| Raspberry Pi | |
|---|---|
| | |
| Konfiguratsiya | |
| Apparat platformasi |
ARMv6 (A/A+/B/B+/Zero), ARMv7 (2B), ARMv8 (3B/3B+/4B) |
| Operatsion tizim | Istalgan ARM (arxitektura) (Raspbian, Android, Windows IoT) |
| Narxi | 5 $ (Zero modeli), 10 $ (Zero W modeli), 20 $ (A modeli), 35 $ (B/B+/2B/3B/3B+/4B modeli), 25 $ (A+/3A+ modeli) |
| Turi | bir platali kompyuter |
| Shakl omili | nostandart |
| Ishlab chiquvchi | Raspberry Pi Foundation |
| Mamlakat |
|
| Ishlab chiqarilgan yil | 2012 |
| Sotilgan qurilmalar soni | 30 mln (2019) |
| Operativ xotira | 0,25–8 GB. Bir qismi videoquyi tizim uchun ajratiladi |
| Doimiy xotira | to‘liq o‘lchamli SD dastlabki modellarda (A va B), microSD qolganlarida |
| Audioquyi tizim | SoC tarkibiga integratsiyalangan |
| Chipset | Ethernet va USB: SMSC LAN9512 |
| Elektr ta’minoti | microUSB, 5 V, 700 mA dan boshlab |
| Qo‘shimcha qurilmalar | to‘plamga kirmaydi |
| Interfeyslar | HDMI, USB, video RCA, Stereo Jack 3.5 mm ulagichi, Ethernet,PCI-E 4B va 5 modellarida, UART, GPIO, JTAG, SPI, I2C, DSI, CSI, Wi-Fi |
| Ma’lumot saqlash qurilmasi | xotira kartasi SD, MMC, microSD |
| Vazni | 45 g |
| O‘lchami | 85,6 × 53,98×17 mm |
| Videoquyi tizim | |
| GPU ishlab chiquvchisi | Broadcom |
| GPU modeli | VideoCore IV, VideoCore VI (4B modeli) |
Raspberry Pi (['rɑːzbərɪ paɪ], Razberi Pay) — bir platali kompyuter bo‘lib, bank kartasi kattaligida. U dastlab informatikani o‘rgatish uchun arzon tizim sifatida ishlab chiqilgan, biroq keyinchalik kengroq qo‘llanila boshlagan va mashhur bo‘lgan. Uni Eben Apton boshchiligidagi Britaniyaning Raspberry Pi Foundation tashkiloti ishlab chiqadi. 2019-yil oxiriga kelib 30 milliondan ortiq Raspberry Pi qurilmasi sotilgan.
Tarixi
Arzon kompyuter yaratish g‘oyasi 2006-yilda bir guruh hamkasblarda — Eben Apton, Rob Mallins, Jek Lang va Alan Maykroft[inglizcha] — paydo bo‘lgan. Ular bir nechta prototip tayyorlashgan. Keyinchalik ularga Devid Breyben qo‘shilgan va ular Raspberry Pi Foundation jamg‘armasiga asos solib, kompyuter ustidagi ishni boshlashgan.
2011-yil may oyida Breyben Raspberry Pi’ning birinchi konsepsiyasini taqdim etdi. U hajman quyidagi qurilmaga teng edi: USB flesh-xotira qurilmasi.
2011-yil iyul oyining oxirida plataning alfa-versiyasi tayyorlanib, ishlab chiqarishga yuborilgan, 12-avgustda esa Raspberry Pi Foundation qurilmalarning dastlabki partiyasini qabul qilgan. Kompyuterning alfa-versiyasida ayrim sinov funksiyalari va qimmatbaho komponentlar bo‘lgan, ular yakuniy versiyadan olib tashlangan. Shuningdek, plataning yakuniy versiyasi 20 % kichikroq bo‘lib, olti qatlam o‘rniga to‘rt qatlamdan iborat edi.
10-yanvar 2012-yilda kompaniya «B» modelidagi 10 mingta platadan iborat birinchi partiya ishlab chiqarila boshlaganini e’lon qildi.
29-fevral 2012-yilda «B» modelidagi platalar savdosi boshlandi.
