| Viloyat | |
| Toshkent viloyati | |
|---|---|
| o‘zb. Toshkent viloyati / Тошкент вилояти | |
| | |
| 41°10′ sh. k. 69°45′ sh. u.HGЯO | |
| Mamlakat | |
| Tarkibiga kiradi | 15 ta tuman va viloyatga bo‘ysunuvchi 7 ta shahar |
| Ma’muriy markazi | Nurafshon |
| Viloyat hokimi | Zoir Mirzayev |
| Tarixi va geografiyasi | |
| Tashkil topgan sana | 15-yanvar 1938 |
| Maydoni |
15 300 km²
|
| Balandligi | 1176 m |
| Vaqt mintaqasi | UTC+5 |
| Eng yirik aholi punktlari | Angren, Olmaliq, Ohangaron, Bekobod, Chirchiq, Bo‘ka, Yangiyo‘l |
| Aholisi | |
| Aholisi |
2 907 000 kishi (2019)
|
| Aholi zichligi | 172,84 kishi/km² (7-o‘rin) |
| Millatlar |
o‘zbeklar — 84 %, qozoqlar — 2 %, ruslar — 6 %, tojiklar — 1 %, tatarlar — 2 %, koreyslar — 5 %, boshqalar — 5 % |
| Rasmiy til | o‘zbek tili |
| Raqamli identifikatorlar | |
| Qisqartmasi | UZ-TO |
| Kodi ISO 3166-2 | UZ-TO |
| Avtomobil davlat raqami kodi | 11 (eski namunadagi, 1998-2008), 10 (yangi namunadagi, 2008-yildan |
|
|
|
| Rasmiy sayt | |
|
|
|
Toshkent viloyati (o‘zb. Toshkent viloyati / Тошкент вилояти) — O‘zbekistonning shimoli-sharqida joylashgan ma’muriy-hududiy birlik. Ma’muriy markazi — Nurafshon shahri. 2019-yil holatiga ko‘ra, aholisi 2 907 400 kishini tashkil etgan.
Viloyat Sirdaryo, Samarqand, Jizzax va Surxondaryo viloyatlari, sharqda esa Qirg‘iziston bilan chegaradosh. Viloyat hududida unumdor tekisliklar ham, Tyanshanning tog‘oldi hududlari ham bor.
Tarixi
Viloyat 15-yanvar 1938-yilda o‘sha paytdagi O‘zbekiston SSR tarkibida tashkil etilgan. 1950–1951-yillarda VKP(b)ning viloyat qo‘mitasi birinchi kotibi N. A. Muhitdinov bo‘lgan. 25-avgust 2017-yilgacha viloyatning amaldagi ma’muriy markazi Toshkent shahri edi.
Geografiyasi

Toshkent viloyati O‘zbekistonning shimoli-sharqida, Tyanshan tog‘larining g‘arbiy qismi bilan Sirdaryo daryosi oralig‘ida joylashgan. Maydoni 15 300 km².
Toshkent viloyati hududining katta qismi tog‘oldi tekisligidan iborat. Shimol va shimoli-sharqda G‘arbiy Tyanshan tizmalari joylashgan bo‘lib, ularning balandligi 4299 m gacha yetadi.
Viloyat quyidagi hududlar bilan chegaradosh: shimol va shimoli-g‘arbda Qozog‘iston, shimoli-sharqda Qirg‘iziston, sharqda Namangan viloyati, janubda Tojikiston, janubi-g‘arbda Sirdaryo viloyati.
Tuproqlari, asosan, bo‘z tuproqlardan iborat. Hududning katta qismi haydalgan, daryo bo‘ylarida esa to‘qaylar, tog‘larda subalp va alp o‘tloqlari uchraydi. Yer osti mis, qo‘ng‘ir ko‘mir, molibden, rux, oltin, kumush, noyob yer metallari va boshqa foydali qazilmalarga boy.
Asosiy daryo — Sirdaryo, uning irmog‘i — Chirchiq, shuningdek, Chorvoq suv ombori ham mavjud. Toshkent viloyatida quyidagilar joylashgan: Chirchiq–Bo‘zsuv GESlar kaskadi va Chotqol qo‘riqxonasi.
Avtomobil raqami kodlari: 11 — 1-yanvar 2013-yilgacha amal qilgan; 10 — yangi avtomobil davlat raqamlari uchun amal qiladi.
Iqlimi
Iqlimi keskin kontinental: qishi yumshoq va nam, yozi issiq va quruq. Yanvarning o‘rtacha harorati −1 °C, iyulniki +36 °C. Yiliga taxminan 300 mm yog‘in tushadi.
