Tasvirlarni raqamli qayta ishlash

Tasvirga raqamli ishlov berish — kompyuter algoritmlaridan foydalanib raqamli tasvirlarga ishlov berish. Raqamli signallarga ishlov berish sohasining bir yo‘nalishi bo‘lib, analog ishlov berish[ingl.] usulidan ko‘ra ko‘plab afzalliklarga ega. Bu usul kirish ma’lumotlariga ancha keng doiradagi algoritmlarni qo‘llash, shuningdek, ishlov berish paytida yuzaga keladigan qo‘shimcha shovqinlar va buzilishlar kabi muammolarning oldini olish imkonini beradi. Tasvirlar ikki yoki undan ortiq o‘lchamli massivlar sifatida ifodalangani sababli, ularga raqamli ishlov berishni modellashtirishda foydalaniladigan yondashuvlardan biri — ko‘p o‘lchamli tizimlar[ingl.].

Tarixi

Tasvirlarga raqamli ishlov berishning dastlabki usullari 1960-yillarda Reaktiv harakat laboratoriyasida, Massachusets texnologiya institutida, Bell laboratoriyalarida, Merilend universitetida hamda boshqa tadqiqot markazlarida sun’iy yo‘ldoshdan suratga olish, fototelegraf standartlariga moslashtirish, tibbiy tasvirlash, videotelefoniya, belgilarni tanib olish va fotosuratlar sifatini yaxshilash uchun ishlab chiqildi. Biroq o‘sha davr uskunalarida tasvirlarga ishlov berish juda qimmatga tushardi. Vaziyat 1970-yillarda arzon kompyuterlar va boshqa qurilmalar paydo bo‘lgach o‘zgardi. Shundan so‘ng ayrim vazifalar, jumladan, televizion standartlarni o‘zgartirish kabi jarayonlarda tasvirlarga real vaqt rejimida ishlov berish imkoni tug‘ildi. Umumiy maqsadli kompyuterlarning hisoblash quvvati oshgani sari ilgari katta resurs talab qiladigan deyarli barcha maxsus amallarni ham ularda bajarish mumkin bo‘ldi. 2000-yillarda tezkor kompyuterlar va signallarga ishlov berishning takomillashgan algoritmlari keng ommalashgach, raqamli ishlov berish tasvirlarni qayta ishlashning eng keng tarqalgan usuliga aylandi. U nafaqat qo‘llaniladigan usullarning moslashuvchanligi, balki arzonligi tufayli ham ishlatiladi.

Tibbiyotda qo‘llaniladigan tasvirlarga raqamli ishlov berish texnologiyasi 1994-yilda AQSH Kosmik jamg‘armasining Shon-sharaf zaliga kiritildi.

Vazifalari

Tasvirlarga raqamli ishlov berish ancha murakkab algoritmlarni qo‘llash imkonini beradi. Natijada oddiy vazifalarda yuqoriroq unumdorlikka erishish hamda analog usullarda amalga oshirib bo‘lmaydigan yondashuvlarni qo‘llash mumkin.

Xususan, tasvirlarga raqamli ishlov berish quyidagi vazifalar uchun amaliy jihatdan yagona maqbul texnologiyadir:

Tasvirlarga raqamli ishlov berishda quyidagi usullardan foydalaniladi:

Raqamli tasvirni o‘zgartirish

Filtrlash

Raqamli filtrlar raqamli tasvirlarni xiralashtirish va ularning aniqligini oshirish uchun qo‘llaniladi. Filtrlash fazoviy sohada maxsus ishlab chiqilgan konvolyutsiya (convolution) amali va unga mos yadrolar (filtrlash massivlari) yordamida yoki chastota sohasida (Furye almashtirishi orqali) muayyan chastota oraliqlarini olib tashlash yo‘li bilan bajarilishi mumkin. Quyidagi misollarda ikkala usul ko‘rsatilgan:

Filtr turi Yadro yoki niqob Misol
Dastlabki tasvir [000010000]
Fazoviy past chastotali filtr 19×[111111111]
Fazoviy yuqori chastotali filtr [0−10−14−10−10]
Furye tasviri Psevdokod:

image = shaxmat_taxtasi

F = tasvirning Furye almashtirishi

Tasvirni ko‘rsatish: log(1+Absolute Value(F))

Past chastotali Furye filtri
Yuqori chastotali Furye filtri

Furye fazosida filtrlashda tasvir chetlariga qo‘shimcha maydon qo‘shish

Furye fazosiga o‘tkazishdan oldin tasvir chetlariga odatda qo‘shimcha maydon (padding) qo‘shiladi. Quyidagi yuqori chastotali filtrdan o‘tkazilgan tasvirlar bu maydonni qo‘shishning turli usullari qanday natija berishini ko‘rsatadi:

Nollar bilan to‘ldirish Chetki piksellarni takrorlab to‘ldirish

Nollar bilan to‘ldirilganda filtr tasvirda qo‘shimcha chegaralarni hosil qiladi.

Filtrlash kodiga misollar

Furye fazosida yuqori chastotali fazoviy filtrlashning MATLAB dasturidagi namunasi.

img=checkerboard(20);                           % generate checkerboard
% ****************  SPATIAL DOMAIN  ******************
klaplace=[0 -1 0; -1 5 -1;  0 -1 0];             % Laplacian filter kernel
X=conv2(img,klaplace);                          % convolve test img with
                                                % 3x3 Laplacian kernel
figure()
imshow(X,[])                                    % show Laplacian filtered 
title('Laplacian Edge Detection')

Affin almashtirishlar

Affin almashtirishlar tasvirning nisbatlarini o‘zgartirish, burish, siljitish, oynaviy akslantirish va qiyshiq siljitish kabi asosiy o‘zgartirishlarni bajarish imkonini beradi. Bular quyidagi misollarda ko‘rsatilgan:

Almashtirish
nomi
Affin matritsa Misol
Ayniy almashtirish [100010001]
Akslantirish [−100010001]
Nisbatlarni o‘zgartirish[ingl.] [cx=2000cy=10001]
Burish [cos⁡(θ)sin⁡(θ)0−sin⁡(θ)cos⁡(θ)0001] bunda θ=π6=30∘
Qiyshiq siljitish[ingl.] [1cx=0.50cy=010001]

Qo‘llanilishi

Raqamli kamera tasvirlari

Raqamli kameralarda odatda tasvirga raqamli ishlov berish uchun maxsus apparat vositalari qo‘llaniladi. Ular alohida mikrosxemalar yoki boshqa mikrosxemalarga qo‘shilgan elektron zanjirlar bo‘lishi mumkin. Bu vositalar fotomatritsadan olingan xom ma’lumotlarni standart formatdagi ranglari tuzatilgan[ingl.] tasvirga aylantiradi.

Raqamli ishlov berish qo‘llanilgan filmlar

G‘arbiy dunyo (1973) tasvirlarga raqamli ishlov berish qo‘llanilgan ilk badiiy film bo‘lib, unda piksellashtirish usuli orqali androidning ko‘rish qobiliyati tasvirlangan.

Adabiyotlar

Qo‘shimcha o‘qish uchun adabiyotlar

Havolalar