14-dekabr 2012-yilda Raspberry Pi «A» ishlab chiqarishga chiqarildi.
14-iyul 2014-yilda loyiha ishlab chiquvchilari Raspberry Pi «B+» modelini chiqardilar.
2-fevral 2015-yilda loyiha ishlab chiquvchilari Raspberry Pi «2 model B» modelini chiqardilar.
26-noyabr 2015-yilda loyiha ishlab chiquvchilari yangi Raspberry Pi Zero mikrokompyuterini chiqardilar. Asosiy farqlari: narxi besh dollar va plataga o‘rnatilmagan ulagich turi — GPIO.
29-fevral 2016-yilda ishlab chiquvchilar Raspberry Pi 3 modelini chiqardilar. Asosiy farqlari: 64 bitli protsessor, Wi-Fi va Bluetooth mavjudligi, shuningdek, 100/10Mbit/s Ethernet.
28-fevral 2017-yilda ishlab chiquvchilar Raspberry Pi Zero W modelini chiqardilar. Asosiy farqlari: Wi-Fi va Bluetooth mavjudligi.
14-mart 2018-yilda, Pi soni kuni, ishlab chiquvchilar Raspberry Pi 3B+ modelini chiqardilar. Asosiy farqlari: kuchliroq protsessor, 1 Gbit/s Ethernet (USB 2.0 orqali «virtual» tarmoq kartasi yordamida ulanganligi sababli haqiqiy tezligi e’lon qilinganidan past), ikki diapazonli Wi-Fi va Bluetooth 4.2.
2019-yil iyun oyida Raspberry Pi 4B modeli taqdim etildi. U yangi to‘rt yadroli ARM Cortex-A72 protsessoriga ega bo‘ldi, uning chastotasi 1,5 GHz. Dastlab 3 xil: 1, 2 yoki 4 GB operativ xotirali variantlarda sotuvga chiqarildi. Ko‘p o‘tmay, 8 GB operativ xotirali versiyasi ham taqdim etildi. Qurilmada to‘liq tezlikda ishlaydigan 1 Gbit/s Ethernet va Bluetooth 5.0 mavjud. 4 ta USB portning ikkitasi endi USB 3.0 turiga mansub. Monitorlarni ulash uchun 2 ta micro HDMI porti mavjud (ikkalasi 4K 30 FPS rejimida yoki bittasi 4K 60 FPS rejimida). Grafika uchun VideoCore VI (OpenGL ES 3.x) ishlatiladi va HEVC-videoni 4K formatida apparat darajasida dekodlash imkoniyati qo‘shilgan.
2023-yil oktabrda ishlab chiquvchilar Raspberry Pi 5 modelini chiqardilar. Plata o‘zidan oldingi 4B modelining mavjud texnik xususiyatlariga nisbatan sezilarli yaxshilanishlarga ega bo‘ldi.
Tashqi ko‘rinishi
Raspberry Pi bir platali kompyuterlarining aksariyat modellari bank kartasi kattaligidagi, to‘rt qatlamli bosma plataga to‘liq yig‘ilgan holda tarqatiladi (A va A+, Zero va Zero W modellari boshqa shakl omillarida ishlab chiqarilgan). Standart yetkazib berish to‘plamiga faqat mini-kompyuterning o‘zi kiradi (korpus, quvvat bloki va xotira kartasini alohida buyurtma qilish kerak).
