Issiq, erta tush paytida quruq sohil bo‘ylab sayr qiling. Qumga yalangoyoq oyog‘ingizni qo‘yishingiz bilan, ko‘p o‘tmay sakrab-sakrab ketasiz va kuydirayotgan oyog‘ingizni suvga solib sovitish uchun darhol dengiz tomonga yugurasiz. Ha, Quyosh ularning ikkalasini ham qizdiradi. Biroq quruqlik va suv bir xil tezlikda qizimaydi ham, bir xil tezlikda sovimaydi. Quruqlik va dengizning mana shu turlicha qizishi va sovishi qirg‘oqbo‘yi hududlarda “shabada”lar (breezes) deb ataladigan shamollarni yuzaga keltiradi.
Shabadaning ikki turi bor:
- Dengiz shabadalari (Sea Breeze)
- Quruqlik shabadalari (Land Breeze)
Dengiz shabadasi nima?
Bu jarayon kunduz kuni davomida sodir bo‘ladi. Quyosh ham dengizni, ham quruqlik sirtini qizdiradi. Dengiz quruqlikka qaraganda sekinroq qiziydi, chunki uning issiqlik sig‘imi (heat capacity) ancha yuqori. Natijada quruqlik yuzasidagi harorat tezroq ko‘tariladi va bu atrofdagi havoni ham qizdiradi. Issiq havo zichligi past bo‘lgani uchun kengayadi (expansion) va quruqlik ustida past bosimli (low pressure) hudud vujudga keladi. Shu paytda dengiz ustida esa yuqori bosimli (high pressure) hudud shakllanadi. Bosimlar farqi sababli havo dengiz ustidagi yuqori bosimdan quruqlik ustidagi past bosim tomonga oqib boradi. Havoning dengizdan quruqlikka tomon bunday oqimi dengiz shabadasi (sea breeze) deb ataladi.
Dengiz shabadasi bahor va yoz fasllarida, iliq va quyoshli kunlarda ko‘proq kuzatiladi. Uning natijasida yoqimli sovutuvchi ta’sir va sezilarli harorat pasayishi ro‘y beradi.
Quruqlik shabadasi nima?
Bu jarayon tun davomida sodir bo‘ladi va yuqorida bayon qilingan jarayon teskari yo‘nalishda kechadi. Quyosh botgach, ham quruqlik, ham dengiz soviy boshlaydi. Quruqlikning issiqlik sig‘imi dengiznikidan farq qilgani uchun, u tezroq soviydi. Natijada dengiz ustidagi havo harorati quruqlik ustidagi havoga nisbatan balandroq bo‘lib qoladi va dengiz ustida past bosimli (low pressure) holat yuzaga keladi. Shu sababli havo quruqlikdan dengiz tomonga oqadi; bu oqim quruqlik shabadasi (land breeze) deb ataladi.
Quruqlik shabadalari yilning istalgan vaqtida yuz berishi mumkin, biroq suv harorati hali ham nisbatan iliq bo‘lib turgan, tunlar esa salqinlashadigan kuz va qish mavsumlarida ko‘proq kuzatiladi.
Ko‘p so‘raladigan savollar – FAQ
Q1
Shabadaning turlari qaysilar?
Dengiz shabadasi (Sea Breeze) va quruqlik shabadasi (Land Breeze).
Q2
Dengiz shabadasi qachon sodir bo‘ladi?
Dengiz shabadasi kunduz kuni davomida sodir bo‘ladi.
Q3
To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri: Quruqlik dengizga qaraganda tezroq soviydi.
To‘g‘ri.
Q4
Quruqlik shabadasi qachon sodir bo‘ladi?
Quruqlik shabadasi tun davomida sodir bo‘ladi.
Q5
Dengiz shabadasida havo oqimi qaysi yo‘nalishda bo‘ladi?
Dengiz shabadasida havo oqimi dengizdan quruqlikka tomon bo‘ladi.
