| TLS | |
|---|---|
| Darajasi (OSI modeli) | transport qatlami |
TLS (ingl. Transport Layer Security — transport qatlami xavfsizligini ta’minlovchi protokol; uning o‘tmishdoshi SSL, Secure Sockets Layer — himoyalangan soketlar qatlami) — kriptografik protokollar bo‘lib, ular Internet tarmog‘idagi tugunlar orasida ma’lumotlar himoyalangan holda uzatilishini ta’minlaydi. TLS va SSL autentifikatsiya uchun asimmetrik shifrlash, maxfiylikni ta’minlash uchun simmetrik shifrlash va xabarlar yaxlitligini saqlash uchun xabar autentifikatsiyasi kodlaridan foydalanadi.
Ushbu protokol, masalan, Internet tarmog‘i bilan ishlaydigan quyidagi ilovalarda keng qo‘llanadi: veb-brauzerlar, elektron pochta bilan ishlash, tezkor xabar almashish va IP-telefoniya (VoIP).
TLS protokoli SSL protokolining 3.0-versiyasi spetsifikatsiyasiga asoslangan. Uni Netscape Communications kompaniyasi ishlab chiqqan. Hozir TLS standartini rivojlantirish bilan IETF shug‘ullanmoqda. Protokolning so‘nggi yangilanishi RFC 8446 hujjatida (2018-yil avgust) keltirilgan.
Tavsif
TLS mijoz–server ilovalariga tarmoq orqali shunday aloqa qilish imkonini beradiki, hatto paketlar yashirin tinglanganda ham ma’lumotlarga ruxsatsiz kirish mumkin emas.
Aloqa protokollarining aksariyatidan TLS (yoki SSL) bilan ham, usiz ham foydalanish mumkin. Shu sababli ulanishni o‘rnatishda mijoz TLS’dan foydalanmoqchi ekanini serverga aniq bildirishi kerak. Buni oldindan belgilangan port raqami orqali amalga oshirish mumkin: bunday portda TLS doim qo‘llanadi (masalan, 443-port HTTPS uchun ajratilgan). Yoki istalgan portdan foydalanib, mijoz serverga protokolning maxsus mexanizmlari orqali ulanishni TLS’ga o‘tkazish buyrug‘ini yuborishi mumkin (masalan, STARTTLS mexanizmi elektron pochta protokollarida qo‘llanadi). Mijoz va server TLS’dan foydalanishga kelishganidan so‘ng, ular himoyalangan ulanishni o‘rnatishi kerak. Bu aloqa seansini kelishish (handshake) jarayoni orqali amalga oshiriladi. Ushbu jarayonda mijoz va server xavfsiz ulanishni o‘rnatish uchun zarur bo‘lgan turli parametrlarni kelishib oladi.
Himoyalangan aloqa seansini tashkil etishning asosiy bosqichlari:
- mijoz TLS’ni qo‘llab-quvvatlaydigan serverga ulanadi va himoyalangan ulanishni so‘raydi;
- mijoz o‘zi qo‘llab-quvvatlaydigan algoritmlar ro‘yxatini taqdim etadi: shifrlash algoritmlari va xesh-funksiyalar;
- server mijoz taqdim etgan ro‘yxatdan o‘zi qo‘llaydigan eng ishonchli algoritmlarni tanlaydi va tanlovini mijozga bildiradi;
- server o‘zini autentifikatsiya qilish uchun mijozga raqamli sertifikat yuboradi. Raqamli sertifikat odatda server nomini, sertifikatlash markazi nomini va serverning ochiq kalitini o‘z ichiga oladi;
- mijoz ma’lumot uzatishdan oldin serverdan olingan sertifikatning haqiqiyligini (autentikligini) o‘zida mavjud sertifikatlash markazlarining ildiz sertifikatlariga nisbatan tekshiradi. Shuningdek, ishonchli sertifikatlash markazining xizmatiga murojaat qilib, server sertifikati bekor qilinmaganini tekshirishi mumkin;
- seansni shifrlash uchun seans kaliti ishlatiladi. Mijoz va server umumiy maxfiy seans kalitini elliptik egri chiziqlarga asoslangan Diffi–Xellman (Elliptic Curve Diffie–Hellman) protokoli orqali hosil qiladi. Tarixan mijoz hosil qilgan maxfiy qiymatni RSA asimmetrik kriptotizimi yordamida (server sertifikatidagi kalitdan foydalanib) shifrlab serverga yuborish usuli ham mavjud. Bu usul tavsiya etilmaydi, biroq amaliyotda ba’zan uchrab turadi.