Versiyalari
Quyidagi versiyalarda ishlab chiqarilgan yoki hozir ham ishlab chiqarilmoqda:
| Chiqarilgan sana | Versiya | Mikroarxitektura | Chastota | Yadrolar soni | Operativ xotira | GPIO | USB | Ethernet | Wi-Fi | Bluetooth | Narxi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2012-yil aprel | B | ARM1176JZF-S | 700 MHz | 1 | 512 MB | 26 ta pin | 2 ta port | mavjud | — | — | 35 $ |
| 2013-yil fevral | A | ARM1176JZF-S | 700 MHz | 1 | 256 MB | 26 ta pin | 1 ta port | — | — | — | 20 $ |
| 2014-yil iyun | B+ | ARM1176JZF-S | 700 MHz | 1 | 512 MB | 40 ta pin | 4 ta port | mavjud | — | — | 25 $ |
| 2014-yil noyabr | A+ | ARM1176JZF-S | 700 MHz | 1 | 256 MB | 40 ta pin | 1 ta port | — | — | — | 20 $ |
| 2015-yil fevral | 2B | ARM Cortex-A7 | 900 MHz | 4 | 1 GB | 40 ta pin | 4 ta port | mavjud | — | — | 35 $ |
| 2015-yil noyabr | Zero | ARM1176JZF-S | 1 GHz | 1 | 512 MB | 40 ta pin | 1 ta port | — | — | — | 5 $ |
| 2016-yil fevral | 3B | Cortex-A53 (ARM v8) | 1,2 GHz | 4 | 1 GB | 40 ta pin | 4 ta port | mavjud | 802.11n | 4.1 | 35 $ |
| 2017-yil fevral | Zero W | ARM1176JZF-S | 1 GHz | 1 | 512 MB | 40 ta pin | 1 ta port | — | 802.11n | 4.0 | 10 $ |
| 2018-yil mart | 3B+ | Cortex-A53 (ARM v8) | 1,4 GHz | 4 | 1 GB | 40 ta pin | 4 ta port | USB2 orqali Gigabit | 802.11ac | 4.2 | 35 $ |
| 2018-yil oktabr | 3A+ | Cortex-A53 (ARM v8) | 1,4 GHz | 4 | 512 MB | 40 ta pin | 1 ta port | — | 802.11ac | 4.2 | 25 $ |
| 2019-yil iyun | 4B | Cortex-A72 (ARM v8) | 1,5 GHz | 4 | 1, 2, 4, 8 GB | 40 ta pin | 4 ta port | Gigabit | 802.11ac | 5.0 | 35 $, 55 $, 75 $ |
| 2020-yil oktabr | Compute Module 4 | Cortex-A72 (ARM v8) | 1,5 GHz | 4 | 1, 2, 4, 8 GB | 28 ta pin | 1 ta port | Gigabit | 802.11ac | 5.0 | 25-90 $ |
| 21-yanvar, 2021-yil | Pico | Cortex-M0+2 (ARM v6-M) | 133 MHz | 2 | 264 KB + 2 MB Flash | 30 ta pin | 1 ta port | — | — | — | 4 $ |
| 28-oktabr, 2021-yil | Zero 2 W | Cortex-A53 (ARM v8) | 1 GHz | 4 | 512 MB | 40 ta pin | 1 ta OTG | — | 802.11n | 4.2 | 15 $ |
| 2023-yil oktabr | 5 | Cortex-A76 (ARM v8) | 2,4 GHz | 4 | 4, 8, 16 GB | 40 ta pin | USB3.0×2 ta, USB2.0×2 ta | Gigabit | 802.11ac | 5.0 | 60 $, 80 $ |
| 2025-yil yanvar | 500 | Cortex-A76 (ARM v8) | 2,4 GHz | 4 | 8 GB | 40 ta pin | USB3.0×2 ta, USB2.0×1 ta | Gigabit | 802.11ac | 5.0 | 90 $, 120 $ |
2020-yil noyabrda Raspberry Pi Foundation Raspberry Pi 400 — klaviatura korpusiga joylashtirilgan, dastlab faqat pushti-oq rangda taqdim etilgan bir platali kompyuterdan iborat noodatiy qurilmani namoyish etdi. U Broadcom BCM2711 protsessori bilan jihozlangan, uning to‘rtta Cortex-A72 (ARM v8) yadrosi 1,8 GHz chastotada ishlaydi. Operativ xotira hajmi 4 GB, ichki xotira yo‘q — uning o‘rniga foydalanuvchi microSD kartasidan foydalanishi kerak. Raspberry Pi 400 simsiz aloqa uchun Wi-Fi 802.11b/g/n/ac (2,4 va 5 GHz), shuningdek, Bluetooth 5.0 bilan ta’minlangan. Qurilmaning portlari orqa panelga joylashtirilgan: 2 × USB 3.0, USB 2.0, 2 × micro HDMI, Gigabit Ethernet, GPIO va microSD uyasi. Qurilma USB-C ulagichi orqali quvvat oladi. Boshlang‘ich to‘plam (sichqoncha, quvvat bloki, xotira kartasi, HDMI kabeli va foydalanuvchi qo‘llanmasisiz) 70 $, to‘liq to‘plam esa 100 $ deb baholangan.
