Taqsimlangan hisoblashlar nima

Taqsimlangan hisoblashlar — murakkab va ko‘p resurs talab qiladigan hisoblash masalalarini bir nechta kompyuterlar yordamida hal etish usuli bo‘lib, ular ko‘pincha parallel hisoblash tizimiga birlashtiriladi. Taqsimlangan hisoblashlar taqsimlangan boshqaruv tizimlarida ham qo‘llanadi.

Ketma-ket hisoblashlar taqsimlangan tizimlarda bir vaqtning o‘zida ko‘plab masalalar yechilishini hisobga olgan holda bajariladi. Taqsimlangan ko‘p protsessorli hisoblash tizimlarining mahalliy superkompyuterlardan farqli jihati — miqyosni kengaytirish hisobiga unumdorlikni deyarli cheklanmagan darajada oshirish imkoniyatidir. O‘zaro sust bog‘langan, geterogen hisoblash tizimlari taqsimlanish darajasi yuqori bo‘lgan tizimlarning alohida sinfi — grid.

Tarix

1960-yillardan boshlab AQShda taqsimlangan hisoblashlar bo‘yicha aniq amaliy maqsadga — harbiy ehtiyojlarga, xususan, maxfiy aloqa jarayonlarini va razvedka axborotini qayta ishlashni avtomatlashtirishga qaratilgan faol tadqiqotlar olib borildi. Taqsimlangan hisoblash texnologiyalarini ishlab chiqish va taqsimlangan axborot tizimlarini yaratish bilan Qo‘shma Shtatlarda AQShning Mudofaa sohasidagi istiqbolli tadqiqot loyihalari agentligi (DARPA), qurolli kuchlar turlari va AQSh Mudofaa vazirligi tarkibidagi xizmatlar (agentliklar) buyurtmasi asosida kompaniyalar va universitetlarning ilmiy-tadqiqot bo‘linmalari shug‘ullangan:

Olib borilgan fundamental tadqiqotlar, ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlari davomida, tegishli dasturiy-apparat majmualari ishlab chiqilib, ular avvaldan mavjud quyi darajadagi (mashinaga yo‘naltirilgan) dasturlash tillariga moslashtirildi; shuningdek, maxsus dasturiy ta’minot hamda kriptografik himoya vositalari va boshqa yechimlar ishlab chiqildi.

1973-yilda Jon Shox va Jon Xapp Kaliforniyadagi Xerox PARC ilmiy-tadqiqot markazida kechalari PARC mahalliy tarmog‘ida ishga tushib, ishlayotgan kompyuterlarni hisoblashlarni bajarishga jalb etadigan dastur yozdilar.

1977-yilda Novosibirskdagi NETI (NGTU) hisoblash texnikasi kafedrasida V. I. Jiratkov rahbarligida uchta «Minsk-32» elektron hisoblash mashinasidan iborat taqsimlangan hisoblash tizimi yaratildi. Tizim fizik, kanal va tarmoq darajalaridagi protokollarni qo‘llab-quvvatlaydigan hamda parallel masalalarni bajarishni ta’minlaydigan o‘ziga xos apparat va dasturiy ta’minotga ega edi. Mashinalardan biri NGTU hisoblash markazida, qolgan ikkitasi esa Rossiya Fanlar akademiyasi Sibir bo‘limi Matematika instituti hisoblash markazida joylashgan edi. NGTU bilan ushbu institut o‘rtasidagi aloqa yo‘naltirilgan antennalardan foydalanilgan radiokanal orqali ta’minlangan. Tizim iqtisodiyot sohasidagi optimallashtirish masalalarini yirik bloklar bo‘yicha parallellashtirish usulida yechish orqali sinovdan o‘tkazilgan.[manba 2348 kundan beri ko‘rsatilmagan]

1978-yilda sovet matematigi Viktor Glushkov makrokonveyerli taqsimlangan hisoblashlar muammosi ustida ishlagan. U vazifalarni protsessorlar o‘rtasida taqsimlash bo‘yicha bir qator tamoyillarni taklif etgan.:320 Shu tamoyillar asosida u yaratgan elektron hisoblash mashinasi — ES-2701.

1988-yilda Aryen Lenstra va Mark Menes ko‘paytuvchilarga ajratish (faktorizatsiya) uchun katta sonlarni qayta ishlovchi dastur yozdilar. Jarayonni tezlashtirish uchun dastur bir nechta kompyuterda ishga tushirilishi mumkin edi; ularning har biri masalaning kichik bir qismini qayta ishlardi.

1994-yilda Devid Gidi kompyuter egalarining ixtiyoriy ishtirokiga asoslangan keng ko‘lamli taqsimlangan hisoblash (ya’ni ko‘ngilli hisoblashlar) — SETI@Home loyihasini tashkil qilish g‘oyasini ilgari surdi. Loyihaning Sietllik Devid Gidi va Kreyg Kasnoff ishlab chiqqan ilmiy rejasi 1996-yil iyul oyida bioastronomiya bo‘yicha beshinchi xalqaro konferensiyada taqdim etildi.

