Google Brain tadqiqot loyihasi

Google Brain — bu Google kompaniyasining sun’iy intellekt sohasida chuqur o‘rganishasosida tadqiqot olib borishga qaratilgan loyihasi. Unda mashinaviy o‘rganish sohasidagi ochiq tadqiqotlar Google miqyosidagi tizimlarni ishlab chiqish va hisoblash quvvatlari bilan uyg‘unlashtirilgan.

2023-yil aprel oyida jamoa Google’ning sobiq sho‘ba kompaniyasi DeepMind bilan birlashtirildi. Yangi tashkilotning nomi — Google DeepMind.

Maqsad

Google Brain loyihasining maqsadi yanada aqlli mashinalar yaratish orqali insonlar hayotini yaxshilashdan iborat. Buning uchun jamoa ma’lumotlardan muhim belgilarni mustaqil ajratib ola oladigan, ma’lumotlar va hisoblash quvvatlaridan samarali foydalana oladigan moslashuvchan modellarni ishlab chiqishga e’tibor qaratadi.

Google Brain jamoasi o‘z yondashuvini quyidagicha tavsiflaydi: «Ushbu yondashuv chuqur o‘rganishdan ham kengroq bo‘lgan mashinaviy o‘rganish sohasining bir qismi bo‘lib, ishlarimiz amaliy muammolarni hal etishda nihoyatda katta ahamiyat kasb etishini ta’minlaydi. Bundan tashqari, tizimlar sohasidagi tajribamiz ushbu yondashuvni to‘ldirib, mashinaviy o‘rganish tadqiqotlarini tezlashtiradigan vositalarni yaratish va ularning dunyo uchun amaliy qiymatini yuzaga chiqarish imkonini beradi».

Tarixi

«Google Brain» deb atalgan loyiha 2011-yilda Google ilmiy xodimi Jeff Din, Google tadqiqotchisi Greg Korrado[ingl.] va Stenford universiteti professori Endryu Ngtomonidan asosiy ishlaridan tashqari olib borilgan tadqiqot loyihasi sifatida boshlangan. Ng chuqur o‘rganish usullaridan sun’iy intellekt masalalarini hal qilishda foydalanishga 2006-yildan beri qiziqib kelgan. 2011-yilda esa u Din va Korrado bilan hamkorlikda keng ko‘lamli chuqur o‘rganish tizimi — DistBelief platformasini Google’ning bulutli hisoblash infratuzilmasi asosida yaratishga kirishdi. Google Brain dastlab Google X loyihasi sifatida ishga tushirildi va shu qadar muvaffaqiyatli bo‘ldiki, keyinchalik Google tarkibiga qaytarildi. Buni Astro Teller[ingl.] ham tasdiqlagan: u Google Brain loyihasi Google X uchun sarflangan barcha xarajatlarni qoplaganini aytgan.

2012-yil iyun oyida New York Times nashri inson miyasi faoliyatining ayrim jihatlariga taqlid qilish uchun mo‘ljallangan 16000 ta kompyuterdan iborat klaster mushuklarni tanib olishni 10 million raqamli tasvir, ya’ni YouTubevideolaridan olingan tasvirlar asosida o‘rganganini xabar qildi. Ushbu voqea quyidagi nashrlarda ham yoritilgan: National Public Radio va Smart Planet[ingl.].

2013-yil mart oyida Google Jeffri Hintonismli yetakchi chuqur o‘rganishtadqiqotchisini ishga oldi va Hinton rahbarlik qilgan DNNResearch kompaniyasini sotib oldi. Hinton vaqti universitetdagi tadqiqotlar bilan Google’dagi ish o‘rtasida taqsimlanishini ma’lum qildi.

26-yanvar 2014-yilda bir qancha axborot nashrlari Google DeepMind Technologies kompaniyasini oshkor etilmagan summaga sotib olganini xabar qildi. Keyinchalik tahlilchilar xarid qiymatini 400 million funt (650 million dollar yoki 486 million yevro) deb baholashdi, biroq keyingi xabarlarda bu xarid 500 million funtdan ortiq bo‘lgani aytildi. Xabarlarga ko‘ra, ushbu xariddan oldin Facebook 2013-yilda DeepMind Technologies bilan muzokaralar olib borgan, ammo kompaniyani sotib olish bo‘yicha kelishuvga erishilmagan.

