Pomidor – dunyo bo‘ylab keng tarqalgan sabzavot bo‘lib, asosan Solanaceae, ya’ni ituzumdoshlarga mansub o‘simlik hisoblanadi. U ilk marta Janubiy Amerikada yetishtirilgan bo‘lib, hozirda deyarli har bir hududda ekiladi. Pomidor nafaqat taomlar uchun asosiy mahsulot sifatida, balki parhez va sog‘liqni saqlashda ham muhim rol o‘ynaydi. Hozirgi kunda pomidorning yuzlab navlari bor: katta, kichik, yumaloq, cho‘zilgan, qizil, sariq, hatto qora rangdagi navlari mavjud.

Pomidorning tarkibi

Pomidor o‘zining boy tarkibi bilan ajralib turadi. Unda A, C, K vitaminlari, foliy kislotasi, beta-karotin, kaliy, magniy, fosfor, mis kabi mikroelementlar mavjud. Ayniqsa, pomidorga qizil rang beruvchi likopin moddasi juda foydali hisoblanadi. U kuchli antioksidant sifatida organizmni erkin radikallardan himoya qiladi. Bundan tashqari, pomidor juda kam kaloriyali bo‘lib, 100 grammida atigi 18-20 kilokaloriya mavjud. Bu uni parhez ovqatlar ro‘yxatiga kiritadi.

Pomidorning foydali tomonlari

Pomidor yurak-qon tomir tizimini mustahkamlashda katta ahamiyatga ega. Likopin yurak xurujlarini kamaytiradi, qon bosimini me’yorda ushlab turadi va xolesterin darajasini pasaytirishga yordam beradi. Shu sababli, yurak xastaliklari xavfi yuqori bo‘lgan insonlarga pomidor iste’mol qilish tavsiya etiladi.

Immunitetni mustahkamlashda ham pomidor o‘z o‘rniga ega. C vitamini va boshqa antioksidantlar immun tizimini faollashtiradi va shamollash, gripp kabi kasalliklarga qarshi kurashishda yordam beradi. Ayniqsa, yangi uzilgan pomidor bu borada kuchli ta’sirga ega.

Pomidor teri salomatligi uchun ham foydali. Uning tarkibidagi vitaminlar va antioksidantlar terining yosh va sog‘lom ko‘rinishiga yordam beradi. Kosmetologiyada pomidor asosida niqoblar tayyorlanadi, ularning ta’siri bilan teri tiniqlashadi, yallig‘lanishlar kamayadi va yog‘li teri me’yorlashadi.

Pomidor hazm tizimi faoliyatini yaxshilaydi. Undagi tolalar ichak harakatlarini kuchaytiradi, qabziyatning oldini oladi va toksinlar organizmdan chiqarilishiga yordam beradi. Ayniqsa, yangi pomidor sharbatini ichish organizmni tozalaydi va ovqat hazm bo‘lishini yengillashtiradi.

Pomidor ko‘rish qobiliyatini saqlab qolishda ham foydalidir. A vitamini va beta-karotin ko‘z salomatligini qo‘llab-quvvatlaydi, ayniqsa qorong‘ilikda ko‘rish qobiliyatini yaxshilaydi. Shuningdek, yosh bilan bog‘liq ko‘z kasalliklarini oldini olishda pomidor iste’moli muhim rol o‘ynaydi.

Pomidor saraton kasalliklarining oldini olishda ham muhim o‘rin egallaydi. Tadqiqotlarga ko‘ra, likopin prostata, o‘pka, oshqozon, me’da osti bezi kabi a’zolarda saraton hujayralarining rivojlanishini sekinlashtiradi. Bu pomidordan muntazam foydalanishning sog‘liq uchun qanday foydali ekanligini yana bir bor tasdiqlaydi.

Pomidor nerv tizimi uchun foydali bo‘lib, undagi B guruh vitaminlari nerv hujayralarining oziqlanishini ta’minlaydi. Bu esa stress, charchoq va depressiyaga qarshi kurashishda yordam beradi. Pomidor iste’moli inson kayfiyatini ko‘taradi, asabiylikni kamaytiradi.

Pomidorning zararli tomonlari

Har qanday mahsulot singari, pomidor ham me’yordan ortiq iste’mol qilinganda yoki ayrim shaxslar uchun salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Eng avvalo, allergik reaksiyalarga moyil insonlar uchun pomidor ehtiyotkorlik bilan iste’mol qilinishi lozim. Chunki pomidor teri toshmalari, qichishish, yo‘tal va hatto nafas yetishmovchiligiga olib keluvchi allergen bo‘lishi mumkin.

Pomidor tarkibida o‘tkir kislotali moddalar mavjud bo‘lgani uchun, u me’da kislotasi yuqori bo‘lgan, gastrit yoki me’da yarasi bilan og‘rigan odamlarga zarar yetkazishi mumkin. Bunday holatlarda pomidorni pishirilgan holda yoki faqat shifokor tavsiyasi bilan iste’mol qilish kerak.

Pomidor og‘ir toshma kasalliklari bilan og‘rigan bemorlarga ham salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ayniqsa, buyrak toshlari bor insonlar uchun pomidor xavfli bo‘lishi mumkin, chunki u oksalat moddasini o‘z ichiga oladi, bu esa toshlarning ko‘payishiga sabab bo‘ladi.

Pishmagan yoki yashil pomidor tarkibida solanin deb ataluvchi zaharli modda bo‘ladi. Bu modda odam organizmiga zarar yetkazishi, intoksikatsiya, ko‘ngil aynishi, bosh og‘rig‘i va holsizlikka olib kelishi mumkin. Shu sababli pishmagan pomidorni iste’mol qilish qat’iyan tavsiya etilmaydi.

Bundan tashqari, konservalangan pomidor mahsulotlari – masalan, ketchup, tomat pastasi yoki pomidor souslari – tarkibida ko‘pincha konservantlar, tuz va shakar ko‘p bo‘ladi. Bu esa gipertoniya, semizlik va boshqa metabolik kasalliklar xavfini oshiradi. Shuning uchun pomidordan foyda olish uchun uni tabiiy holatda iste’mol qilish maqsadga muvofiq.

Pomidor bilan dori vositalarining o‘zaro ta’sirini ham yodda tutish kerak. Ayrim dori vositalari bilan birga pomidor iste’moli ularning ta’sirini kuchaytirishi yoki aksincha, kamaytirishi mumkin. Masalan, qon suyultiruvchi dorilar bilan birga pomidor iste’moli qon ketishini kuchaytirishi mumkin. Shu sababli, muntazam dori qabul qilayotgan insonlar pomidorni ratsionga kiritishdan oldin shifokor bilan maslahatlashishlari lozim.

Xulosa

Pomidor inson organizmi uchun juda ko‘p foydali xususiyatlarga ega. U yurak salomatligi, teri go‘zalligi, ko‘rish qobiliyati va immunitetni mustahkamlashda katta rol o‘ynaydi. Ammo har qanday mahsulot kabi, uni ham me’yorida iste’mol qilish muhim. Ba’zi holatlarda, ayniqsa sog‘liq bilan bog‘liq muammolar mavjud bo‘lsa, pomidor zararli bo‘lishi mumkin. Shu sababli, individual holatga qarab, pomidordan oqilona foydalanish sog‘lom turmush tarzining muhim bir qismiga aylanishi mumkin. Eng asosiysi, har bir mahsulotni o‘zingizga mos miqdorda va sifatli holatda tanlashni unutmang.