
Solishtirma issiqlik sig‘imi — bu issiqlik sig‘imining massaga nisbati, birlik massaning issiqlik sig‘imi (turli moddalar uchun har xil). Bu fizik kattalik moddaning bir birlik massasiga uning harorati bir birlikka o‘zgarishi uchun berilishi zarur bo‘lgan issiqlik miqdoriga son jihatidan teng.
Amaldagi Xalqaro birliklar tizimida (SI) solishtirma issiqlik sig‘imi joul / kilogramm / kelvin (Дж/(кг·К)) birligida o‘lchanadi. Baʼzan tizimdan tashqari birliklar ham ishlatiladi: kaloriya/(кг·°C) va hokazo.
Solishtirma issiqlik sig‘imi odatda c yoki С harflari bilan, ko‘pincha indekslar qo‘shilgan holda belgilanadi.
Solishtirma issiqlik sig‘imining qiymatiga moddaning harorati va boshqa termodinamik parametrlar taʼsir qiladi. Masalan, suvning solishtirma issiqlik sig‘imini 20 °C va 60 °C da o‘lchash turli natijalar beradi. Bundan tashqari, solishtirma issiqlik sig‘imi moddaning termodinamik parametrlari (bosim, hajm va hokazo) qanday o‘zgarishi mumkinligiga ham bog‘liq. Masalan, o‘zgarmas bosimdagi (CP) va o‘zgarmas hajmdagi (CV) solishtirma issiqlik sig‘imlari, odatda, bir-biridan farq qiladi.
Solishtirma issiqlik sig‘imini hisoblash formulasi:
bu yerda
- c — solishtirma issiqlik sig‘imi (lotincha capacite — sig‘im, sig‘dira olish xususiyati),
- Q — issiqlik miqdori, modda qizdirilganda olgan (yoki sovitilganda ajralib chiqqan) issiqlik miqdori,
- m — qizdirilayotgan (sovitilayotgan) moddaning massasi,
- ΔT — moddaning oxirgi va boshlang‘ich haroratlari orasidagi farq.
Solishtirma issiqlik sig‘imi haroratga bog‘liq. Shu sababli quyidagi formula aniqroq hisoblanadi; unda kichik (matematik jihatdan cheksiz kichik) o‘zgarishlar qo‘llanadi — va :
Ayrim moddalarning solishtirma issiqlik sig‘imi qiymatlari
O‘zgarmas bosimdagi solishtirma issiqlik sig‘imi qiymatlari keltirilgan (Cp).
| Modda | Agregat holati |
Solishtirma issiqlik sig‘imi, кДж/(кг·K) |
|---|---|---|
| Vodorod | gaz | 14,304 |
| Ammiak | gaz | 4,359—5,475 |
| Geliy | gaz | 5,193 |
| Suv (300 К, 27 °C) | suyuqlik | 4,1806 |
| Litiy | qattiq modda | 3,582 |
| Etanol | suyuqlik | 2,438 |
| Muz (273 К, 0 °C) | qattiq modda | 2,11 |
| Suv bug‘i (373 К, 100 °C) | gaz | 2,0784 |
| Neft moylari | suyuqlik | 1,670—2,010 |
| Berilliy | qattiq modda | 1,825 |
| Azot | gaz | 1,040 |
| Havo (namlik 100 %) | gaz | 1,030 |
| Havo (quruq, 300 К, 27 °C) | gaz | 1,007 |
| Kislorod (O2) | gaz | 0,918 |
| Alyuminiy | qattiq modda | 0,897 |
| Grafit | qattiq modda | 0,709 |
| Kvars shishasi | qattiq modda | 0,703 |
| Cho‘yan | qattiq modda | 0,554 |
| Olmos | qattiq modda | 0,502 |
| Po‘lat | qattiq modda | 0,468 |
| Temir | qattiq modda | 0,449 |
| Mis | qattiq modda | 0,385 |
| Latun | qattiq modda | |
| Molibden | qattiq modda | 0,251 |
| Qalay (oq) | qattiq modda | 0,227 |
| Simob | suyuqlik | 0,140 |
| Volfram | qattiq modda | 0,132 |
| Qo‘rg‘oshin | qattiq modda | 0,130 |
| Oltin | qattiq modda | 0,129 |
| Qiymatlar standart sharoitlar (T = +25 °C, P = 100 кПа), agar alohida ko‘rsatilmagan bo‘lsa. | ||
| Modda | Solishtirma issiqlik sig‘imi кДж/(кг·K) |
|---|---|
| Yog‘och | 1,700 |
| Gips | 1,090 |
| Asfalt | 0,920 |
| Talkoxlorit (талькохлорит) | 0,980 |
| Beton | 0,880 |
| Marmar, slyuda | 0,880 |
| Shisha (deraza oynasi) | 0,840 |
| G‘isht (qizil keramik) | 0,840—0,880 |
| G‘isht (silikatli) | 0,750—0,840 |
| Qum | 0,835 |
| Tuproq | 0,800 |
| Granit | 0,790 |
| Shisha (kronshisha, кронглас) | 0,670 |
| Shisha (flint, флинт) | 0,503 |
| Po‘lat | 0,470 |
Adabiyotlar
- Fizik kattaliklar jadvallari. Maʼlumotnoma, I. K. Kikoin tahriri ostida, M., 1976.
- Sivuxin D. V. Fizikaning umumiy kursi. — II jild. Termodinamika va molekulyar fizika.
- Lifshits E. M. Issiqlik sig‘imi // tahriri ostida A. M. Proxorov Fizika ensiklopediyasi. — M.: «Sovet ensiklopediyasi», 1998. — 2-jild.