Aholisi
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Millatlararo munosabatlar va xorijiy mamlakatlar bilan do‘stlik aloqalari qo‘mitasining rasmiy saytida Toshkent viloyatidagi milliy ozchiliklarning 1-yanvar 2017-yil holatiga ko‘ra soni haqida quyidagi ma’lumotlar e’lon qilingan:
Ma’muriy-hududiy bo‘linishi
Viloyat 15 ta tumanga bo‘linadi. Ularning aholi soni 1-iyul 2018-yil holatiga ko‘ra quyidagicha:

- Oqqo‘rg‘on tumani (7) — 102 014 kishi, ma’muriy markazi — Oqqo‘rg‘on;
- Ohangaron tumani (6) — 92 987 kishi, ma’muriy markazi — Ohangaron;
- Bekobod tumani (1) — 152 548 kishi, ma’muriy markazi — Zafar shaharchasi;
- Bo‘stonliq tumani (2) — 165 558 kishi, ma’muriy markazi — G‘azalkent;
- Bo‘ka tumani (3) — 121 582 kishi, ma’muriy markazi — Bo‘ka;
- Zangiota tumani (11) — 193 005 kishi, ma’muriy markazi — Eshonguzar shaharchasi;
- Qibray tumani (5) — 195 097 kishi, ma’muriy markazi — Qibray shaharchasi;
- Quyi Chirchiq tumani (10) — 104 828 kishi, ma’muriy markazi — Do‘stobod;
- Parkent tumani (8) — 149 374 kishi, ma’muriy markazi — Parkent;
- Piskent tumani (9) — 97 947 kishi, ma’muriy markazi — Piskent;
- Toshkent tumani (15) — 175 508 kishi, ma’muriy markazi — Keles;
- O‘rta Chirchiq tumani (12) — 142 362 kishi, ma’muriy markazi — Qorasuv shaharchasi;
- Chinoz tumani (4) — 129 614 kishi, ma’muriy markazi — Chinoz;
- Yuqori Chirchiq tumani (14) — 131 163 kishi, ma’muriy markazi — Yangibozor shaharchasi;
- Yangiyo‘l tumani (13) — 202 701 kishi, ma’muriy markazi — Gulbahor shaharchasi.
Shuningdek, viloyatga bo‘ysunuvchi 7 ta shahar mavjud:
- Olmaliq — 127 493 kishi;
- Angren — 183 586 kishi;
- Ohangaron — 36 500 kishi;
- Bekobod — 90 400/93 015 kishi;
- Nurafshon — 49 731 kishi;
- Chirchiq — 154 631 kishi;
- Yangiyo‘l — 60 073 kishi.
Viloyat tarkibiga 16 ta shahar va 18 ta shaharcha kiradi:
|
|
Ma’muriy bo‘linish tarixi
1938-yil oxiriga kelib, viloyat tarkibiga Oqqo‘rg‘on, Ohangaron, Begovat, Yuqori Chirchiq, Kalinin, Mirzacho‘l, Quyi Chirchiq, Orjonikidze, Parkent, Piskent, O‘rta Chirchiq, Xovos, Chinoz va Yangiyo‘l tumanlari, shuningdek, viloyatga bo‘ysunuvchi Toshkent, Chirchiq va Yangiyo‘l shaharlari kirgan.
1939-yilda Sirdaryo tumani, 1941-yilda Qorasuv va Toshkent tumanlari, 1943-yilda Bo‘ka tumani, 1952-yilda Verxne-Volinskiy va Guliston tumanlari, 1953-yilda Oktyabr va O‘rtasaroy tumanlari, 1955-yilda esa Boyovut tumani tashkil etilgan. Quyidagi aholi punktlari viloyatga bo‘ysunuvchi shahar maqomini olgan: 1945-yilda Begovat, 1946-yilda Angren, 1951-yilda Olmaliq, 1952-yilda Mirzacho‘l, 1957-yilda Yangiyer.
1956-yilda Qozog‘iston SSR tarkibidan Toshkent viloyatiga o‘tkazilgan tuman — Bo‘stonliq tumani.
1957-yilda Ohangaron tumani, 1959-yilda esa Boyovut, Verxne-Volinskiy, Kalinin, Qorasuv, Mirzacho‘l, Oktyabr, Parkent, O‘rtasaroy va Xovos tumanlari tugatilgan.
1961-yilda Ohangaron, Kalinin, Komsomol va Yangiyer tumanlari tashkil etilgan. Mirzacho‘l shahri Guliston deb qayta nomlangan.
