| Temir xlorid(III) | |
|---|---|
| | |
| | |
| Umumiy maʼlumotlar | |
| Sistematik nomi |
Temir xlorid(III) |
| Kimyoviy formula | FeCl3 |
| Fizik xossalari | |
| Agregat holati | qattiq |
| Molyar massa | 162,5 g/mol |
| Zichlik | 2,8 g/sm³ |
| Termik xossalari | |
| Harorat | |
| • erish | 306 °C |
| • qaynash | 315 °C |
| Kimyoviy xossalari | |
| Eruvchanligi | |
| • suvda | 92 g/100 ml |
| Tasniflash | |
| Roʻyxatga olish CAS raqami | 7705-08-0 |
| PubChem | 24380 va 166033 |
| Roʻyxatga olish EINECS raqami | 231-729-4 |
| SMILES | |
| InChI | |
| RTECS | LJ9100000 |
| ChEBI | 30808 |
| ChemSpider | 22792 |
| Xavfsizlik | |
| LD50 | 440 mg/kg (kalamushlar, ogʻiz orqali) |
| ECB piktogrammalari |
|
| NFPA 704 | |
| Maʼlumotlar standart sharoitlar (25 °C, 100 kPa) uchun keltirilgan, agar boshqacha koʻrsatilmagan boʻlsa. | |

Temir(III) xlorid (xlorli temir, shuningdek, temir trixlorid deb ataladi) FeCl3 — uch valentli temir va xlorid kislotadan hosil boʻlgan oʻrta tuz boʻlib, kuchsiz amfoter xossalarga ega.
Fizik xossalari

Yaltiroq qora-jigarrang yoki toʻq qizil, ayrim manbalarga koʻra esa sariq-jigarrang kristallardan iborat. Shuningdek, oʻtayotgan yorugʻlikda binafsha, qaytgan yorugʻlikda yashil koʻrinadigan, metall yaltiroqlikka ega kristall plastinkalar shaklida ham uchraydi.
Kuchli gigroskopik modda boʻlib, havoda quyidagi tarkibli gidratga aylanadi: .
Suvda yaxshi eriydi (20 °C haroratda 100 g suvda 91,9 g suvsiz tuz eriydi). Erish harorati 309 °C.
Olinishi
- Temir trixloridni olishning eng oddiy usuli — temir qirindilariga yoki qizdirilgan temir simga gazsimon xlor taʼsir ettirishdir. Bunda xlorid kislotaning metall temirga taʼsiridan farqli ravishda, uch valentli temir tuzi hosil boʻladi va uning juda mayda zarrachalaridan iborat qoʻngʻir tutun ajraladi. Temirning xlor bilan yorugʻlikda reaksiyasidan ham temir trixlorid olish mumkin, chunki yorugʻlik taʼsirida xlor molekulalari yuqori reaksion faollikka ega radikal atomlarga parchalanadi:
- .
- Shuningdek, temir trixlorid oksidlanish reaksiyasida, yaʼni xlor bilan temir(II) xlorid taʼsirlashganda hosil boʻladi:
- .
- Temir(II) xloridni oltingugurt(IV) oksidi bilan oksidlash usuli ham mavjud:
- .
- Temir trixlorid olishning yana bir usuli — temir(III) oksidini xlorid kislota bilan taʼsirlantirish boʻlib, bunda suv ajraladi va issiqlik chiqadi:
- .
Kimyoviy xossalari
- Atmosfera bosimida erish haroratigacha qizdirilganda, temir trixlorid sekin parchalanishi natijasida quyidagilar hosil boʻladi: temir(II) xlorid va molekulyar xlor:
- .
- Temir trixlorid kuchli Lyuis kislotasi boʻlgani sababli baʼzi boshqa xloridlar bilan reaksiyaga kirishib, tetraxloroferrat kislotasining kompleks tuzlarini hosil qiladi:
- .
- Temir trixlorid 350 °C gacha temir(III) oksidi bilan qizdirilganda temir oksixlorid hosil boʻladi:
- .
- Uch valentli temir tuzlari kuchsiz oksidlovchilardir. Jumladan, temir trixlorid metall misni yaxshi oksidlab, uni eruvchan xloridlarga aylantiradi:
- ;
- .
- Quyidagi birikma bilan reaksiyaga kirishadi — vodorod yodid:
- .
Quyidagilar taʼsirida qaytariladi: oltingugurt(IV) oksidi, sulfitlar va spirtlar:
- ;
- ;
- ;
Qoʻllanilishi

- Temir(III) xlorid kimyoviy oʻyish usuli bilan misga ishlov berib bosma elektron platalarni tayyorlashda (radiotexnika, elektronika).
- Bosma qoliplarni kimyoviy oʻyishda (ofort, sinkografiya) nitrat kislotaga muqobil sifatida ishlatiladi. Nitrat kislotaning kamchiligi — reaksiyada oʻta zaharli kislota bugʻlari va azot(IV) oksidi.
- Temirchilikda temirning teksturasini namoyon qilish uchun ishlatiladi.
- Toʻqimachilikda matolarni boʻyash da boʻyoqni mahkamlovchi vosita sifatida ishlatiladi.
- Sanoat miqyosida suvni tozalash uchun koagulyant sifatida qoʻllanadi.
- Keng qoʻllanadigan katalizator hisoblanib, u organik sintezda, masalan, elektrofil almashinish reaksiyalarida, jumladan, aromatik uglevodorodlar reaksiyalarida ishlatiladi.
Suvsiz tuz gazlarni quritish uchun ishlatiladi.
Xavfsizlik
Temir(III) xlorid zaharli va kuchli korrozion taʼsirga ega birikmadir.
