| Magniy xlorid | |
|---|---|
| | |
| | |
| Umumiy ma’lumotlar | |
| Sistematik nomlanishi |
magniy xlorid |
| Kimyoviy formulasi | MgCl2 |
| Fizik xossalari | |
| Molyar massa | 95,21 ± 0,02 g/mol |
| Zichlik | 2,316 g/sm³ |
| Issiqlik xossalari | |
| Harorat | |
| • erish | 714 °C |
| • qaynash | 1412 °C |
| • parchalanish | 300 °C |
| Kimyoviy xossalari | |
| Eruvchanligi | |
| • suvda | 54,620; 73,4100 g/100 ml |
| • etanolda | 50 g/100 ml |
| Tuzilishi | |
| Kristall tuzilishi | geksagonal |
| Tasniflanishi | |
| Ro‘yxat CAS raqami | 7786-30-3 |
| PubChem | 24584 va 5360315 |
| Ro‘yxat EINECS raqami | 232-094-6 |
| SMILES | |
| InChI | |
| Kodeks Alimentarius | E511 |
| RTECS | OM2975000 |
| ChEBI | 6636 |
| ChemSpider | 22987 |
| Xavfsizlik | |
| NFPA 704 | |
| Ma’lumotlar standart sharoitlar (25 °C, 100 kPa) uchun keltirilgan, agar boshqacha ko‘rsatilmagan bo‘lsa. | |
Magniy xlorid (eskirgan nomi: xlorli magniy) — ikki elementli anorganik kimyoviy birikma bo‘lib, u magniy va xlor elementlaridan tashkil topgan; u xlorid kislotaning magniyli tuzi bo‘lib, formulasi MgCl2. U suvda, etanolda eriydi. Tabiatda bishofit minerali ko‘rinishida uchraydi.
Magniy xlorid va uning suvdagi eritmasi zaharli emas, yong‘in hamda portlash xavfini tug‘dirmaydi.
Xossalari
Rangsiz kristallar, zichligi 2,316 g/sm³, erish harorati 713 °C, qaynash harorati 1412 °C. Magniy xlorid juda gigroskopik; 20 °C da suvdagi eruvchanligi massa bo‘yicha 35,3 % ni tashkil etadi. Magniy xlorid kristallogidratlar hosil qiladi; ular tarkibida 1, 2, 4, 6, 8 va 12 ta suv molekulasi bo‘ladi. −3,4 dan 116,7 °C gacha bo‘lgan oraliqda gidrati barqaror bo‘lib, u tabiatda mineral bishofit shaklida uchraydi, ko‘p miqdorda esa dengiz sho‘r suvini bug‘latish orqali olinadi. Magniy xlorid qo‘sh tuzlar hosil qiladi; ulardan ayniqsa karnallit — magniy va kaliy xlorid olishning muhim manbai.
Olinishi
- Suvsiz magniy xlorid magniyni bevosita xlorlash orqali olinadi:
- Magniy xlorid yuqori haroratda magniy oksidi va xlor o‘zaro ta’sirlashganda ham hosil bo‘ladi. Bunda ko‘mir ishtirokida reaksiya ancha oson va sezilarli darajada pastroq haroratda boradi:
- Ba’zan suvsiz magniy xlorid vodorod xloridni magniyga absolyut spirt muhitida ta’sir ettirish orqali ham sintez qilinadi. Hosil bo‘lgan magniy xloridning spirt bilan solvati suv oqimli nasos hosil qilgan vakuumda parchalanadi.
- Suvsiz magniy xlorid olish uchun bishofitni holatiga qadar suvsizlantirib, so‘ng vodorod xlorid oqimida 100—200 °C da quritiladi.
- Qo‘shimcha mahsulot sifatida magniytermik qaytarish orqali titanni titan tetraxloriddan olish jarayonida hosil bo‘ladi.
Kimyoviy xossalari
- Ishqorlar va ammiak eritmasi bilan reaksiyaga kirishib, magniy gidroksid cho‘kmasini hosil qiladi:
- MgCl2 eritmasiga soda qo‘shilganda magniyning asosli karbonati oq cho‘kmasi hosil bo‘ladi:
- Eruvchan gidrokarbonatlar (masalan, natriy gidrokarbonat) bilan o‘zaro ta’sirlashganda o‘rta magniy karbonatining oq cho‘kmasi hosil bo‘ladi:
- Magniy xlorid eritmasini bug‘latganda kristallogidrati olinadi; qizdirilganda u bir necha bosqichda o‘zgaradi:
Qo‘llanilishi
- Magniy xlorid asosan metall magniy ishlab chiqarishda qo‘llaniladi; MgCl2·6H2O esa magnezial sementlar olish uchun ishlatiladi.
- Muz va qor qoplamasini eritishda qo‘shimcha vosita sifatida ishlatiladi. Qor bilan ta’sirlashishi natijasida uning erishiga sabab bo‘ladi. Xavflilikning 3-sinfiga kiradi (o‘rtacha xavfli moddalar) va kuchli korroziyalash xususiyatiga ega
Oziq-ovqat sanoatida
Magniy xlorid oziq-ovqat qo‘shimchasi E511 sifatida ro‘yxatga olingan.
U «nigari» (yaponcha 苦汁, so‘zma-so‘z «achchiq sharbat») deb ataluvchi konsentrlangan tuzli eritmaning asosiy tarkibiy qismidir. Bu eritma dengizning chuqur qatlamlaridan olingan suvni bug‘latib, undan dengiz tuzini ajratish natijasida hosil bo‘ladi. Nigari tarkibida oz miqdorda ko‘plab foydali minerallar: natriy xlorid, kaliy, kalsiy, temir, fosfor, rux va boshqalar mavjud. Nigari asosan tofu tayyorlashda soya sutini ivitish uchun ishlatiladi.
Adabiyotlar
- Tretyakov Yu. D., Martinenko L. I., Grigoryev A. N., Tsivadze A. Yu. Anorganik kimyo. Elementlar kimyosi. — M.: Ximiya, 2001. — J. 1. — 472 b. — ISBN 5-7245-1213-0.
- Tretyakov Yu. D., Drozdov A. A., Zlomanov V. P., Mazo G. N., Spiridonov F. M. Anorganik kimyo. — M.: «Akademiya» nashriyot markazi, 2004. — J. 2. O‘tish elementlariga kirmaydigan elementlar kimyosi. — 368 b. — ISBN 5-7695-1436-1.
