Kvant dasturlash tillari — yuqori darajadagi konstruksiyalar yordamida kvant algoritmlarini ifodalash imkonini beradigan dasturlash tillaridir. Ularning asosiy maqsadi dasturchilar uchun yangi vosita yaratishdan ko‘ra, tadqiqotchilarga kvant hisoblashlarining ishlashini tushunishni osonlashtiradigan vositalarni taqdim etishdir.
Mavjud kvant dasturlash tillari: QPL, QCL, Haskellga o‘xshash QML, Quipper, Q#, Q, qGCL, cQPL, OpenQASM.
Kvant kompyuterlarini simulyatsiya qilish kutubxonalari (kvant virtual mashinalari, kvant virtual mashinasi (Quantum virtual machine)): libquantum[ingl.], qlib.
Kvant hisoblashlar uchun dasturiy ta’minot ishlab chiqishni soddalashtirish
Korporatsiya IBM tomonidan[qachon?] dasturchilar uchun taqdim etilgan vositalar to‘plami — Qiskit[ingl.]. Keyingi yilda IBM bitta dasturda kvant hisoblashlari bilan an’anaviy hisoblash elementlarini birlashtiruvchi dasturiy ta’minot yaratishni dasturchilar uchun osonlashtiradigan vositalarni taklif etishni va’da qilmoqda. So‘ngra, 2023-yildan boshlab IBM o‘z mijozlariga kutubxonalarni taklif qilishni rejalashtirmoqda. Ulardagi oldindan tayyorlangan kvant algoritmlaridan dasturchilar oddiy bulutli API-interfeysi orqali foydalanishlari mumkin. Bu esa yangi dasturlash tilini o‘rganmasdan, dasturchilar allaqachon biladigan tillarda kvant kompyuteri uchun dasturiy ta’minot yaratish imkonini beradi. IBM korporatsiyalarda ishlaydigan dasturchilar «kvant fizikasi haqida bosh qotirmasdan, kvant hisoblash modellari ustida mustaqil izlanish olib borishi»ni istashini bildirdi. IBM ma’lumotiga ko‘ra, 2025-yilga borib u kvant hisoblash vositalarini taqdim eta oladi: ulardan foydalanganda dasturchilar kod aynan qaysi kvant kompyuterida (chunki ayrimlari o‘ta o‘tkazgichlardan, boshqalari — fotonlardan, uchinchi turdagilari esa ionlar uchun tutqichlarga asoslangan) ishlashi yoki dasturning qaysi qismi an’anaviy serverda emas, kvant tizimida bajarilishi haqida o‘ylashiga hojat qolmaydi.
QCL tilidagi kod namunasi
QCL, kvant hisoblash tili (Quantum computing language) — kvant dasturlash tilining dastlabki amalga oshirilgan variantlaridan biridir. U C dasturlash tiliga va klassik ma’lumotlar turlariga yaqin. Bitta manba faylida klassik va kvant kodini birlashtirish imkonini beradi.
Asosiy kvant ma’lumot turi — qureg (kvant registri, quantum register). Uni kubitlar (kvant bitlari) massivi sifatida tasavvur qilish mumkin.
qureg x1[2]; // двухкубитовый квантовый регистр x1 qureg x2[2]; // двухкубитовый квантовый регистр x2 H(x1); // Операция Адамара над x1 H(x2[1]); // Операция Адамара над первым кубитом регистра x2
qcl interpretatori qlib simulyatsiya kutubxonasidan foydalangani uchun dastur bajarilayotgan paytda kvant kompyuterining ichki holatini kuzatish mumkin:
qcl> dump : STATE: 4 / 32 qubits allocated, 28 / 32 qubits free 0.35355 |0> + 0.35355 |1> + 0.35355 |2> + 0.35355 |3> + 0.35355 |8> + 0.35355 |9> + 0.35355 |10> + 0.35355 |11>
Havolalar
- Kvant dasturlash tili. Arxiv nusxasi (22-iyul 2018-yil), Wayback Machine
- Kvant dasturlash tillari. Sharh va bibliografiya Arxiv nusxasi (27-yanvar 2018-yil), Wayback Machine Mathematical Structures in Computer Science jurnali. 16-jild, 4-son, 2006-yil avgust. 581—600-betlar doi:10.1017/S0960129506005378.
- Kvant dasturlash tilini yaratish sari Arxiv nusxasi (10-avgust 2017-yil), Wayback Machine / Math. Struct. in Comp. Science 14(4):527-586, 2004.
- Dominik Unru. Kvant dasturlash tillari Arxiv nusxasi (12-avgust 2017-yil), Wayback Machine / Informatik — Forschung und Entwicklung 21(1):55-63, Springer, 2006.
- https://medium.com/@decodoku/how-to-program-a-quantum-computer-982a9329ed02 Arxiv nusxasi (6-yanvar 2018-yil), Wayback Machine
- https://www.americanscientist.org/node/3466
- Haqiqiy kvant apparaturasi uchun dasturlash tillari va kompilyatorlarni loyihalash Arxiv nusxasi (8-fevral 2021-yil), Wayback Machine / Nature 549, 180—187 (14-sentabr 2017-yil) doi:10.1038/nature23459 (pullik)