Texnik tafsilotlar

Raspberry Pi mini-kompyuteri quyidagi versiyalarda ishlab chiqarilgan yoki ishlab chiqarilmoqda: «A», «A+», «B», «B+», «2B», «Zero», «Zero W», «3B», «3B+», «3A+» va «4B». Dastlabki to‘rtta «A», «A+», «B» va «B+» modeli ARM11 turidagi Broadcom BCM2835 protsessori (700 MHz takt chastotasi) hamda operativ xotira moduliga ega: «A» va «A+» modellarida 256 MB, «B» va «B+» modellarida 512 MB. Bu modullar «package-on-package[inglizcha]» texnologiyasi yordamida to‘g‘ridan-to‘g‘ri protsessor ustiga joylashtirilgan. Broadcom BCM2835 bir chipli tizimida ARM1176JZF-S protsessori ishlatilgan.
«2B» modeli 4 yadroli Cortex-A7 protsessori bilan jihozlangan bo‘lib, uning chastotasi 900 MHz, operativ xotirasi 1 GB. Zero va Zero W modellari ham ARM11 asosida chiqarilgan, biroq ularning chastotasi 1 GHz, operativ xotirasi esa atigi 512 MB bo‘lgan. «3B», «3B+» va «3A+» mini-kompyuterlari ham avvalgi «2B» modeli kabi 4 yadroli Cortex-A53 (ARM v8) protsessori bilan jihozlangan. Protsessor chastotasi 1,2 GHz («3B» modeli) va 1,4 GHz («3B+», «3A+» modellari), operativ xotirasi esa 1 GB («3B», «3B+») va 512 MB («3A+») ni tashkil etadi. Oldingi versiyalar bilan solishtirganda, «4B» modeli yanada takomillashib, yangi bir chipli tizim (SoC) BCM2711 bilan jihozlandi: unda 4 yadroli ARM Cortex-A72 protsessori 1,5 GHz chastotada ishlaydi. Raspberry Pi «4B» modeli 4 xil variantda — 1, 2, 4 yoki 8 GB operativ xotira bilan taqdim etilgan (1 GB operativ xotirali modelni endi sotib olib bo‘lmaydi).
«A» modeli bitta USB 2.0 port bilan, «B» modeli ikkita, «B+», «2B», «3B», «3B+», «4B» modellari esa to‘rttadan port bilan jihozlangan. «4B» modelidagi to‘rtta USB portning ikkitasi USB 3.0 turiga mansub. Shuningdek, «B», «B+», «2B», «3B», «3B+» va «4B» modellarida Ethernet porti mavjud. «Zero W», «3B», «3B+» va «4B» modellari Wi-Fi va Bluetooth texnologiyalarini qo‘llab-quvvatlaydi. BCM2835 asosiy yadrodan tashqari grafik yadro bilan ham jihozlangan. U OpenGL ES 2.0 ni, apparat tezlashtirishini va Full HD videoni qo‘llab-quvvatlaydi, shuningdek, DSP yadrosiga ega. Qurilmaning o‘ziga xos jihatlaridan biri — real vaqt soati mavjud emasligi. «4B» modelida grafika uchun VideoCore VI (OpenGL ES 3.x) ishlatiladi va HEVC-videoni 4Kp60 formatida apparat darajasida dekodlash imkoniyati qo‘shilgan. «4B» modelida monitorlarni ulash uchun 2 ta microHDMI porti (4K gacha) mavjud.
Videosignalni kompozit RCA ulagichi yoki raqamli HDMI interfeysi orqali chiqarish mumkin. «B+», «2B» va «3B» modellarida videosignalni 3,5 mm audio ulagich orqali ham chiqarish mumkin. Ildiz fayl tizimi, yadro tasviri va foydalanuvchi fayllari quyidagi xotira kartalarida saqlanadi: SD, MMC («A» va «B» modellarida). «B+»dan boshlab yangi modellarda microSD ishlatiladi, «3B», «3B+» va «4B» modellarida USB qurilmadan yoki tarmoq orqali yuklash ham mumkin; shuningdek, quyidagi interfeysdan ham foydalanish mumkin: SDIO[inglizcha].
Raspberry Pi’ning eng qiziqarli xususiyatlaridan biri — GPIO portlarining mavjudligidir. Ular yordamida bu «malinali» kompyuter orqali turli qurilmalarni boshqarish mumkin. Plataning «B» modelida 26 pinli GPIO ulagichi, «B+», «2B», «3B», «3B+», «3A+» va «4B» modellarida esa 40 pinli GPIO ulagichi mavjud.
Dasturiy ta’minot
Raspberry Pi asosan Linux yadrosiga asoslangan operatsion tizimlarda ishlaydi. Windows 10 IoT ni ham o‘rnatish mumkin. Bundan tashqari, litsenziyalangan Windows 10 IoT bilan birga Raspberry Pi’ni 50 dollarga sotib olish mumkin. ARM11 ARM arxitekturasining 6-versiyasiga asoslangan va Linux tizimining barcha versiyalarini qo‘llab-quvvatlamaydi. Operatsion tizimlarni o‘rnatish uchun NOOBS vositasi mavjud. Bundan tashqari, operatsion tizim tasvirini yuklab olib, uni SD kartaga yozish mumkin.
Operatsion tizimlar
Rasmiy qo‘llab-quvvatlanadigan operatsion tizimlar:
- Raspberry Pi OS Raspberry Pi bilan endi tanishishni boshlayotganlarning barchasiga tavsiya etiladi.
- Pidora — Fedora tizimining Raspberry Pi uchun versiyasi (loyiha to‘xtatilgan, chunki hozirda Fedora Raspberry Pi’ni rasman qo‘llab-quvvatlaydi).
- LibreELEC — mediapleyer Kodi bo‘lib, ochiq kodga ega va Linux asosida ishlaydi.
- OSMC (Open Source Media Center loyihasi, avval Raspbmc nomi bilan tanilgan) — ochiq kodli mediapleyer bo‘lib, quyidagilarga asoslanadi: Kodi Media Center va Debian GNU/Linux.
- RISC OS — RISC protsessorlari (shu jumladan ARM protsessorlari) uchun yaratilgan «mahalliy» operatsion tizim.
- Qo‘llab-quvvatlash: Raspberry Pi uchun Windows 10 IoT.
Boshqa operatsion tizimlar
- A2 — bloklanmaydigan algoritmlarga asoslangan yadro varianti ishlatiladi
- Alpine Linux — Linux distributivi, musl va BusyBox asosida yaratilgan bo‘lib, xavfsizlik, ixchamlik va resurslarni kam talab qilishni qadrlaydigan texnik jihatdan tajribali foydalanuvchilarga mo‘ljallangan.
- ALT Linux
- Android — Raspberry Pi uchun moslashtirilgan norasmiy versiyalar
- Arch Linux ARM — Arch Linux tizimining ARM protsessorlariga moslashtirilgan versiyasi; shuningdek, Arch asosidagi Manjaro
- CentOS Raspberry Pi 2 dan boshlab qo‘llab-quvvatlanadi
- Devuan
- Embox
- FreeBSD
- Fedora Linux aarch64
- Gentoo Linux
- HypriotOS
- IPFire — x86 va ARM tizimlari uchun ochiq kodli tarmoq himoyasi (fayrvol) distributivi. U Raspberry Pi’ni uy tarmoqlari va kichik ofislar uchun oddiy marshrutizatorga aylantirish imkonini beradi.
- Kali Linux — penetratsion sinovlar uchun operatsion tizim
- NixOS
- OpenMediaVault — NAS fayl saqlash tizimlarini yaratish uchun operatsion tizim.
- openSUSE
- OpenWrt
- Parrot Security OS
- postmarketOS — Alpine Linux asosidagi, smartfonlar uchun maxsus ishlab chiqilgan distributiv
- Pop! OS
- RED OS
- Raspberry Pi Thin Client (yupqa mijoz)
- RasPBX
- Rocky Linux
- Sailfish OS SailPi
- Slackware, ARM uchun yig‘ilmalari
- Tiny Core Linux — eng kichik operatsion tizimlardan biri; piCore-9.0.3 tasviri hajmi: 50 MB.