Shu bilan aloqa seansini kelishish jarayoni tugaydi. Mijoz va server o‘rtasida xavfsiz ulanish o‘rnatiladi. Ulanish yakunlanguniga qadar shu kanal orqali uzatiladigan ma’lumotlar simmetrik kriptotizim yordamida shifrlanadi va deshifrlanadi.
Yuqoridagi bosqichlarning ayrimlarida muammo yuzaga kelsa, ulanishni kelishish xatolik bilan yakunlanishi va xavfsiz ulanish o‘rnatilmasligi mumkin.
Tarixi va versiyalari
| Protokol | E’lon qilingan sana | Holati |
|---|---|---|
| SSL 1.0 | e’lon qilinmagan | e’lon qilinmagan |
| SSL 2.0 | 1995 | 2011-yilda eskirgan deb e’lon qilingan (RFC 6176) |
| SSL 3.0 | 1996 | 2015-yilda eskirgan deb e’lon qilingan (RFC 7568) |
| TLS 1.0 | 1999 | 2021-yilda eskirgan deb e’lon qilingan |
| TLS 1.1 | 2006 | 2021-yilda eskirgan deb e’lon qilingan |
| TLS 1.2 | 2008 | 2008-yildan beri qo‘llanadi |
| TLS 1.3 | 2018 | 2018-yildan beri qo‘llanadi |
Eski, qo‘llab-quvvatlanmaydigan versiya Qo‘llab-quvvatlanadigan eski versiya Joriy versiya | ||
Shifrlangan tarmoq soketlarini yaratishga dastlabki urinishlar 1993-yilda boshlangan. SSL protokollarining dastlabki variantlarini Netscape ishlab chiqqan: 1.0-versiya qator kamchiliklari sabab e’lon qilinmagan, 2.0-versiya 1995-yilda taqdim etilgan va 3.0-versiyaga 1996-yilda almashtirilgan. SSL 3.0 protokolning Pol Kocher, Netscape xodimlari Fil Karlton va Alan Freyer tomonidan Consensus Development kompaniyasi ishtirokida amalga oshirilgan to‘liq qayta ishlangan ko‘rinishi edi. SSL va TLS’ning keyingi versiyalari SSL 3.0’ga asoslangan. 1996-yilgi standart loyihasi IETF tomonidan quyidagi raqam bilan e’lon qilingan: RFC 6101. SSL 2.0’dan foydalanish 2011-yilda quyidagi hujjat e’lon qilingach to‘xtatilgan: RFC 6176. 2014-yilda blokli shifrlarga qarshi SSL 3.0 uchun POODLE hujumi taklif etilgan, qo‘llab-quvvatlangan yagona oqimli shifr esa RC4 amalda ishlatilish usuli sabab boshqa xavfsizlik muammolariga ega edi. 2015-yil iyun oyida SSL 3.0 eskirgan deb e’lon qilindi (RFC 7568).
TLS 1.0 1999-yilda SSL 3.0 yangilanishi sifatida paydo bo‘lgan va RFC 2246da tavsiflangan. 2018-yilda PCI DSS korporatsiyalarni TLS 1.0’dan voz kechishga chaqirgan. 2018-yil oktabrida brauzerlar va operatsion tizimlar bozorining yirik ishtirokchilari (Apple, Google, Microsoft, Mozilla) TLS 1.0 va 1.1 versiyalarini 2020-yil mart oyida qo‘llab-quvvatlashni to‘xtatishini e’lon qilgan.
TLS 1.1 RFC 4346 hujjatida 2006-yil aprelda tavsiflangan. Ushbu versiyada TLS 1.0’ga CBC shifrlash rejimlari va blok o‘lchamigacha to‘ldirishdagi xatolarga qarshi qo‘shimcha himoya kiritilgan, aniq ko‘rsatilgan boshlang‘ich vektordan foydalanish va parametrlarning raqamli kodlarini IANA’da ro‘yxatdan o‘tkazish boshlangan.
