
Muvozanat yoki balans — tabiiy va gumanitar fanlarda o‘rganiladigan tizim holati. Tizimga ta’sir etuvchi ayrim omillar boshqa omillar ta’sirida qoplansa yoki bunday ta’sirlar umuman bo‘lmasa, tizim muvozanatda deb hisoblanadi. Unga yaqin tushuncha — barqarorlik; muvozanat barqaror, beqaror yoki neytral bo‘lishi mumkin.
Muvozanatga xos misollar:
- Mexanik muvozanat, ya’ni statik muvozanat — tinch holatda turgan yoki tekis harakatlanayotgan jismning holati bo‘lib, bunda unga ta’sir etuvchi kuchlar va momentlar yig‘indisi nolga teng bo‘ladi.
- Kimyoviy muvozanat — kimyoviy reaksiya to‘g‘ri va teskari yo‘nalishlarda bir xil tezlikda kechadigan holat bo‘lib, natijada har bir komponent miqdori o‘zgarmaydi.
- Termodinamik muvozanat — tizim holati bo‘lib, bunda uning ichki jarayonlari makroskopik parametrlarni (masalan, harorat va bosim).
- Iqtisodiy muvozanat — iqtisodiy o‘zgaruvchiga ta’sir etuvchi omillar bir-birini shunday muvozanatlashtiradigan vaziyatki, natijada o‘zgaruvchining qiymati o‘zgarmaydi (masalan, Muvozanat narxi, Bozor muvozanati).
- O‘yinlar nazariyasidagi muvozanat — kooperativ bo‘lmagan o‘yinlarda ishtirokchilar yoki ularning birlashmalari xatti-harakatidagi o‘zgarishlarga nisbatan barqaror bo‘lgan vaziyatlarni ifodalovchi optimallik tamoyillarining umumiy nomi. Eng keng tarqalganlari: