Metafosfat kislota haqida

Metafosfat kislota
Изображение химической структуры
Изображение молекулярной модели
Umumiy ma’lumotlar
Tizimli
nomlanishi
Metafosfat kislota
Kimyoviy formula (HPO3)n, n ≥ 3
Fizik xossalari
Molyar massa 79,9788 (monomer) g/mol
Tasnifi
Ro‘yxatdagi CAS raqami 37267-86-0
PubChem
Ro‘yxatdagi EINECS raqami 233-750-4
SMILES
InChI
ChemSpider
Xavfsizlik
Zaharliligi O‘yuvchi kislota
ECB piktogrammalari Пиктограмма «C: Разъедающее» системы ECB
NFPA 704
NFPA 704 four-colored diamond
0
3
0
Ma’lumotlar standart sharoitlar (25 °C, 100 kPa) uchun keltirilgan, agar boshqacha ko‘rsatilmagan bo‘lsa.

Metafosfat kislota — bir asosli kislota, uning eng sodda formulasi HPO3; biroq molekulalarining haqiqiy tarkibi (HPO3)n, bunda n = 3,4,5 va hokazo. Sof holatda shishasimon massa bo‘lib, suvda oson eriydi. Eritmada u halqasimon tuzilishga ega polimer shaklida bo‘ladi. Biroz vaqt o‘tgach, halqalar parchalanib, molekulalari zanjirsimon tuzilgan polifosfat kislotalar hosil bo‘ladi. U juda zaharli. Biroq metafosfat kislota tuzlari (metafosfatlar) suvni yumshatish, uning korrozion faolligini kamaytirish hamda bug‘ qozonlaridagi quyqani ketkazish uchun ishlatiladi. Bundan tashqari, metafosfatlar ayrim yuvish vositalari tarkibiga kiradi.

Olinishi

𝖯𝟤𝖮𝟧+𝖧𝟤𝖮 → 𝟤𝖧𝖯𝖮𝟥

• O‘zaro ta’sirlashuvchi moddalar — nitrat kislota va fosfor(V) oksidi:

𝖯𝟤𝖮𝟧+𝟤𝖧𝖭𝖮𝟥 → 𝟤𝖧𝖯𝖮𝟥+𝖭𝟤𝖮𝟧

• Konsentrlangan sulfat kislota va fosfor(III) oksidi:

𝖯𝟤𝖮𝟥+𝟤𝖧𝟤𝖲𝖮𝟦 → 𝟤𝖧𝖯𝖮𝟥+𝟤𝖲𝖮𝟤↑+𝖧𝟤𝖮

• Parchalanadigan modda — pirofosfat kislota:

𝖧𝟦𝖯𝟤𝖮𝟩 →t 𝟤𝖧𝖯𝖮𝟥+𝖧𝟤𝖮

Parchalanishi

Metafosfat kislota qizdirilganda parchalanadi. Reaksiya muvozanati amalda deyarli butunlay teskari yo‘nalishga siljigan bo‘lib, bu holatdan organik kimyoda keng foydalaniladi (P2O5 suvsizlantiruvchi reagent sifatida ishlatiladi).

𝟤𝖧𝖯𝖮𝟥→t 𝖯𝟤𝖮𝟧+𝖧𝟤𝖮

Sifat reaksiyasi

Metafosfat kislotani aniqlash uchun kumush nitrat bilan o‘zaro ta’sirlashish reaksiyasidan foydalanish mumkin. Kislota eritmasi probirkaga solinadi, so‘ng probirka devori bo‘ylab ehtiyotkorlik bilan ammiakning suvli eritmasi, undan keyin esa kumush nitrat qo‘shiladi. Ammiak hosil bo‘ladigan nitrat kislotani neytrallash uchun zarur, chunki kumush tuzi faqat kuchsiz ishqoriy yoki neytral muhitda mavjud bo‘la oladi.

(𝖧𝖯𝖮𝟥)𝟥+𝟥𝖠𝗀𝖭𝖮𝟥=(𝖠𝗀𝖯𝖮𝟥)𝟥↓+𝟥𝖧𝖭𝖮𝟥
Hosil bo‘lgan cho‘kma oq rangda bo‘ladi.

Fizik-kimyoviy xossalari

Metafosfat kislota oq rangli shishasimon modda bo‘lib, suvda yaxshi eriydi va suvni biriktirib olishi natijasida asta-sekin ortofosfat kislotaga:

𝖧𝖯𝖮𝟥+𝖧𝟤𝖮 →t 𝖧𝟥𝖯𝖮𝟦

Adabiyotlar

  • Kimyo ensiklopediyasi / Tahrir hay’ati: Knunyants I. L. va boshq. — M.: Sovetskaya ensiklopediya, 1992. — J. 3. — 639 b. — ISBN 5-82270-039-8.
  • Kimyogar ma’lumotnomasi / Tahrir hay’ati: Nikolskiy B. P. va boshq. — 2-nashr, tuzatilgan. — M.—L.: Ximiya, 1966. — J. 1. — 1072 b.
  • Kimyogar ma’lumotnomasi / Tahrir hay’ati: Nikolskiy B. P. va boshq. — 3-nashr, tuzatilgan. — L.: Ximiya, 1971. — J. 2. — 1168 b.
  1. ↑ Н.Л. Глинка. Общая химия / под ред. В.А. Рабиновича. — 1988.
  2. ↑ Справочник по элементарной химии / под ред. А.Т. Пилипенко.
  3. ↑ Soo-Young Yu, Jin Chul Kim, Hyuk-Jun Noh, Yoon-Kwang Im, Javeed Mahmood, In-Yup Jeon, Sang Kyu Kwak, Jong-Beom Baek. Direct conversion of aromatic amides into crystalline covalent triazine frameworks by a condensation mechanism // Cell Reports Physical Science. — 2021-12. — Т. 2, вып. 12. — С. 100653. — ISSN 2666-3864. — doi:10.1016/j.xcrp.2021.100653. Архивировано 23 июля 2024 года.