TLS 1.2 2008-yil avgustda 1.1-versiyaning yangilanishi sifatida paydo bo‘lgan va RFC 5246da tavsiflangan. Eskirgan kriptografik xesh-funksiyalar — MD5 va SHA-1 (SHA-256 bilan almashtirilgan) taqiqlangan, tomonlarning qo‘llab-quvvatlanadigan usullar ro‘yxatini kelishish mexanizmi yaxshilangan, shuningdek quyidagi autentifikatsiyalangan shifrlash usullari joriy qilingan: AEAD (GCM va CCM rejimlari uchun asosiy shifr — AES).
2011-yil mart oyida RFC 6176 hujjati barcha TLS protokollarida eski SSL versiyalari bilan ortga moslikni amalga oshirishni taqiqlagan.
Eng yangi yangilanish TLS 1.3 bo‘lib, u 2018-yil avgustda RFC 8446da tavsiflangan. Bu versiyada kalitlarni kelishish, autentifikatsiya jarayonlari va shifrlar to‘plamlari ajratilgan; zaif hamda kam qo‘llanadigan elliptik egri chiziqlar, MD5 va SHA-224 xeshlari taqiqlangan; raqamli imzo taqdim etish majburiy etilgan; HKDF[ingl.] va qisman vaqtinchalik DH tizimi joriy qilingan. Seansni qayta tiklash mexanizmi o‘rniga PSK va seans chiptalari tizimi qo‘llanib, ulanish jarayoni tezlashtirilgan (1-RTT va 0-RTT), mukammal oldinga yo‘naltirilgan maxfiylik (perfect forward secrecy)ni DH va ECDH orqali hosil qilinadigan seans kalitlari uchun ta’minlash majburiy deb belgilangan. Ma’lumotlarni siqish, qayta kelishish, xabarlarni autentifikatsiya qilmaydigan shifrlar (ya’ni AEAD rejimiga kirmaydigan usullar), seans kalitini maxfiy bo‘lmagan usullarda olish (RSA, statik DH, DHE guruhlari), yordamchi xabarlar (Change Cipher Spec, HELLO, AD uzunligi maydoni) kabi eskirgan va xavfli imkoniyatlar taqiqlangan. SSL yoki RC4 bilan ortga moslik tugatilgan. ChaCha20 oqimli shifri, unga tegishli Poly1305 MAC kodi, Ed25519 va Ed448 imzolari, x25519 va x448 kalit almashish protokollari paydo bo‘lgan.
TLS 1.3 qo‘llab-quvvatlovi Mozilla Network Security Services (NSS) tizimida 2017-yil fevralda paydo bo‘lgan (Firefox 60’ga kiritilgan). Google Chrome ma’lum muddat TLS 1.3’ni 2017-yilda qo‘llab-quvvatlagan, ammo keyinchalik uni ushbu veb-proksi bilan moslik uchun o‘chirgan: Blue Coat web proxy. OpenSSL ushbu versiyani 1.1.1 nashriga 2018-yil sentabrda qo‘shgan. Electronic Frontier Foundation TLS 1.3’dan foydalanishga ruxsat bergan va uni o‘xshash kleptografik ETS yoki eTLS gibrid protokoli bilan adashtirmaslik haqida ogohlantirgan (unda TLS 1.3’ning muhim xavfsizlik xususiyatlari ataylab o‘chirilgan).
Xavfsizlik
TLS’da bir qancha xavfsizlik choralari mavjud:
- protokol versiyasini avvalgi (himoyasi zaifroq) versiyaga yoki ishonchliligi pastroq shifrlash algoritmiga tushirishdan himoya;
- ilova yozuvlarini ketma-ket raqamlash va ularning tartib raqamini xabar autentifikatsiyasi kodida (MAC);
- xabar identifikatorida kalitdan foydalanish (faqat kalit egasigina xabar autentifikatsiyasi kodini hosil qila oladi). Ko‘plab TLS seanslarida qo‘llanadigan autentifikatsiya kodini hisoblash algoritmi (HMAC), quyidagi hujjatda belgilangan: RFC 2104;
- Ulanishni kelishish jarayonini yakunlovchi «Finished» xabari avval uzatilgan xabarlarning, shu orqali tanlangan TLS ulanish parametrlarining haqiqiyligini tasdiqlash uchun ishlatiladi.
