Magnit gidrodinamika

Magnit gidrodinamika — fizik fan bo‘lib, u gidrodinamika va uzluksiz muhit elektrodinamikasi kesishmasida yuzaga kelgan. U elektr tokini o‘tkazuvchi suyuqlik yoki gazning magnit maydonidagi dinamikasini o‘rganadi. O‘rganiladigan muhitlarga turli xil plazma, suyuq metallar va sho‘r suv kiradi.

Magnit gidrodinamika nazariyasi bo‘yicha tadqiqotlar asoschisi sifatida Xannes Alven e’tirof etiladi. U o‘z ishlari uchun Nobel mukofotiga 1970-yilda sazovor bo‘lgan. Bu sohadagi ilk tajriba ishi Xartmann[dan.] tomonidan 1937-yildanaychada ko‘ndalang magnit maydoni ta’sirida oqayotgan simob oqimining qarshiligini o‘rganish bo‘lgan.

Magnit gidrodinamika tenglamalari

Elektr tokini o‘tkazuvchi suyuqlik uchun norelativistik magnit gidrodinamika tenglamalarining to‘liq tizimi quyidagicha:

{ρ∂v→∂t+ρ(v→,∇)v→=−∇p−14π[H→rot⁡H→]+ηΔv→+(13η+ζ)∇div⁡v→p=p(ρ)∂ρ∂t+div⁡ρv→=0∂H→∂t=−1σc24πrot⁡[∇×H→]+rot⁡[v→×H→]∇⋅H→=0

Bu yerda:

Ushbu tizim 8 ta tenglamadan iborat bo‘lib, berilgan boshlang‘ich va chegaraviy shartlarda 8 ta noma’lumni (p, ρ, H→, v→) aniqlash imkonini beradi.

Quyidagi yaqinlashuvlardan foydalanilsa (dissipatsiyasiz limit):

  1. σ→∞;
  2. η=0;
  3. ζ=0,

MGD tenglamalari tizimi quyidagi soddaroq ko‘rinishga keladi:

{ρ∂v→∂t+ρ(v→,∇)v→=−∇p−14π[H→rot⁡H→]p=p(ρ)∂ρ∂t+div⁡ρv→=0∂H→∂t=rot⁡[v→×H→]∇⋅H→=0

Tenglamalarni keltirib chiqarish

Qo‘llanilishi

Magnit gidrodinamika tamoyillari sanoatda suyuq metallarning harakatini masofadan nazorat qilish va boshqarishda, xususan, quyidagi qurilmalarda qo‘llaniladi:

Adabiyotlar

  • Branover G. G., Tsinober A. B.. Siqilmaydigan muhitlarning magnit gidrodinamikasi. Moskva: Nauka, 1970. — 379 b.
  • Denisov V. I. «Moddiy muhitlar elektrodinamikasiga kirish: o‘quv qo‘llanma». — Moskva: Moskva universiteti nashriyoti, 1989. — ISBN 5-211-01371-9
  • Landau L. D., Lifshits E. M. Uzluksiz muhitlar elektrodinamikasi. — 4-nashr, stereotip nashr. — Moskva: Fizmatlit, 2003. — 656 b. — («Nazariy fizika»,  VIII-jild). — ISBN 5-9221-0123-4.
  • Kotelnikov I. A. Plazma fizikasi bo‘yicha ma’ruzalar. 2-jild: Magnit gidrodinamika. — 3-nashr. — Sankt-Peterburg: Lan, 2021. — 446 b. — ISBN 978-5-8114-6933-8.

Havolalar