1962-yil dekabrda Ohangaron, Begovat, Bo‘stonliq, Komsomol, Quyi Chirchiq, Orjonikidze, Piskent, Toshkent va Chinoz tumanlari tugatilgan.
16-fevral 1963-yilda Sirdaryo viloyatiga Guliston, Sirdaryo va Yangiyer tumanlari, shuningdek, Guliston va Yangiyer shaharlari o‘tkazilgan.
1963-yilda Begovat tumani, 1964-yilda Orjonikidze, 1968-yilda Bo‘stonliq, 1970-yilda Piskent, 1971-yilda Ohangaron, 1973-yilda Quyi Chirchiq va Chinoz, 1975-yilda Toshkent tumanlari tashkil etilgan. 1976-yilda Ohangaron viloyatga bo‘ysunuvchi shahar maqomini olgan.
1978-yilda Yuqori Chirchiq tumani Kommunistik tumani, Quyi Chirchiq tumani esa G‘alaba tumani deb qayta nomlangan.
1979-yilda Parkent tumani tashkil etilgan. 1986-yilda viloyatga bo‘ysunuvchi shahar maqomini Narimonov va Yangiobod olgan.
Transport

- Temiryo‘llar uzunligi — 360 km dan ortiq
- Avtomobil yo‘llari uzunligi — 3771 km
Paleoantropologiya va arxeologiya
- Bo‘stonliq tumanidagi Obirahmat (Aurahmat) qishlog‘i yaqinidagi Obi-Rahmat g‘oridan 9–12 yoshli bolaning neandertalga ham, kromanyonga ham o‘xshash suyak qoldiqlari topilgan. Qoldiqlarning yoshi kamida 50 ming yil.
- Yuqori paleolitga oid qadimgi manzilgoh — Ko‘lbuloqning madaniy qatlamlarida o‘choq izlari aniqlangan. Kechki paleolit davrida odamlarning asosiy hayot faoliyati shu o‘choqlar atrofida kechgan.
- Bronza davriga mansub, marhum bukchaytirib dafn etilgan qo‘rg‘on qabri Yangiyo‘l yaqinida, Toshkent viloyatida topilgan. Dafn marosimi jihatidan u yog‘och to‘sinli–Xvalinsk madaniyatining Janubiy Volgabo‘yidagi qabrlarga eng yaqin turadi.
- Shoabdumalik ota maqbarasi — islomiy ziyoratgoh, maqbara va arxeologik yodgorlik bo‘lib, taxminan 40 km uzoqlikda, Toshkentdan Ohangaron avtomobil yo‘li bo‘ylab, Ohangaron daryosi vodiysining o‘ng qirg‘og‘ida joylashgan.
Hokimlar (gubernatorlar)
- Mirzaqulov Ummat Mamatqulovich (12.01.2000-29.01.2004);
- To‘laganov Kozim (29.01.2004-07.11.2005).
- Kuchchiyev Mirzamashrab Razzoqovich (7.11.2005-22.12.2006).
- Niyozov Ziyovuddin Qo‘chqorovich (22.12.2006-yildan)
- Usmonov Ahmad Tug‘ilovich (1.04.2013 — 4.02.2016)
- Abdullayev Sodiq Sobitovich (4-fevral — 12-avgust 2016)
- Ergasxo‘jayev Islomjon Jasurovich (v. b.) (12-avgust — 15-dekabr 2016)
- Boboyev Shukurullo Habibullayevich (15-dekabr 2016 — 30-oktabr 2017)
- Ibrohimov G‘ulomjon Inomovich (30-oktabr 2017 — 4-iyun 2019)
- Xolmatov Rustam Qurbonnazarovich (v. b. 4-iyun 2019-yildan, hokim sifatida 14-yanvar 2020-yildan 30-yanvar 2021-yilgacha).
- Davron Hidoyatov (v. b. 30-yanvar 2021-yildan 18-noyabr 2021-yilgacha)
- Mirzayev Zoir Toirovich (18-noyabr 2021-yildan hokim)
Adabiyotlar
- Geografik ensiklopedik lug‘at. Geografik nomlar. — Moskva: Sovet ensiklopediyasi, 1986.
- Buryakov Yu. F., Qosimov M. R., Rostovsev O. M. Toshkent viloyatining arxeologik yodgorliklari. — Toshkent, 1973.
Havolalar
- Toshkent viloyati hokimligi. Arxivlangan: asl nusxadan 29-oktabr 2015-yilda.
- SSSR davridagi Toshkent viloyati avtomobil davlat raqamlari