Ilgari faqat nazariy deb hisoblangan TLS 1.0 zaifligi 2011-yil sentabrda Ekoparty konferensiyasida namoyish qilingan. Namoyishda foydalanuvchini autentifikatsiya qilish uchun ishlatilgan cookies fayllarini deshifrlash ko‘rsatilgan.
2009-yil avgustda aniqlangan ulanishni qayta tiklash bosqichidagi zaiflik kriptotahlilchiga, agar u HTTPS ulanishini buzishga qodir bo‘lsa, mijozdan serverga yuborilgan xabarlarga o‘z so‘rovlarini qo‘shish imkonini bergan. Kriptotahlilchi server va mijoz o‘rtasidagi yozishmalarni deshifrlay olmagani sababli, bu hujum odatiy o‘rtadagi odam (man-in-the-middle) hujumidan farq qiladi. Agar foydalanuvchi brauzerdagi seans xavfsiz ekanini ko‘rsatuvchi belgiga (odatda qulf belgisiga) e’tibor bermasa, bu zaiflikdan o‘rtadagi odam (man-in-the-middle) hujumi uchun foydalanish mumkin. Zaiflikni bartaraf etish uchun ham mijoz, ham server tomonida avvalgi ulanish haqidagi ma’lumotni qo‘shish va ulanish qayta tiklanganda uni tekshirish taklif etilgan. Bu RFC 5746 standartida bayon qilingan hamda OpenSSL va boshqa kutubxonalarning so‘nggi versiyalarida joriy etilgan.
Protokol algoritmiga emas, uning dasturiy amalga oshirilishiga bevosita asoslangan hujum turlari ham mavjud.
TLS’da ulanishni kelishish jarayoni tafsilotlari
TLS protokoliga ko‘ra, ilovalar uzatilishi lozim bo‘lgan axborotni o‘z ichiga oluvchi yozuvlarni almashadi. Har bir yozuv joriy ulanish holatiga (protokol holatiga) qarab siqilishi, to‘ldirilishi, shifrlanishi yoki MAC (xabar autentifikatsiyasi kodi) bilan tasdiqlanishi mumkin. Har bir TLS yozuvi quyidagi maydonlardan iborat: Content Type (yozuv mazmunining turi), Version (TLS protokoli versiyasini bildiradi) va Length (paket uzunligini bildiradi).
Ulanish endigina o‘rnatilayotganida TLS handshake — ulanishni kelishish protokoli ishlaydi; uning mazmun turi (content type) qiymati 22 ga teng.
TLS’da oddiy ulanishni kelishish
Quyida ulanishni o‘rnatishning oddiy misoli keltirilgan. Unda server (mijoz emas) autentifikatsiyadan o‘z sertifikati orqali o‘tadi.