- Twister OS
- Ubuntu:
- Lubuntu
- Ubuntu MATE
- Ubuntu Server (minimal)
- Ubuntu Server (standard)
- Xubuntu
- Kubuntu
- Void Linux
- Raspberry Pi uchun WTware — Raspberry Pi 2 va Pi 3 yordamida Windows uchun yupqa mijoz qurilmalarni yaratishga mo‘ljallangan bepul operatsion tizim.
- Windows 11
- Windows 10
- 4.4.2-versiya — Raspberry Pi 2/2B/2B+ uchun; operatsion tizim beqaror ishlaydi.
- 7.0-versiya — Raspberry Pi 3B/3B+ da barqaror ishlaydi, xatolar va qotishlarsiz.
PlayStation 2 gacha bo‘lgan o‘yin konsollarini emulyatsiya qilishga mo‘ljallangan operatsion tizimlar:
- RetroPie
- RecalBox
- Lakka Linux
Ultibo Core — maxsus yadro asosida qurilgan, Free Pascal va Lazarus IDE ga tayanuvchi ilovalar yaratish tizimi
Ishlab chiqilmoqda
- Android — rasmiy versiya, ishlab chiquvchi — Google
- Chromium OS
- Puppy Linux
Mukofotlar
- 27-oktabr 2011-yilda Raspberry Pi ARM TechCon 2011 ko‘rgazmasida «Hardware Design» nominatsiyasining g‘olibi bo‘ldi.
Fikrlar
Raspbian
Jessi Smit DistroWatch Weekly uchun Raspbian tizimini ko‘rib chiqdi:
Men Raspberry Pi’dan shaxsiy kompyuter rejimida foydalanishni rejalashtirmagan bo‘lsam-da, Raspbian operatsion tizimi foydalanuvchilarga LXDE ish stoli muhitini taqdim etadi. Pi protsessor tezligi yoki xotira hajmi bo‘yicha katta imkoniyatlarga ega emas, biroq LXDE va bir nechta ilovani ishga tushirish uchun resurslari yetarli. Foydalanuvchi bir vaqtning o‘zida juda ko‘p ishni bajarishga urinmasa, Pi’da ish stoli ancha tez javob beradi. Men, ehtimol, LibreOffice yoki Firefox kabi talabchan dasturlarni Pi’da ishga tushirmagan bo‘lardim, ammo Raspbian Epiphany brauzeri va yana bir nechta ish stoli dasturini taqdim etadi.
Rossiyaning «Xaker» jurnali muallifi Faberge Raspberry Pi haqida sharh berdi:
Xalq orasida mehr bilan «malinka» deb atalgan RPi zamonaviy davrning o‘ziga xos ZX Spectrum’iga aylandi. Ular o‘rtasidagi o‘xshashliklarni uzoq sanash mumkin: ikkala kompyuter ham Angliyada (hatto Kembrijning o‘zida!) yaratilgan, ikkisi ham avvalo ta’lim uchun mo‘ljallangan, biroq tez orada bu doiradan ancha kengroq qo‘llanila boshlagan. O‘z davrining eng unumdor qurilmalari bo‘lmasalar-da, ular arzon narxi, soddaligi va, albatta, foydalanuvchilar hamjamiyatining qo‘llab-quvvatlashi bilan e’tibor qozongan.
Havolalar
- www.raspberrypi.org (inglizcha) — Raspberry Pi rasmiy sayti
- Raspberry Pi haqida ma’lumot eLinux.org saytida
- Getting Started with Java® SE Embedded on the Raspberry Pi — Oracle Technology Network saytidagi maqola
- Book for Beginner — yangi boshlovchilar uchun kitob
- Raspberry Pi: birinchi tanishuv/ — rus tilidagi darslar
- Raspberry Pi operatsion tizimlariga sharh // arduinomaster.ru
- Raspberry Pi asosida uyni avtomatlashtirish // lock.3dn.ru