Magnit doimiysi () — fizik doimiy, skalyar kattalik bo‘lib, ayrim elektromagnetizm qonunlari ifodalarida proporsionallik koeffitsiyenti sifatida qo‘llanadi, agar qonunlar Xalqaro birliklar tizimiga (SI) mos shaklda yozilsa.
Ba’zan vakuumning magnit singdiruvchanligi deb ham ataladi. Magnit singdiruvchanlik uchun etalon muhit sifatida vakuum tanlangan; bu tanlov magnit doimiysining elektr doimiysiga o‘xshashligi bilan izohlanadi. Boshqa muhitlarning magnit singdiruvchanligi ancha yuqori (ferromagnetiklar), biroz yuqori (paramagnetiklar) yoki biroz past (diamagnetiklar); o‘ta o‘tkazuvchan holatga o‘tganda ular magnit maydonini butunlay o‘tkazmay qolishi mumkin. O‘lchov birligi genri/metr (yoki nyuton/amper kvadrati).
Moddiy tenglamalarda vakuum uchun magnit singdiruvchanlik orqali o‘zaro bog‘langan vektor magnit maydon kuchlanganligi H va vektor magnit induksiya B:
Magnit doimiysi nisbiy va mutlaq magnit singdiruvchanlik o‘rtasidagi bog‘lanishni ifodalaydi.
Son qiymati
Xalqaro birliklar tizimida
SI tizimiga 2018—2019-yillarda kiritilgan o‘zgartirishlargacha
Magnit doimiysining son qiymati amper ta’rifidan kelib chiqadi; u elektr toki kuchi birligi bo‘lib, SI ning asosiy birliklaridan biridir. Bu ta’rif O‘lchovlar va tarozilar bo‘yicha IX Bosh konferensiyasi (O‘TBK) tomonidan 1948-yilda qabul qilingan va 2019-yilgacha amal qilgan. Unga ko‘ra, «Amper — o‘zgarmas elektr tokining shunday kuchiki, u vakuumda joylashgan, cheksiz uzun va ko‘ndalang kesimining doiraviy yuzasi nihoyatda kichik bo‘lgan ikkita parallel to‘g‘ri o‘tkazgichdan o‘tganda, ular orasidagi masofa 1 metr bo‘lsa, har bir o‘tkazgichning 1 metr uzunlikdagi qismida yuzaga keladigan o‘zaro ta’sir kuchi 2⋅10−7 nyutonga teng bo‘ladi».
Boshqa tomondan, bir-biridan masofada joylashgan cheksiz uzunlikdagi ikkita parallel o‘tkazgichdan va toklar oqadi; ularning o‘zaro ta’sir kuchining uzunlik birligiga to‘g‘ri keladigan qiymati quyidagi munosabat bilan ifodalanadi:
Amper ta’rifini hisobga olganda, bu munosabatdan aniq tenglik kelib chiqadi:
Shunga muvofiq, quyidagi tenglik bajariladi:
2018—2019-yillardagi SI o‘zgarishlaridan keyin
2019 yildan boshlab kuchga kirgan SI o‘zgarishlari qatoriga, jumladan, amper ta’rifini elementar zaryadning son qiymatini belgilash asosida qayta ko‘rib chiqish ham kiritildi. Natijada magnit doimiysining qiymati tajriba orqali aniqlanadigan kattalikka aylandi, biroq uning son qiymati yuqori aniqlik bilan avvalgidek qoldi. Tavsiya etilgan qiymat — CODATA:
- μ0 = 1,25663706127(20) · 10−6 Н·А−2, yoki Гн·м−1.
Kiritilgan o‘zgarishlarga muvofiq, yuqorida keltirilgan aniq tenglik o‘zining avvalgi maqomini yo‘qotdi va endilikda CODATA qiymatlar to‘plamida quyidagicha ko‘rsatiladi:
- μ0 / (4π · 10−7) = 0,99999999987(16) Н/А2.
SGS tizimida
Santimetr–gramm–sekund (SGS) tizimida magnit doimiysini vakuumdagi magnit maydon kuchlanganligi va magnit induksiyasini bog‘lovchi koeffitsiyent sifatida ham kiritish mumkin. Bunda SGS tizimining turli variantlarida magnit doimiysining o‘lchamligi va qiymati turlicha bo‘ladi. Xususan, Gauss birliklar tizimi va SGSM shunday tuzilganki, ularda magnit doimiysi 1 ga teng; SGSE tizimida esa u .