- Kelishuv bosqichi:
- Mijoz ClientHello xabarini yuboradi. Unda TLS protokolining qo‘llab-quvvatlanadigan eng yangi versiyasi, tasodifiy son va TLS’da ishlatish uchun mos shifrlar to‘plamlari (shifrlash usullari, ingl. cipher suites) ko‘rsatiladi;
- Server ServerHello xabari bilan javob beradi. U server tanlagan protokol versiyasi, server hosil qilgan tasodifiy son va mijoz ro‘yxatidan tanlangan shifrlar to‘plamini o‘z ichiga oladi;
- Server Certificate xabarini yuboradi. Unda serverning raqamli sertifikati bo‘ladi (shifrlash algoritmiga qarab bu bosqich o‘tkazib yuborilishi mumkin);
- Agar tanlangan shifrlar to‘plami doirasida umumiy simmetrik maxfiy kalitni hosil qilish uchun server uzatgan ma’lumotlar yetarli bo‘lmasa, server ServerKeyExchange xabarida kerakli ma’lumotlarni uzatadi. Masalan, ServerKeyExchange xabarida Diffi–Xellman protokoli uchun kalit almashishning serverga tegishli qismi yuboriladi;
- Server ServerHelloDone xabarini yuboradi; u ulanishni o‘rnatishning birinchi bosqichi tugaganini bildiradi;
- Mijoz ClientKeyExchange xabari bilan javob beradi. U Diffi–Xellman protokolining mijozga tegishli qismini yoki server sertifikatidagi ochiq kalit bilan shifrlangan maxfiy qiymatni (PreMasterSecret);
- Mijoz va server PreMasterSecret kaliti hamda tasodifiy hosil qilingan sonlardan foydalanib umumiy maxfiy qiymatni hisoblaydi. Seans kalitiga oid qolgan barcha ma’lumotlar shu umumiy maxfiy qiymatdan olinadi;
- Mijoz ChangeCipherSpec xabarini yuboradi. Bu xabar keyingi barcha axborot ulanishni kelishish jarayonida tanlangan algoritm va umumiy maxfiy kalit yordamida shifrlanishini bildiradi. U yozuvlar qatlamiga tegishli bo‘lgani uchun turi 20, 22 emas;
- Mijoz Finished xabarini yuboradi. Unda avvalgi kelishuv xabarlari asosida hosil qilingan xesh va MAC mavjud;
- Server mijozning Finished xabarini deshifrlab, xesh va MAC’ni tekshirishga urinadi. Agar deshifrlash yoki tekshirish muvaffaqiyatsiz bo‘lsa, kelishuv bajarilmagan deb hisoblanadi va ulanish uzilishi kerak;
- Server ChangeCipherSpec va shifrlangan Finished xabarini yuboradi; mijoz ham o‘z navbatida uni deshifrlaydi va tekshiradi.
Shundan so‘ng ulanishni kelishish yakunlangan va protokol o‘rnatilgan hisoblanadi. Keyingi paketlar mazmuni 23-tur bilan uzatiladi, barcha ma’lumotlar shifrlangan bo‘ladi.
Mijoz autentifikatsiyasi bilan ulanishni kelishish
Ushbu misolda server va mijoz o‘rtasida sertifikatlar almashish orqali mijozning to‘liq autentifikatsiyasi ko‘rsatilgan (avvalgi misoldagidek server autentifikatsiyasiga qo‘shimcha ravishda).
- Kelishuv bosqichi:
- Mijoz ClientHello xabarini yuboradi. Unda TLS protokolining qo‘llab-quvvatlanadigan eng yangi versiyasi, tasodifiy son hamda TLS uchun mos shifrlash va siqish usullari ro‘yxati ko‘rsatiladi;
- Server ServerHello xabari bilan javob qaytaradi. Unda server tanlagan protokol versiyasi, mijoz yuborgan tasodifiy son hamda mijoz ro‘yxatidagi mos shifrlash va siqish algoritmlari bo‘ladi;
- Server Certificate xabarini yuboradi; unda serverning raqamli sertifikati mavjud (shifrlash algoritmiga qarab bu bosqich o‘tkazib yuborilishi mumkin);
- Server CertificateRequest xabarini yuboradi; unda o‘zaro autentifikatsiya uchun mijoz sertifikati so‘raladi;
- Mijoz Certificate xabarini yuboradi; unda mijozning raqamli sertifikati bo‘ladi;
- Server ServerHelloDone xabarini yuboradi; u ulanishni kelishish yakunlanganini bildiradi;
- Mijoz ClientKeyExchange xabari bilan javob beradi. Unda PreMasterSecret ochiq kaliti bo‘ladi yoki hech narsa bo‘lmaydi (bu ham shifrlash algoritmiga bog‘liq);
- Mijoz va server PreMasterSecret kaliti va tasodifiy hosil qilingan sonlar yordamida umumiy maxfiy kalitni hisoblaydi. Kalit haqidagi qolgan barcha ma’lumotlar umumiy maxfiy kalitdan (va mijoz hamda server hosil qilgan tasodifiy qiymatlardan) olinadi;
- Mijoz ChangeCipherSpec xabarini yuboradi. Bu xabar keyingi barcha ma’lumotlar kelishuv paytida tanlangan algoritm va umumiy maxfiy kalit yordamida shifrlanishini bildiradi. U yozuvlar qatlami xabari bo‘lgani uchun turi 20, 22 emas;
- Mijoz Finished xabarini yuboradi. U avvalgi kelishuv xabarlari asosida hosil qilingan xesh va MAC’ni o‘z ichiga oladi;
- Server mijozning Finished xabarini deshifrlashga hamda xesh va MAC’ni tekshirishga urinadi. Deshifrlash yoki tekshirish amalga oshmasa, kelishuv muvaffaqiyatsiz deb hisoblanadi va ulanish uzilishi kerak.
