Statik elektr — erkin elektr zaryadining paydo bo‘lishi, saqlanishi va relaksatsiyasidan iborat hodisalar majmui bo‘lib, quyidagi joylarda kuzatiladi: dielektriklar sirtida yoki hajmida, shuningdek, izolyatsiyalangan o‘tkazgichlarda.

Dielektriklarning ishqalanish natijasida elektrlanishi ikki xil modda bir-biriga tekkanda ularning atomlararo va molekulalararo kuchlari farq qilishi (materiallardan elektronning chiqish ishi turlicha bo‘lishi) tufayli yuz berishi mumkin. Bunda elektronlar (suyuqliklarda va gazlarda esa ionlar ham) qayta taqsimlanadi va tutashgan sirtlarda ishoralari turlicha bo‘lgan elektr zaryadli qatlamlar hosil bo‘ladi. Aslida tortishish kuchi kuchliroq bo‘lgan bir moddaning atomlari va molekulalari boshqa moddaning elektronlarini tortib oladi, natijada ular joylashgan muhit ionlarining uyurma harakati yuzaga keladi.

Tutashgan sirtlar orasida hosil bo‘lgan potensiallar farqi bir qancha omillarga — materiallarning dielektrik xossalari, tegishish paytidagi o‘zaro bosim kuchi, jismlar sirtining namligi va harorati, shuningdek, iqlim sharoitlariga bog‘liq. Bu jismlar keyinchalik bir-biridan ajratilganda, har biri o‘z elektr zaryadini saqlab qoladi. Jismlar orasidagi masofa ortishi bilan zaryadlarni ajratish uchun bajarilgan ish hisobiga potensiallar farqi ortib, o‘nlab va yuzlab kilovoltga yetishi mumkin.

Elektr razryadlari nam havoning ma’lum darajadagi elektr o‘tkazuvchanligi tufayli yuzaga kelishi mumkin. Havo namligi 85 % dan yuqori bo‘lganda statik elektr deyarli hosil bo‘lmaydi.

Statik elektr kundalik hayotda keng uchraydi. Masalan, polga to‘shalgan gilam jundan to‘qilgan bo‘lsa, unga ishqalangan odam tanasi manfiy elektr zaryadini, gilam esa musbat zaryadni olishi mumkin. Yana bir misol — plastik taroqning elektrlanishi: soch taralgach, taroq manfiy, sochlar esa musbat zaryadlanadi. Manfiy zaryad ko‘pincha polietilen paketlarda, polistirol penoplastda to‘planadi. Musbat zaryad esa quruq poliuretan montaj ko‘pigida uni qo‘l bilan siqqanda to‘planishi mumkin.

Tanasi elektrlangan odam metall buyumga, masalan, isitish quvuri, oshxona plitasi yoki muzlatkichga tekkanda, to‘plangan zaryad bir zumda razryadlanadi va odam yengil tok urishini sezadi.

Elektrostatik razryad juda yuqori kuchlanishda va nihoyatda kichik tok kuchida yuz beradi. Hatto quruq kunda sochni oddiy tarash ham o‘n minglab volt kuchlanishga ega statik zaryad to‘planishiga olib kelishi mumkin. Biroq zaryad bo‘shalgandagi tok shunchalik kichik bo‘ladiki, ko‘pincha uni sezish ham qiyin. Aynan bir lahzalik razryad toki juda kichik bo‘lgani uchun statik zaryad inson uchun zararsiz hisoblanadi.

Boshqa tomondan, bunday kuchlanish turli elektron qurilmalar — mikroprotsessorlar, tranzistorlar, flesh-xotira va  boshqalar uchun xavfli bo‘lishi mumkin. Shu sababli radioelektron komponentlar bilan ishlaganda statik zaryad to‘planishining oldini olish uchun yerga ulovchi bilaguzuklarni taqish, havo namligini oshirish va boshqa choralarni ko‘rish tavsiya etiladi.

Suv bug‘lariga to‘yingan havo oqimlarining harakati natijasida momaqaldiroq bulutlari hosil bo‘ladi. Ular statik elektr zaryadining tashuvchilaridir. Elektr razryadlari qarama-qarshi ishorali zaryadlangan bulutlar orasida yoki ko‘pincha zaryadlangan bulut bilan Yerning ozon qatlami orasida paydo bo‘lib, keyinchalik Yerga razryadlanadi. Potensiallar farqi kritik qiymatga yetganda, bulutlar orasida, Yer yuzasida yoki sayyoraning kosmosga yaqin qatlamida chaqmoq razryadi yuz beradi. Chaqmoqdan himoyalanish uchun razryadni bevosita yerga o‘tkazadigan chaqmoq qaytargichlar o‘rnatiladi.

Bundan tashqari, chaqmoqlar bilan bog‘liq momaqaldiroq bulutlari izolyatsiyalangan metall buyumlarda xavfli elektr potensiallarini hosil qilishi mumkin. Bunga sabab — elektrostatik induksiya.

1872-yilda geograf Genri Gannett^[ingl.] boshchiligidagi ekspeditsiya AQShning Montana shtatidagi balandligi bo‘yicha 13-o‘rindagi tog‘ni^[ingl.] zabt etdi. Tog‘ Elektrik-Pik deb nomlandi, chunki uning cho‘qqisiga chiqqan ilk tadqiqotchilarning barmoqlari va boshidagi sochlaridan momaqaldiroqdan keyin uchqunlar sachray boshlagan.

• Borgman I. I. Jismlarning elektrlanishi // Brokgauz va Yefron ensiklopedik lug‘ati : 86 jildda (82 jild va 4 qo‘shimcha jild). — Sankt-Peterburg, 1890—1907.
• [www.electrik.info/main/fakty/48-staticheskoe-jelektrichestvo-v-prirode.html Tabiat va texnikada statik elektr]
• Elektrotexnika ensiklopediyasi #143. Avtomobil va uyda «statik elektr»ga qarshi kurash
• Elektrostatika va elektrostatik razryadning (ESR) fizik asoslari