2023-yil aprel oyida Google Brain kompaniyaning DeepMind sho‘ba korxonasi bilan birlashdi va Google DeepMind tashkiloti yaratildi. Bu Google’ning sun’iy intellekt sohasidagi ishlarini jadallashtirishga qaratilgan sa’y-harakatlari doirasida amalga oshirildi.

So‘nggi yutuqlar

Sun’iy intellekt yaratgan shifrlash tizimi

2016-yil oktabr oyida Google Brain xabarlarni shifrlash bo‘yicha tajriba o‘tkazdi. Unda ikki sun’iy intellekt tizimi o‘z xabarlarini uchinchi sun’iy intellektdan himoya qilish uchun o‘z kriptografik algoritmlarini ishlab chiqdi. Uchinchi tizim esa sun’iy intellekt yaratgan shifrni buzishning o‘z usulini rivojlantirishga urinardi. Tadqiqot muvaffaqiyatli bo‘ldi: dastlabki ikki sun’iy intellekt tizimi o‘zaro muloqot qilishni noldan o‘rgandi.

Ushbu tajribada uchta sun’iy intellekt — Alisa, Bob va Yeva yaratildi. Maqsad Alisa Bobga xabar yuborishi, Bob esa uni shifrdan yecha olishi, Yeva esa xabarni tutib olishga urinishi edi. Shu bilan birga, sun’iy intellekt tizimlariga xabarlarni qanday shifrlash kerakligi haqida aniq ko‘rsatmalar berilmadi. Ularga faqat yo‘qotish funksiyasi taqdim etildi. Natijada tajriba davomida Alisa bilan Bob o‘rtasidagi aloqa muvaffaqiyatsiz bo‘lsa (ya’ni Bob Alisaning xabarini noto‘g‘ri tushunsa yoki Yeva uni tutib olsa), keyingi bosqichlarda kriptografiya usullari Alisa va Bob xavfsiz muloqot qila oladigan tarzda o‘zgardi. Haqiqatan ham, ushbu tadqiqot sun’iy intellekt oldindan yozilgan shifrlash algoritmlariga tayanmay, o‘z shifrlash tizimini yarata olishini ko‘rsatdi. Bu kelajakda xabarlarni shifrlash sohasida muhim yutuqqa aylanishi mumkin.

Tasvir sifatini yaxshilash

2017-yil fevral oyida Google Brain nihoyatda past aniqlikdagi tasvirlarning yetishmayotgan tafsilotlarini to‘ldirish uchun neyron tarmoqlardan foydalanadigan tasvirni yaxshilash tizimini taqdim etdi. Keltirilgan misollarda 8x8 aniqlikdagi tasvirlar 32x32 aniqlikdagi tasvirlarga aylantiriladi.

Dastur tasvir yaratish uchun ikkita turli neyron tarmoqdan foydalanadi. Birinchisi «shartli tarmoq» deb ataladi. U past aniqlikdagi tasvir piksellarini sifatliroq tasvir piksellariga moslashtiradi: buning uchun sifatli tasvir aniqligini 8×8 gacha pasaytirib, moslikni topishga urinadi. Ikkinchisi — «dastlabki tarmoq» — piksellarga ajralgan tasvirni tahlil qiladi va yuqori aniqlikdagi ko‘plab tasvirlar asosida tafsilotlar qo‘shishga harakat qiladi. So‘ng dastlabki 8×8 tasvir kattalashtirilganda, tizim tasvirda nimalar bo‘lishi kerakligi haqidagi bilimlariga tayanib, yangi piksellarni qo‘shadi. Nihoyat, ikki tarmoq natijalari birlashtirilib, yakuniy tasvir yaratiladi.