- Server ChangeCipherSpec va shifrlangan Finished xabarini yuboradi; mijoz ham o‘z navbatida deshifrlash va tekshirishni bajaradi.
Shundan so‘ng ulanishni kelishish yakunlanib, protokol o‘rnatilgan hisoblanadi. Keyingi paketlarning barchasi 23-tur bilan uzatiladi va ularning barcha ma’lumotlari shifrlanadi.
TLS ulanishini qayta tiklash
Seans kalitini hosil qilishda ishlatiladigan asimmetrik shifrlash algoritmlari odatda katta hisoblash resurslarini talab qiladi. Ulanish qayta tiklanganda bu hisoblashlarni takrorlamaslik uchun TLS kelishuv paytida ulanishni qayta tiklashga xizmat qiluvchi maxsus identifikator yaratadi. Oddiy kelishuvda mijoz ClientHello xabariga avvalgi seans identifikatorini — session idni qo‘shadi. Mijoz session id identifikatorini serverning IP-manzili va TCP portiga bog‘laydi, shunda serverga qayta ulanganda oldingi ulanishning barcha parametrlaridan foydalanish mumkin bo‘ladi. Server oldingi seansning session id identifikatorini ulanish parametrlari, jumladan qo‘llangan shifrlash algoritmi va master secret (asosiy maxfiy qiymat) bilan solishtiradi. Ikkala tomonning master secret qiymati bir xil bo‘lishi shart, aks holda ulanish o‘rnatilmaydi. Bu session iddan kriptotahlilchining ruxsatsiz kirish uchun foydalanishiga yo‘l qo‘ymaydi. ClientHello va ServerHello xabarlaridagi tasodifiy sonlar yangi hosil qilingan seans kaliti avvalgi ulanishdagi kalitdan farq qilishini kafolatlaydi. RFC’da bu turdagi kelishuv qisqartirilgan.
- Kelishuv bosqichi:
- Mijoz ClientHello xabarini yuboradi; unda qo‘llab-quvvatlanadigan eng yangi TLS versiyasi, tasodifiy son, TLS’ga mos shifrlash va siqish usullari ko‘rsatiladi. Xabarga oldingi ulanish identifikatori ham qo‘shiladi — session id.
- Server ServerHello xabari bilan javob beradi. Unda server tanlagan protokol versiyasi, mijoz yuborgan tasodifiy son hamda mijoz ro‘yxatidan tanlangan mos shifrlash va siqish algoritmlari bo‘ladi. Agar server session id identifikatorini tanisa, ServerHello xabariga aynan shu session id identifikatorini qo‘shadi. Bu mijozga avvalgi seansni qayta tiklash mumkinligini bildiradi. Agar server session id identifikatorini tanimasa, ServerHello xabariga session id o‘rniga boshqa qiymatni qo‘shadi. Bu mijozga ulanishni qayta tiklash mumkin emasligini bildiradi. Demak, seans kalitini hosil qilish uchun server va mijozda bir xil master secret hamda tasodifiy sonlar bo‘lishi lozim;
- Server ChangeCipherSpec xabarini yuboradi. Bu keyingi barcha axborot kelishuvda tanlangan algoritm va umumiy maxfiy kalit yordamida shifrlanishini bildiradi. U yozuvlar qatlami xabari bo‘lgani sababli 20, 22 emas;
- Server shifrlangan Finished xabarini yuboradi. Unda avvalgi kelishuv xabarlari asosida hosil qilingan xesh va MAC mavjud;
- Mijoz serverning Finished xabarini deshifrlab, xesh va MAC’ni tekshirishga urinadi. Deshifrlash yoki tekshirish muvaffaqiyatsiz bo‘lsa, kelishuv bajarilmagan deb hisoblanadi va ulanish uzilishi kerak;
- Mijoz ChangeCipherSpec xabarini yuboradi. Bu barcha keyingi ma’lumotlar umumiy maxfiy kalit yordamida kelishuvda tanlangan algoritm bilan shifrlanishini bildiradi.
