| Metafosfat kislota | |
|---|---|
| Umumiy ma’lumotlar | |
| Tizimli nomlanishi |
Metafosfat kislota |
| Kimyoviy formula | (HPO3)n, n ≥ 3 |
| Fizik xossalari | |
| Molyar massa | 79,9788 (monomer) g/mol |
| Tasnifi | |
| Ro‘yxatdagi CAS raqami | 37267-86-0 |
| PubChem | 3084658 |
| Ro‘yxatdagi EINECS raqami | 233-750-4 |
| SMILES | |
| InChI | |
| ChemSpider | 495 |
| Xavfsizlik | |
| Zaharliligi | O‘yuvchi kislota |
| ECB piktogrammalari |
|
| NFPA 704 | |
| Ma’lumotlar standart sharoitlar (25 °C, 100 kPa) uchun keltirilgan, agar boshqacha ko‘rsatilmagan bo‘lsa. | |
Metafosfat kislota — bir asosli kislota, uning eng sodda formulasi HPO3; biroq molekulalarining haqiqiy tarkibi (HPO3)n, bunda n = 3,4,5 va hokazo. Sof holatda shishasimon massa bo‘lib, suvda oson eriydi. Eritmada u halqasimon tuzilishga ega polimer shaklida bo‘ladi. Biroz vaqt o‘tgach, halqalar parchalanib, molekulalari zanjirsimon tuzilgan polifosfat kislotalar hosil bo‘ladi. U juda zaharli. Biroq metafosfat kislota tuzlari (metafosfatlar) suvni yumshatish, uning korrozion faolligini kamaytirish hamda bug‘ qozonlaridagi quyqani ketkazish uchun ishlatiladi. Bundan tashqari, metafosfatlar ayrim yuvish vositalari tarkibiga kiradi.
Olinishi
- Sovuqda fosfor(V) oksidining suv bilan o‘zaro ta’siri:
• O‘zaro ta’sirlashuvchi moddalar — nitrat kislota va fosfor(V) oksidi:
• Konsentrlangan sulfat kislota va fosfor(III) oksidi:
• Parchalanadigan modda — pirofosfat kislota:
Parchalanishi
Metafosfat kislota qizdirilganda parchalanadi. Reaksiya muvozanati amalda deyarli butunlay teskari yo‘nalishga siljigan bo‘lib, bu holatdan organik kimyoda keng foydalaniladi (P2O5 suvsizlantiruvchi reagent sifatida ishlatiladi).
Sifat reaksiyasi
Metafosfat kislotani aniqlash uchun kumush nitrat bilan o‘zaro ta’sirlashish reaksiyasidan foydalanish mumkin. Kislota eritmasi probirkaga solinadi, so‘ng probirka devori bo‘ylab ehtiyotkorlik bilan ammiakning suvli eritmasi, undan keyin esa kumush nitrat qo‘shiladi. Ammiak hosil bo‘ladigan nitrat kislotani neytrallash uchun zarur, chunki kumush tuzi faqat kuchsiz ishqoriy yoki neytral muhitda mavjud bo‘la oladi.
- Hosil bo‘lgan cho‘kma oq rangda bo‘ladi.
Fizik-kimyoviy xossalari
Metafosfat kislota oq rangli shishasimon modda bo‘lib, suvda yaxshi eriydi va suvni biriktirib olishi natijasida asta-sekin ortofosfat kislotaga:
Adabiyotlar
- Kimyo ensiklopediyasi / Tahrir hay’ati: Knunyants I. L. va boshq. — M.: Sovetskaya ensiklopediya, 1992. — J. 3. — 639 b. — ISBN 5-82270-039-8.
- Kimyogar ma’lumotnomasi / Tahrir hay’ati: Nikolskiy B. P. va boshq. — 2-nashr, tuzatilgan. — M.—L.: Ximiya, 1966. — J. 1. — 1072 b.
- Kimyogar ma’lumotnomasi / Tahrir hay’ati: Nikolskiy B. P. va boshq. — 3-nashr, tuzatilgan. — L.: Ximiya, 1971. — J. 2. — 1168 b.
- ↑ Н.Л. Глинка. Общая химия / под ред. В.А. Рабиновича. — 1988.
- ↑ Справочник по элементарной химии / под ред. А.Т. Пилипенко.
- ↑ Soo-Young Yu, Jin Chul Kim, Hyuk-Jun Noh, Yoon-Kwang Im, Javeed Mahmood, In-Yup Jeon, Sang Kyu Kwak, Jong-Beom Baek. Direct conversion of aromatic amides into crystalline covalent triazine frameworks by a condensation mechanism // Cell Reports Physical Science. — 2021-12. — Т. 2, вып. 12. — С. 100653. — ISSN 2666-3864. — doi:10.1016/j.xcrp.2021.100653. Архивировано 23 июля 2024 года.
