Kompyuterning hisoblash quvvati (kompyuterning unumdorligi) — muayyan amallarni kompyuterda bajarish tezligini miqdoriy ifodalovchi koʻrsatkichdir. Hisoblash quvvati koʻpincha flops (bir soniyada suzuvchi nuqtali sonlar ustida bajariladigan amallar soni) va undan hosil boʻlgan yirikroq oʻlchov birliklarida oʻlchanadi.
Hozirgi vaqtda superkompyuterlar qatoriga hisoblash quvvati 10 teraflopsdan yuqori (10*1012 yoki oʻn trillion flops) boʻlgan tizimlar kiritiladi. Taqqoslash uchun, zamonaviy oʻrtacha statsionar kompyuterning unumdorligi taxminan 0,1 teraflopsga teng. HPL sinovida eng yuqori unumdorlik koʻrsatgan kompyuter tizimlaridan biri — Xitoyning Sunway TaihuLight superkompyuteri — bir necha oʻn petaflopsdan ortiq unumdorlikka ega.
Taʼrifning bir maʼnoli emasligi
Superkompyuterning hisoblash quvvatini aniqlashda bir qancha qiyinchiliklar yuzaga keladi. Birinchidan, tizim unumdorligi bajarilayotgan vazifa turiga kuchli bogʻliq boʻlishi mumkinligini hisobga olish lozim. Xususan, kompyuter tizimining tarkibiy qismlari oʻrtasida tez-tez maʼlumot almashish zarurati, shuningdek, xotiraga tez-tez murojaat qilish hisoblash quvvatiga salbiy taʼsir koʻrsatadi. Shu sababli choʻqqi hisoblash quvvati tushunchasi ajratib koʻrsatiladi. Bu — mazkur superkompyuter bir soniyada suzuvchi nuqtali sonlar ustida nazariy jihatdan bajara oladigan amallarning eng katta sonidir.
Dastur qayta ishlaydigan qiymatlarning bit kengligi ham muhim ahamiyatga ega (odatda, suzuvchi nuqtali sonlar formati nazarda tutiladi). Masalan, grafik protsessorlarning NVIDIA Tesla turkumiga mansub dastlabki ikki avlodida bir aniqlikdagi (32 bit) hisoblashlarda eng yuqori unumdorlik taxminan 1 teraflopsni tashkil etadi. Biroq ikki karra aniqlikdagi (64 bit) hisoblashlarda bu koʻrsatkich 10 baravar past boʻladi (masalan, GF200 turkumidagi mikrosxemalarda ikki karra aniqlikdagi hisoblashlarni qoʻllab-quvvatlovchi bloklar soni 10 baravar kam).
Hisoblash unumdorligini oʻlchash
Amaldagi hisoblash quvvati maxsus sinovlar (benchmarklar) orqali baholanadi. Bular hisoblashlarni bajarish va ularning bajarilish vaqtini oʻlchash uchun maxsus ishlab chiqilgan dasturlar majmuasidir. Odatda, tizimning katta chiziqli algebraik tenglamalar tizimini yechish tezligi baholanadi. Bu, avvalo, mazkur masalaning yaxshi masshtablanuvchanligi bilan izohlanadi.
Unumdorlikni baholash uchun eng mashhur sinov — Linpack benchmarkidir. Xususan, HPL (Linpack dasturining MPI yordamida yaratilgan yuqori darajada parallellashtirilgan versiyasi) dunyodagi superkompyuterlarning TOP500 roʻyxatini tuzishda qoʻllanadi.
Sinov oʻtkazishda qoʻllanadigan boshqa mashhur dasturlar: NAMD (molekulyar dinamika masalalarini yechish), HPCC (HPC Challenge Benchmark), NAS Parallel Benchmarks.
2022-yilda superkompyuterlarning yangilangan TOP500 reytingiga koʻra, ekzaflops chegarasidan rasman oshib oʻtildi.
Eng qudratli superkompyuterlar
2011-yil iyun holatiga koʻra, eng qudratli superkompyuterlar quyidagilar edi:
- JUGENE — Germaniyadagi Yulix tadqiqot markazida joylashgan. Blue Gene loyihasi doirasida IBM kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan.
- Kraken XT5 — AQSHdagi Tennessi universitetida joylashgan. Ishlab chiqaruvchi kompaniya — Cray Inc.
- Roadrunner — AQSHdagi Los-Alamos milliy laboratoriyasida joylashgan. Choʻqqi unumdorligi 1 petaflopsdan oshgan birinchi superkompyuterdir. Uni IBM kompaniyasi yaratgan. Bu superkompyuter gibrid arxitekturaga ega boʻlib, asosiy hisoblash yukini Cell protsessorlari bajaradi.
- Jaguar — AQSHdagi Ouk-Rij milliy laboratoriyasida joylashgan. Uning hisoblash tizimi server protsessorlari — AMD Opteron asosida qurilgan. Uni Cray Inc. kompaniyasi ishlab chiqqan.
- Tyanxe-1A — petaflops sinfidagi birinchi Xitoy superkompyuteridir. Uni Xitoy Milliy mudofaa texnologiyalari universiteti ishlab chiqqan. Arxitekturasining oʻziga xos jihati — ATI Radeon HD 4870 grafik kartalaridan foydalanishidir. Ularni oʻta yuqori unumdorlikka ega tizimlarda qoʻllash nisbatan yaqinda taklif etilgan.
- K computer — Yaponiyadagi Fizika-kimyo tadqiqotlari institutida joylashgan. Uni Fujitsu kompaniyasi ishlab chiqqan.
- Chervonenkis — Rossiyaning Sasovo shahrida joylashgan. Eʼlon qilingan unumdorligi 21.5 petaflops, choʻqqi unumdorligi esa 29 petaflopsgacha yetadi. U Yandeks kompaniyasiga tegishli. Shu kompaniyaga Lyapunuv (choʻqqi unumdorligi 20 petaflops) ham tegishli. Har ikkala superkompyuter grafik protsessor sifatida NVIDIA A100 40G dan foydalanadi.