- Mijoz o‘zining shifrlangan xabarini yuboradi — Finished;
- Server xuddi shunday Finished xabarini deshifrlashga va xesh hamda MAC’ni tekshirishga urinadi;
- Shundan boshlab ulanishni kelishish tugallangan va protokol o‘rnatilgan hisoblanadi. Keyingi paketlar mazmuni 23-tur bilan uzatiladi, barcha ma’lumotlar esa shifrlanadi.
Ulanishni qayta tiklash algoritmi unumdorlikni oshirishdan tashqari, yagona kirish (single sign-on) tizimini amalga oshirish uchun ham qo‘llanishi mumkin. Sababi dastlabki seansni ham, keyingi qayta tiklangan seanslarni ham bir xil mijoz boshlagani kafolatlanadi (RFC 5077). Bu, ayniqsa, FTPS protokoli uchun muhim: aks holda takroriy ulanishda tajovuzkor ma’lumotlar mazmunini ushlab qolishi mumkin bo‘lgan «o‘rtadagi odam» hujumiga zaif bo‘lar edi.
Seans chiptalari
RFC 5077 TLS’ni seans identifikatorlari o‘rniga seans chiptalari (ingl. session tickets) orqali kengaytiradi. Bu usul TLS seansini qayta tiklashda session id identifikatorini talab qilmaydi; avvalgi seans holati TLS serverida saqlanadi.
Seans chiptalaridan foydalanilganda TLS serveri seans holatini chiptada saqlaydi va uni TLS mijoziga saqlash uchun yuboradi. Mijoz seans chiptasini serverga jo‘natib TLS seansini qayta tiklaydi, server esa qabul qilingan chiptada saqlangan muayyan seans parametrlariga muvofiq ulanishni tiklaydi. Seans chiptasi shifrlanadi, shifrlangan holatda serverda autentifikatsiyadan o‘tkaziladi va server uning mazmunidan foydalanishdan oldin haqiqiyligini tekshiradi.
Bu usulning zaif tomonlaridan biri shundaki, seans chiptalarini shifrlash va autentifikatsiya qilishda TLS ulanishining o‘zi uchun qaysi parametrlar tanlanganidan qat’i nazar, faqat AES128-CBC-SHA256 usuli qo‘llanadi. Demak, seans chiptasida saqlanadigan TLS seansiga oid axborot TLS seansining o‘zidagidek yaxshi himoyalanmaydi. Ayniqsa, OpenSSL kalitlarining ilova ishlashi davomida ilova kontekstida (SSL_CTX) saqlanishi xavotir uyg‘otadi: butun ilovaning OpenSSL kontekstini qayta o‘rnatmasdan ularni AES128-CBC-SHA256 yordamida shifrlangan seans chiptalaridan qayta kiritib bo‘lmaydi. Bunday qayta o‘rnatish kam uchraydi, xatolarga moyil va ko‘pincha administratorning qo‘lda aralashuvini talab qiladi.
CRIME va BREACH hujumlari
BEAST hujumi mualliflari keyinchalik CRIME hujumini ham yaratgan. Bu hujum TLS bilan birgalikda ma’lumotlarni siqish qo‘llanganda tajovuzkorga veb-cookie mazmunini qayta tiklash imkonini berishi mumkin. Maxfiy fayllarning, xususan autentifikatsiya cookie fayllarining mazmuni tiklansa, tajovuzkor autentifikatsiyadan o‘tgan veb-seansni qo‘lga kiritishi mumkin.
TLS’da qo‘llanadigan algoritmlar
Protokolning joriy versiyasida quyidagi algoritmlar mavjud:
- kalit almashish va ularning haqiqiyligini tekshirish uchun quyidagi algoritmlar kombinatsiyalari qo‘llanadi: RSA (asimmetrik shifr), Diffi–Xellman (Diffie-Hellman) (xavfsiz kalit almashish), DSA (raqamli imzo algoritmi), ECDSA;
- simmetrik shifrlash uchun: RC4, IDEA, Triple DES, SEED, Camellia yoki AES;
- quyidagi xesh-funksiyalar: MD5, SHA, SHA-256/384.
