OpenWRT router operatsion tizimi

OpenWrt
Изображение логотипа
Ishlab chiquvchi Gabor Yuhosh[Vikima’lumot], Florian Faynelli[Vikima’lumot], Hauke Mertens[Vikima’lumot] va Yo-Filipp Vix[Vikima’lumot]
Birinchi chiqarilishi 6-yanvar 2004
So‘nggi versiya
Yangilash usuli opkg[Vikima’lumot]
Paket menejerlari Alpine Package Keeper[Vikima’lumot]
Qo‘llab-quvvatlanadigan platformalar X86, AVR32, ARM, ETRAX CRIS[Vikima’lumot], Motorola 680x0, MIPS, PowerPC, SPARC, SuperH, Ubicom[Vikima’lumot] va x86-64
Litsenziya GNU GPL 2
Manba kod repozitoriysi git.openwrt.org
Veb-sayt openwrt.org (inglizcha)
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

OpenWrt (Open Wireless router) — o‘rnatilgan qurilmalar uchun mo‘ljallangan, Linux yadrosiga asoslangan va asosan uy marshrutizatorlari (routerlari; inglizcha router so‘zidan) uchun ishlab chiqilgan operatsion tizim. Uning asosiy tarkibiy qismlariga Linux yadrosi, util-linux, uClibc yoki musl hamda BusyBox kiradi. Uydagi ko‘pchilik marshrutizatorlarning xotira hajmi juda cheklanganligi sababli barcha tarkibiy qismlar ixchamlashtirilgan.

An’anaviy ravishda OpenWrt’ni sozlashda buyruqlar qatori interfeysidan foydalaniladi. Biroq veb-interfeys ham mavjud (ko‘pchilik qurilmalar uchun standart OpenWrt distributiviga kiritilgan); u ham tizimni sozlash imkonini beradi, ammo funksiyalari buyruqlar qatorinikiga qaraganda cheklanganroq. Texnik yordam odatda forum va IRC kanali orqali ko‘rsatiladi.

Tarixi

OpenWrt loyihasi 2004-yilda, Linksys o‘sha paytda mashhur bo‘lgan WRT54G turkumidagi simsiz marshrutizatorlari uchun ochiq manba kodli va GNU umumiy ommaviy litsenziyasi asosida tarqatiladigan dasturiy ta’minotni yaratganidan keyin boshlangan. Ushbu litsenziya shartlariga ko‘ra, Linksys o‘zgartirgan versiyasining manba kodini ham ayni litsenziya asosida ochiqlashi kerak edi. Bu mustaqil dasturchilarga uning asosida o‘z versiyalarini yaratish imkonini berdi.

Dastlab faqat Linksys WRT54G (inglizcha Linksys WRT54G series) turkumi qo‘llab-quvvatlangan, keyinchalik esa boshqa ishlab chiqaruvchilarning chipsetlari, jumladan, x86 ham qo‘shilgan. Uzoq vaqt davomida loyiha doirasida eng ommabop qurilmalar Linksys WRT54G va Asus WL500G turkumlari bo‘lgan.

LEDE

2016-yilda OpenWrt’ning sakkiz nafar faol dasturchisi loyihadan chiqib, o‘zlarining alohida tarmoq loyihasini (fork) LEDE (inglizcha Linux Embedded Development Environment) yaratdi. Bunga OpenWrt boshqaruvida uzoq vaqt davomida hal etilmay kelgan muammolar sabab bo‘ldi. LEDE’ning ilk versiyasi 2017-yilda chiqarildi. 2018-yilda esa ikki loyiha — OpenWrt va LEDE — LEDE’da shakllangan ishlab chiqish tamoyillari asosida birlashdi. Bu tamoyillarga oldindan bashorat qilinadigan ishlab chiqish sikli, kodga o‘zgartirishlar kiritishni qabul qilishda avvalgi OpenWrt’ga qaraganda erkinroq qoidalar hamda qarorlarni shaffof va ommaviy qabul qilish jarayoni kiradi.

OpenWrt One

2024-yilda OpenWrt loyihasi MediaTek Filogic 820 chipiga asoslangan OpenWrt One marshrutizatorini taqdim etdi. Unda M.2 uyasi bor va qurilma PoE orqali quvvatlanishni qo‘llab-quvvatlaydi.

Xususiyatlari

OpenWrt’ning eng asosiy o‘ziga xos xususiyati — fayl tizimi bo‘lgan JFFS2’ni to‘liq qo‘llab-quvvatlashidir. Bu OpenWrt repozitoriysidan qo‘shimcha dasturlarni o‘rnatish imkonini berdi (ilgari buning uchun paket menejeri ipkg[inglizcha], hozir esa opkg[inglizcha] ishlatiladi). Shu tufayli OpenWrt muayyan vazifalarga moslashuvchan va oson sozlanadigan operatsion tizimga aylandi. Flesh-xotirasi 4 MB yoki undan katta bo‘lgan marshrutizatorlar uchun versiyalarda odatda SquashFS fayl tizimi tizimning o‘zgarmas qismini saqlash uchun, ustki qatlam (overlay) esa JFFS2 fayl tizimida ishlatiladi. O‘zgarishlar alohida bo‘limda saqlangani uchun xotiradan foydalanish samaradorligi biroz pasaysa-da, ustki qatlam sozlamalarni zavod holatiga osongina qaytarish imkonini beradi.