1996-yil yanvarida GIMPS loyihasi Mersen tub sonlarini izlash uchun ishga tushirildi; unda ham oddiy foydalanuvchilarning kompyuterlaridan ko‘ngilli hisoblash tarmog‘i sifatida foydalanildi.

28-yanvar 1997-yilda RSA Data Security kompaniyasi 56 bitli kalitga ega RC5 shifrlash algoritmining kalitini to‘liq qidiruv usuli bilan aniqlash bo‘yicha tanlovni boshladi. Puxta texnik va tashkiliy tayyorgarlik tufayli notijorat distributed.net hamjamiyati tashkil etgan loyiha tezda keng tanildi.

17-may 1999-yilda SETI@home loyihasi Grid asosida ishga tushirildi. 2002-yil boshida esa Berklidagi Kaliforniya universiteti tomonidan yaratilgan ochiq BOINC (Berkeley Open Infrastructure for Network Computing — tarmoq hisoblashlari uchun Berkli ochiq infratuzilmasi) platformasini ishlab chiqish yakunlandi. Uning ustida ishlash 2000-yil aprelidan boshlangan bo‘lib, dastlab SETI@Home uchun mo‘ljallangan edi. Biroq BOINC platformasida birinchi bo‘lib Predictor@home loyihasi 9-iyun 2004-yilda ishga tushirildi.

Hisoblash vazifalarini boshqarish

Taqsimlangan tizim doirasida turli hisoblash vazifalarini taqsimlash masalasi noaniqlik sharoitida qaror qabul qilish masalasi bilan bog‘liq. U qaror qabul qilish nazariyasi va noaniqlik nazariyasi doirasida o‘rganiladi.

Taqsimlangan operatsion tizimlar

Taqsimlangan operatsion tizim (OT) vazifalarni tizimdagi turli kompyuterlarga dinamik va avtomatik tarzda taqsimlab, tarmoqdagi kompyuterlarning axborotni parallel qayta ishlashini ta’minlaydi. Bunday OT foydalanuvchisi, odatda, o‘z vazifasi aynan qaysi kompyuterda bajarilayotganini bilmaydi.

Taqsimlangan OT butun hisoblash tizimi miqyosida yagona operatsion tizim sifatida ishlaydi. Taqsimlangan OT boshqaruvidagi tarmoq kompyuterlarining har biri ushbu umumiy OT vazifalarining bir qismini bajaradi. Taqsimlangan OT tarmoqdagi barcha kompyuterlarni birlashtiradi: ular kompyuter tarmog‘ining barcha resurslaridan samarali foydalanish uchun o‘zaro yaqin hamkorlikda ishlaydi.

Shu sababli tarmoq operatsion tizimini tarmoqni tashkil etuvchi alohida kompyuterlarning operatsion tizimlari majmui sifatida qarash mumkin. Tarmoqdagi turli kompyuterlarda bir xil yoki har xil OT ishlashi mumkin. Masalan, tarmoqdagi barcha kompyuterlarda bir xil UNIX operatsion tizimi ishlashi mumkin. Amalda esa turli OT ishlaydigan tarmoqlar ko‘proq uchraydi: masalan, kompyuterlarning bir qismi UNIX, bir qismi NetWare, qolganlari esa Windows NT va Windows 98 boshqaruvida ishlashi mumkin. Ushbu operatsion tizimlarning barchasi bir-biridan mustaqil ishlaydi, ya’ni ularning har biri o‘z jarayonlarini yaratish va yakunlash, shuningdek, mahalliy resurslarini boshqarish bo‘yicha mustaqil qaror qabul qiladi. Biroq har qanday holatda ham tarmoqdagi kompyuterlar operatsion tizimlarida turli kompyuterlarda bajarilayotgan jarayonlarning o‘zaro aloqasini hamda bu kompyuterlar resurslarini tarmoq foydalanuvchilari o‘rtasida bo‘lishishni ta’minlaydigan, o‘zaro moslashtirilgan aloqa protokollari majmui bo‘lishi kerak.

Agar alohida kompyuterning operatsion tizimi uning tarmoqda ishlashiga, o‘z resurslarini umumiy foydalanishga taqdim etishiga va/yoki tarmoqdagi boshqa kompyuterlar resurslaridan foydalanishiga imkon bersa, bunday operatsion tizim ham tarmoq OT deb ataladi.

Shunday qilib, «tarmoq operatsion tizimi» atamasi ikki ma’noda qo‘llanadi: tarmoqdagi barcha kompyuterlar operatsion tizimlarining majmui hamda tarmoqda ishlay oladigan alohida kompyuterning operatsion tizimi sifatida. Ushbu ta’rifga ko‘ra, masalan, Windows NT, NetWare, Solaris va HP-UX tarmoq operatsion tizimlari hisoblanadi, chunki ularning barchasida foydalanuvchilarning tarmoqda ishlashini ta’minlaydigan vositalar mavjud.