Algoritmlar to‘plami protokol versiyasiga qarab to‘ldirilishi mumkin. TLS 1.2’dan oldingi versiyalarda quyidagi simmetrik shifrlash algoritmlari ham mavjud bo‘lgan, ammo xavfsiz emasligi sabab chiqarib tashlangan: RC2, IDEA, DES.
O‘xshash texnologiyalar bilan taqqoslash
TLS ulanishidan foydalanish sohalaridan biri — tugunlarni virtual xususiy tarmoq (VPN) orqali ulash. TLS’dan tashqari, IPSec va SSH ulanishlaridan ham foydalanish mumkin. Virtual xususiy tarmoq (VPN)ni amalga oshirishning har bir usuli o‘z afzalliklari va kamchiliklariga ega.
- TLS/SSL
- Afzalliklari:
- Yuqori qatlam protokollari uchun sezilmaydi;
- Internet ulanishlari va elektron tijorat ilovalarida keng qo‘llanadi;
- Server va mijoz o‘rtasida doimiy ulanishni talab qilmaydi;
- Quyidagi protokoldan foydalanadigan ilovalar uchun tunnel yaratish imkonini beradi: TCP, masalan, elektron pochta, dasturlash vositalari va boshqalar.
- Kamchiliklari:
- Afzalliklari:
- IPsec
- Afzalliklari:
- Protokol Internet standarti sifatida qabul qilingani uchun uning ma’lumotlarni himoyalash xavfsizligi va ishonchliligi sinovdan o‘tgan hamda tasdiqlangan;
- Tarmoq protokolining yuqori qatlamida ishlaydi va tarmoq protokoli qatlamidan yuqoridagi ma’lumotlarni shifrlaydi.
- Kamchiliklari:
- Amalga oshirish murakkabligi zaifliklar yuzaga kelishiga sharoit yaratadi;
- Tarmoq uskunalariga (marshrutizatorlar va boshqalarga) qo‘shimcha talablar qo‘yiladi;
- Turli amalga oshirish variantlari ko‘p va ular har doim ham bir-biri bilan to‘g‘ri ishlamaydi.
- Afzalliklari:
- SSH
- Afzalliklari:
- Quyidagi protokoldan foydalanadigan ilovalar uchun tunnel yaratish imkonini beradi: TCP/IP, masalan, elektron pochta, dasturlash vositalari va boshqalar;
- Xavfsizlik qatlami foydalanuvchiga sezilmaydi.
- Kamchiliklari:
- Quyidagi shlyuzlar ko‘p bo‘lgan tarmoqlarda foydalanish qiyin: marshrutizatorlar yoki tarmoqlararo ekranlar (firewall);
- Ichki tarmoq trafigiga katta yuk tushiradi;
- Quyidagi protokollar bilan ishlatib bo‘lmaydi: UDP va ICMP.
- Uning PKI infratuzilmasi yo‘q (DNSSECga asoslangan PKI keng tarqalmagan).
- Afzalliklari:
Sertifikatlash markazlari
TLS sertifikatlarini sertifikatlash markazlari beradi. Ularning vazifasi — foydalanuvchini tekshirish va resursning haqiqiyligini tasdiqlash. Dunyoda minglab sertifikatlash markazlari mavjud, ulardan ayrimlari sertifikatlarni bepul ham taqdim etadi.
Havolalar
- Transport qatlami xavfsizligi (TLS) — hujjatlar (ingl.). Murojaat qilingan sana: 18-fevral, 2011-yil. Arxivlangan: 9-fevral, 2012-yil.
- Aleksandr Venedyuxin, Kalitlar, shifrlar, xabarlar: TLS qanday ishlaydi (TLS’ning texnik tavsifi), 04/09/2015
- TLS/SSL nima? Kirish va autentifikatsiya (ingl.)
- TLS/SSL qanday ishlaydi? Kirish va autentifikatsiya (ingl.)