Standart proshivka faqat asosiy funksiyalar to‘plamini taqdim etadi, doimiy ishlab chiqiladigan «trunk» versiyasida esa oldindan o‘rnatilgan veb-interfeys mavjud emas. Funksiyalarni kengaytirish uchun qo‘shimcha paketlardan foydalaniladi. (Sharhlarda veb-interfeys tajribasiz foydalanuvchilar uchun noqulayligi qayd etilgan.)

OpenWrt’ni sozlash buyruqlar qatori (jumladan, ash qobig‘i), UCI skriptlar to‘plami (Unified Configuration Interface — yagona sozlash interfeysi) yoki UCI asosida ishlaydigan LuCI veb-interfeysi orqali bajariladi. Repozitoriyda 3500 dan ortiq dastur paketi mavjud bo‘lib, ularni paketlarni boshqarish tizimi opkg[inglizcha] orqali o‘rnatish mumkin.

Qo‘llab-quvvatlanadigan ulanish turlari

Proshivkani (shu jumladan, yadroni) mustaqil kompilyatsiya qilish imkoniyati tufayli OpenWrt yordamida tarmoqlarni tashkil etishning deyarli barcha ma’lum usullarini amalga oshirish mumkin. Rasmiy tayyor distributivlarda sukut bo‘yicha quyidagi ulanish turlaridan foydalanish mumkin:

  • Statik IP
  • DHCP mijozi
  • PPTP
  • PPPoE (jumladan, DualAccess PPPoE)

UCI va LuCI

Unix’ga o‘xshash tizimlarni an’anaviy usulda sozlash uchun ko‘plab matnli konfiguratsiya fayllarini to‘ldirish talab etiladi. Ularning aksariyati turlicha sintaksisga ega. Shuningdek, ko‘plab yordamchi dasturlarni buyruqlar qatori orqali turli parametrlar bilan ishga tushirishga to‘g‘ri keladi. Bu esa sozlash va xatolarini tuzatish ham talab qilinadigan murakkab skriptlar (ssenariylar) yaratishni taqozo etadi.

Buning o‘rniga OpenWrt yagona konfiguratsiya interfeysi — UCI’ni taklif qiladi. U konfiguratsiya fayllari va buyruqlar qatori uchun bir xil sintaksisdan foydalanib, tizim parametrlarining aksariyatini boshqarish imkonini beradi.

UCI konfiguratsiya fayllari /etc/config katalogida joylashgan va odatda ularni bevosita qo‘lda tahrirlash mo‘ljallanmagan. Konfiguratsiya parametrlarini ko‘rish hamda o‘zgartirish uchun uci utilitasi ishlatiladi. uci set buyrug‘i bajarilganda vaqtinchalik konfiguratsiya yaratiladi, ishchi konfiguratsiya esa o‘zgarishsiz qoladi. uci revert buyrug‘i vaqtinchalik konfiguratsiyadagi o‘zgarishlarni bekor qiladi va ishchi konfiguratsiyaga ta’sir qilmaydi. Konfiguratsiya amalda faqat uci commit buyrug‘i bajarilganda qo‘llanadi. Bu buyruq konfiguratsiyaning yagona tavsifini o‘zaro bog‘langan, bir-biriga zid bo‘lmagan an’anaviy konfiguratsiya fayllari va skriptlar holatiga keltiradi.

Standart LuCI veb-interfeysi (inglizcha Lua Configuration Interface — Lua tilidagi konfiguratsiya interfeysi) tizim haqidagi ma’lumotlarni olish hamda konfiguratsiyasiga o‘zgartirish kiritish uchun UCI’dan foydalanadi.

X-Wrt

X-Wrt nomli turdosh loyiha OpenWrt’ni yakuniy foydalanuvchilar uchun kengaytiradi. OpenWrt sozlamalarni boshqarish uchun minimal veb-interfeysli asosiy tizim hisoblanadi. X-Wrt’ning asosiy kengaytmasi webif² bo‘lib, u marshrutizatorni sozlash uchun taxminan 40 sahifali veb-interfeysdir. Webif² tarmoq trafigi va tizim monitoringi grafiklarini, tarmoq, simsiz ulanish va xavfsizlikni sozlash hamda nazorat qilish sahifalarini o‘z ichiga oladi. Quyidagi xizmatlar uchun sozlamalar mavjud: jurnal qaydlarini yuritish, yuklash, cron, NVRAM, matnni tahrirlash, boshqarish — ipkg[inglizcha], SNMP, zaxira nusxa yaratish va tiklash, proshivkani yangilash, WAN, VLAN, Wi-Fi, WEP, WPA, WDS, MAC manzillarni filtrlash, Tarmoqlararo ekran (firewall), Portlarni yo‘naltirish, DHCP, Dnsmasq, Xost nomlari, IP boshqaruvi, Marshrutlash, UPnP, QoS, DynDNS, Wake-on-LAN, OpenVPN, PPTP va Wi-Fi ulanish nuqtasi.

Havolalar