Bu past aniqlikdagi tasvirlarni yaxshilash sohasidagi muhim yutuqdir. Garchi qo‘shilgan tafsilotlar haqiqiy tasvirning bir qismi bo‘lmay, tizimning eng yaxshi taxminlaridan iborat bo‘lsa-da, texnologiya amaliy sinovlarda ta’sirli natijalar ko‘rsatdi. Odamlarga yaxshilangan tasvir va uning haqiqiy nusxasi ko‘rsatilganida, ular mashhur shaxslarning fotosuratlari bo‘yicha 10 % holatda, yotoqxona fotosuratlari bo‘yicha esa 28 % holatda adashgan. Bu natijalar avvalgi ko‘ngildagidek bo‘lmagan usul bilan taqqoslangan: odatiy bikubik kattalashtirish qo‘llangan tasvirni odamlar har doim to‘g‘ri aniqlagan.

Google Tarjimon

Yaqinda Google Brain jamoasi Google Tarjimonxizmati bilan bog‘liq sezilarli natijalarga erishdi. U Google Brain loyihasining bir qismidir. 2016-yil sentabr oyida jamoa yangi tizimni taqdim etdi. U — Google neyron mashina tarjimasi (GNMT)— ko‘plab misollar asosida o‘rgana oladigan yaxlit tizimdir. Uning joriy etilishi sinov tillarida Google Tarjimon sifatini ancha yaxshiladi, biroq barcha 103 qo‘llab-quvvatlanadigan tilda shunday natijaga erishish qiyin edi. Shu bois Google Brain jamoasi GNMT’ning ko‘p tilli versiyasini yaratdi. Bu avvalgi tizim imkoniyatini kengaytirib, turli tillar o‘rtasida tarjima qilishga yo‘l ochdi. Bundan tashqari, u o‘qitish vaqtida bevosita ko‘rsatilmagan til juftliklari orasida bevosita tarjima (ingl. Zero-Shot Translations) imkonini ham yaratdi. Yaqinda Google Google Tarjimon neyron tarmoqlar yordamida nutqni oraliq matnga ko‘chirmasdan tarjima qila olishini e’lon qildi. Bu bir tilda yozib olingan nutqni avval o‘sha tildagi matnga aylantirmay, boshqa tildagi matnga tarjima qilish mumkinligini anglatadi. Google Brain tadqiqotchilariga ko‘ra, neyron tarmoqlar bu oraliq bosqichni o‘tkazib yuborishi mumkin. Buni tizimga o‘rgatish uchun unga ko‘p soatlik ispancha nutq va uning ingliz tilidagi matnli talqinlari berildi. Inson miyasiga taqlid qiladigan neyron tarmoqlarning turli qatlamlari mos qismlarni birlashtirib, tovush to‘lqinini bosqichma-bosqich inglizcha matnga aylantirdi.

Google mahsulotlarida

Hozirda loyiha texnologiyasidan nutqni tanib olish uchun Android operatsion tizimida, Google+ fotosuratlarini qidirishda va YouTube video tavsiyalarida foydalaniladi.

Jamoa va joylashuvi

Google Brain dastlab Google ilmiy xodimi Jeff Din va Stenforddan taklif etilgan professor Endryu Ng tomonidan tashkil etilgan (keyinchalik Ng loyihadan chiqib, Baidukompaniyasidagi sun’iy intellekt guruhiga rahbarlik qilgan). 2017-yil holatiga ko‘ra, jamoa a’zolari: Aneliya Angelova, Semi Bengio, Greg Korrado, Jorj Dal (mashinaviy o‘rganish tadqiqotchisi), Maykl Izard, Anjuli Kannan, Yugo Laroshell, Kvok Le, Kris Ola, Vinsent Vanxoke, Vijay Vasudevan va Fernanda Viegas. Kris Lattner[ingl.]— Apple Swiftdasturlash tilini yaratgan, keyinchalik Tesla kompaniyasining haydovchisiz avtomobillar jamoasiga olti oy rahbarlik qilgan mutaxassis — 2017-yil avgust oyida Google Brain jamoasiga qo‘shildi.

Google Brain’ning bosh qarorgohi Mauntin-Vyu shahrida joylashgan. Uning filiallari quyidagi shaharlarda ham mavjud: Kembrij, London, Monreal, Nyu-York, San-Fransisko, Toronto, Syurix va Amsterdam.

E’tirof etilishi

Google Brain faoliyati quyidagi nashrlarda keng yoritilgan: Wired Magazine, New York Times, Technology Review[ingl.], National Public Radio va Big Think[ingl.].