5.07.2016
- Turkiya yana ommalashdi // propertyinn.ru, 10-aprel 2017-yil